ΥΠΑΡΧΕΙ ΑΠΟ ΧΡΟΝΙΑ Η ΑΠΟΨΗ, στηριγμένη σε ανάλυση δεδομένων και γεωπολιτικές σταθμίσεις, ότι η αμερικανική ισχύς φθίνει και ότι η «αυτοκρατορία» έχει γίνει μια σκιά του αλλοτινού εαυτού της μέσα από τη στρατιωτική της υπερ-εξάπλωση και τα άλυτα εσωτερικά της δράματα. Η πόλωση της αμερικανικής πολιτικής ζωής και η ανάδυση ενός πολυπολικού κόσμου με ισχυρούς αντιπάλους, κυρίως την Κίνα, παρουσιάζονται ως αποδεικτικά μιας συνεχιζόμενης πτώσης.
Πάνω στη συγκεκριμένη απεικόνιση των πραγμάτων –που δεν είναι αυθαίρετη και χωρίς βάση– έχει προταθεί και μια ερμηνεία για τον Τραμπ και το γκουβέρνο του: σύμφωνα με αυτήν, η συμπεριφορά τραμπούκου είναι απόδειξη αυτής της παρακμής ως γενικότερης απώλειας κύρους και ισχύος. Συχνά εδώ παρεμβάλλεται και το γνωστό φιλοσοφικό επιχείρημα της Χάνα Άρεντ ότι η βία ως ωμή δύναμη (force) φανερώνει πολιτική αδυναμία και όχι «πραγματική δύναμη».
Έχοντας σπείρει σε μέρος της παγκόσμιας κοινής γνώμης φριχτές φασιστικές επιθυμίες, η βαθιά προβληματική αυτοκρατορία του Τραμπ εξακολουθεί να έχει τον πρώτο λόγο στη Δύση.
Το ότι πολλά στον ηγετικό μηχανισμό και στη σημερινή προεδρία παραπέμπουν σε προ-πολιτικές σχέσεις που «μας γυρίζουν πίσω από τα στάνταρ της φιλελεύθερης δημοκρατίας» ερμηνεύεται ως υποχώρηση των ΗΠΑ στην παγκόσμια κατάταξη. Υπερτονίζονται επίσης τα δημοσιονομικά προβλήματα και το δυσθεώρητο, πράγματι, χρέος της χώρας.
Η εκδοχή για ένα τέλος ή μια πολύ μεγάλη υποχώρηση της αμερικανικής ισχύος ηχεί πειστική. Ιδίως για εκείνους τους παρατηρητές που επισημαίνουν τώρα, λ.χ., την «απόσχιση» του Καναδά (με την προσέγγιση της καναδικής κυβέρνησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση) ή την πολιτική απομόνωση των τραμπικών από τους «καθωσπρέπει» συντηρητικούς κύκλους. Στο ίδιο κάδρο εντάσσουν πολλοί την παγίδευση των ΗΠΑ στον πόλεμο με το Ιράν και την κρίση των Στενών του Ορμούζ. Φυσικά, την ίδια στιγμή, οι περισσότεροι Ευρωπαίοι σπεύδουν να στοιχηθούν με τη Σαουδική Αραβία, δηλαδή με τον προνομιακό εταίρο των ΗΠΑ στην περιοχή. Καθημερινή έχει γίνει και η μνεία της αδυναμίας του Τραμπ να τηρήσει τις υποσχέσεις του για τον πόλεμο Ουκρανίας - Ρωσίας, αλλά και η πρόγνωση για επερχόμενες εκλογικές ήττες των ρεπουμπλικάνων.
Αν όμως στρέψουμε τη σκέψη μας στο γενικότερο αποτύπωμα της συγκυρίας, στα συμπτώματα της πολιτικής κουλτούρας και στα μοντέλα συμπεριφοράς, δεν βλέπουμε καμιά ήττα ή απομόνωση του τραμπικού «αμερικανισμού». Το αντίθετο ίσως. Τους προηγούμενους μήνες συνέβη το πρωτοφανές, η επιδρομή ειδικών δυνάμεων στο Καράκας για την απαγωγή ενός αρχηγού κράτους και της συζύγου του. Έπειτα από λίγο, η Βενεζουέλα (χώρα με τεράστια πετρελαϊκά αποθέματα) θα παραδοθεί ουσιαστικά στις ΗΠΑ. Τι διαφορά έχει αυτό από την εποχή της United Fruit και των πραξικοπημάτων; Φυσικά, στο μέτωπο της Μέσης Ανατολής και της δυτικής Ασίας το Ιράν «αντέχει» και η αμερικανική ηγεσία συναντά πραγματικές δυσκολίες. Όμως λίγες μέρες πριν, γίνεται γνωστή μια νέα νίκη του Αμερικανού Προέδρου. Μπορεί η Γροιλανδία να μην προσαρτήθηκε τυπικά στην Ουάσιγκτον και έτσι η Δανία να μην υποχρεώθηκε σε μια τέτοια ατίμωση, όμως τελικά ο αμερικανικός στρατός γίνεται ο τοποτηρητής της Γροιλανδίας και πάει να ηγεμονεύσει στη «μάχη της Αρκτικής».
Εκεί όμως που φαίνεται να διαψεύδεται η φιλελεύθερη (και ενίοτε αριστερή) εκδοχή περί ηττημένης τραμπικής Αμερικής είναι στο πώς σε πολλά σημεία του κόσμου η τεχνογνωσία εκβιασμού με εξόφθαλμες πράξεις εξαγοράς και διαφθοράς γίνεται η νέα «νομιμότητα». Στο εσωτερικό πολλών χωρών αναδύεται ένα μοντέλο «ηγεσίας» που αντλεί ευθέως από μορφές επιβολής και αυταρχικών πλεγμάτων. Το καθετί αντιμετωπίζεται ως υλικό προς εξόρυξη και συναλλακτικό χαρτί, ενώ συγχρόνως οι δυνάμεις που διαφοροποιούνται και αντιστέκονται δεν είναι σε θέση να αποτρέψουν το κακό. Έτσι, από τα βάθη της αβύσσου στον ωκεανό μέχρι τα δάση του Αμαζονίου, από τα αποθέματα πετρελαίου της Βενεζουέλας μέχρι τα δεδομένα εκατομμυρίων πολιτών-καταναλωτών, όλα γίνονται αντικείμενο καταχρηστικής κακοποίησης με όρους που θυμίζουν το πώς συμπεριφέρεται ο Τραμπ στον κόσμο.
Και μπορεί να βεβαιώνουμε για τα περί του αντιθέτου, ωστόσο ο τραμπουκισμός έχει αποτέλεσμα. Ο νταής δεν ενδιαφέρεται αν έχει απέναντί του κάποιους διανοούμενους, τον Πάπα, ορισμένα κοινωνικά κινήματα ή και κάποιες κυβερνήσεις που αντέχουν τις πιέσεις. Ο τραμπουκισμός δεν υποχωρεί επειδή έχει χάσει κάποιες μάχες ιδεών στα πανεπιστήμια ή στους καλλιτέχνες, γιατί η δική του διείσδυση αφορά διαφορετικά κοινά. Παίζει στο γήπεδο της επιθυμίας και των γούστων, όχι στο επίπεδο της δημοκρατικής θεωρίας και των κοινωνικών επιστημών.
Αυτές τις μέρες στη Σύνοδο του ΟΗΕ με τα κρίσιμα θέματα (από την Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή μέχρι την τεχνητή νοημοσύνη) πολλοί θα πουν πως ο Τραμπ βρίσκεται σχετικά «απομονωμένος» ή πως δεν εμπνέει εμπιστοσύνη. Συγκρούεται ξανά με ενώσεις δημοσιογράφων και με τα πρωτόκολλα της δημόσιας συμπεριφοράς. Πολλές από τις υπερφίαλες, ως φαιδρές απόψεις του θα παρουσιαστούν «αρνητικά» στο φόντο της μεγάλης ενεργειακής εμπλοκής και των πιέσεων που δημιουργεί στην παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα και στις τιμές.
Όμως και η Γάζα ισοπεδώθηκε και το εκεί «αναπτυξιακό» πρότζεκτ ΗΠΑ - Ισραήλ και άλλων προχωράει και η μικρή Δανία υποχρεώθηκε σε ταπεινωτικό συμβιβασμό και οι αμερικανικές εταιρείες τεχνολογίας εξακολουθούν να έχουν τον πρώτο λόγο στις υποδομές των περισσότερων κρατών, και στην οργάνωση της καθημερινότητας και της εργασίας τεράστιων αριθμών. Κυρίως όμως ο κώδικας του ηγεμονιστή τραμπούκου που κινείται με το καρότο και το μαστίγιο, μεταξύ συναλλακτικής πιάτσας και νέου τύπου πραξικοπημάτων, είναι μια μεγάλη ντροπή της ανθρωπότητας. Όπως και αν το πούμε, αυτή η ντροπή επιμένει, έχοντας, ευτυχώς, απέναντί της τον κόσμο της δημοκρατικής και κοινωνικής ανυπακοής – έτσι όπως εκφράζεται, μετρημένα και ευφάνταστα, εντός και εκτός των ΗΠΑ. Μέχρι στιγμής όμως το μοντέλο του νταή δεν έχει υποστεί κάτι, πέρα από τα σοκαρισμένα σχόλια και τις έντονες ιδεολογικές διαμαρτυρίες των αντιπάλων του. Έχοντας σπείρει σε μέρος της παγκόσμιας κοινής γνώμης φριχτές φασιστικές επιθυμίες (πρέπει πια να λέμε τη λέξη «φασισμός», έστω με νέες εξηγήσεις από δίπλα), αυτή η βαθιά προβληματική αυτοκρατορία εξακολουθεί να έχει τον πρώτο λόγο στη Δύση. Είναι πλέον ο μεγάλος δυτικός τραμπούκος μιας διεθνούς τάξης-αταξίας, με την Ευρώπη να εκφράζει αντιρρήσεις και τελικά να συναινεί, εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων. Αυτό δεν μπορεί να το ξεχνάμε κρυμμένοι κάτω από τα στατιστικά στοιχεία και τους δείκτες της αμερικανικής «παρακμής», είτε με μαρξιστικές αναλύσεις είτε με φιλελεύθερες προσδοκίες. Στην Ιστορία εξάλλου η παρακμή ή και το τέλος μπορεί να διαρκούν πολύ. Γίνονται μια δυσβάσταχτη αιωνιότητα όσο δεν βρίσκουν ικανές αντίρροπες δυνάμεις στο εσωτερικό τους.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LIFO
