ΣΑΝ ΝΑ ΠΕΡΑΣΑΝ αιώνες. Φιλοδοξώντας να αποτελέσει, όταν δημοσιεύτηκε τον Απρίλιο του 2023, τόσο τον οδηγό της αναμενόμενης νέας θητείας του Ντόναλντ Τραμπ όσο και τον καμβά του αμερικανικού συντηρητισμού της επόμενης δεκαετίας, το συλλογικό έργο «Project 2025» δεν μασούσε τα λόγια του: «Η Κίνα είναι ολοκληρωτικός εχθρός των Ηνωμένων Πολιτειών, όχι στρατηγικός εταίρος ή δίκαιος ανταγωνιστής» και συνεπώς τα απορρέοντα προβλήματα «τα λύνουμε όχι κλαδεύοντας και αναδιαμορφώνοντας τη φυλλωσιά, αλλά ξεριζώνοντας τα δέντρα – ρίζες και κλαδιά». Τρία μόλις χρόνια αργότερα, αυτά ακούγονται σαν κούφιες μεγαλοστομίες.
Στην πρόσφατη συνάντηση του Ντόναλντ Τραμπ και του Σι Τζινπίνγκ υπήρξε αλλαγή της αμερικανικής στρατηγικής έναντι της Κίνας. Αντί για «ξερίζωμα των δέντρων», οι δύο Πρόεδροι «συμφώνησαν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα θα πρέπει να δημιουργήσουν μια εποικοδομητική σχέση στρατηγικής σταθερότητας στη βάση της δικαιοσύνης και της αμοιβαιότητας» (ιστοσελίδα του Λευκού Οίκου, 17/5/26). Λεκτικά τουλάχιστον, υπάρχει ρήξη με τις στρατηγικές εδραίωσης της αμερικανικής παγκόσμιας πρωτοκαθεδρίας, όπως εκφράστηκαν την τελευταία δεκαπενταετία: τη «στροφή προς την Ασία» (Ομπάμα), τη «στρατηγική Ινδο-Ειρηνικού» (πρώτη θητεία του Τραμπ), τη «μικρή αυλή, ψηλός φράχτης» (Μπάιντεν).
Στην πρόσφατη συνάντηση του Ντόναλντ Τραμπ και του Σι Τζινπίνγκ υπήρξε αλλαγή της αμερικανικής στρατηγικής έναντι της Κίνας. Οι δύο Πρόεδροι «συμφώνησαν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα θα πρέπει να δημιουργήσουν μια εποικοδομητική σχέση στρατηγικής σταθερότητας».
Είναι ενδιαφέρον ότι η διατύπωση «εποικοδομητική στρατηγική σταθερότητα», που υιοθετήθηκε επίσημα από τον Λευκό Οίκο, είναι κινεζικής έμπνευσης και αναλύεται σε «τέσσερις σταθερότητες»: θετική σταθερότητα με τη συνεργασία ως βασικό πυλώνα, υγιή σταθερότητα με ανταγωνισμό εντός των κατάλληλων ορίων, σταθερή σταθερότητα με διαχειρίσιμες διαφορές και διαρκή σταθερότητα με αναμενόμενη ειρήνη («Global Times», 16/5/26). Μένει να δούμε κατά πόσο η κατεύθυνση που χάραξαν οι δύο ηγέτες θα μεταφραστεί, κυρίως από τον Τραμπ, σε συγκεκριμένες πολιτικές και πρακτικά μέτρα.
Ωστόσο, υπάρχουν βάσιμοι λόγοι για συγκρατημένη αισιοδοξία ότι η περιώνυμη «παγίδα του Θουκυδίδη» μπορεί να ξεπεραστεί. Ο καθηγητής Γκράχαμ Άλισον, στον οποίο πιστώνεται ο όρος «παγίδα του Θουκυδίδη», ήδη το 2012 σημείωνε ότι σε όλη την Ιστορία, όταν μια αναδυόμενη δύναμη απειλούσε να εκτοπίσει μια κατεστημένη μεγάλη δύναμη, αυτό τις περισσότερες φορές οδηγούσε σε πόλεμο, ακόμη και όταν καμία από τις δύο πλευρές δεν τον επεδίωκε. Με τα λόγια του Θουκυδίδη: «Η πραγματική, βέβαια, αλλά ανομολόγητη αιτία ήταν, καθώς νομίζω, το ότι η μεγάλη ανάπτυξη της Αθήνας φόβισε τους Λακεδαιμόνιους και τους ανάγκασε να πολεμήσουν» (Θουκυδίδης: Ιστορίαι 1.23.6). Τις περισσότερες φορές, αλλά όχι όλες. Η Αγγλία, λόγου χάριν, παρέδωσε την παγκόσμια πρωτοκαθεδρία της στις ΗΠΑ αναπόφευκτα και ειρηνικά.
Αποκλειομένου του πυρηνικού πολέμου που θα είναι ολέθριος και για τις δύο χώρες, οι Αμερικανοί φαίνεται πως έχουν αποδεχτεί ότι ακόμη και ένας συμβατικός πόλεμος με την Κίνα, έστω και αμυντικός (π.χ. στην Ταϊβάν), είναι απευκταίος. Πολλοί στρατιωτικοί αναλυτές έχουν υποστηρίξει πειστικά ότι ο πόλεμος του Ιράν αποκάλυψε τις εγγενείς αδυναμίες της στρατιωτικής στρατηγικής των ΗΠΑ, που εδώ και δεκαετίες θεωρούσε ότι οι προωθημένες βάσεις, τα βομβαρδιστικά, τα αεροπλανοφόρα και τα μαχητικά αεροσκάφη θα επιτρέψουν στη χώρα να επικρατήσει σε οποιαδήποτε πολεμική σύγκρουση, ακόμη και χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά (Jennifer Kavanagh, «Responsible Statecraft», 29/4/26).
Επιπλέον, η ιδέα ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να κάμψουν την Κίνα προωθώντας στα άκρα τον «ανταγωνισμό», μέσω της λεγόμενης «αποσύνδεσης» και της διακοπής των εφοδιαστικών αλυσίδων, γρήγορα αποδείχτηκαν ασκήσεις επί χάρτου. Η απάντηση της Κίνας στην απόπειρα εφαρμογής υψηλών δασμών αποκάλυψε τα όρια άσκησης πίεσης στον σύγχρονο διασυνδεδεμένο κόσμο.
Στα αντικίνητρα αυτά για μια στρατιωτική σύγκρουση προστίθεται και η προσφιλής στον Τραμπ ιδέα για το «μεγάλο τρίγωνο» –Μόσχα, Πεκίνο, Ουάσιγκτον– που μάλλον την παίρνει στα σοβαρά, αφού κατάλαβε ότι μάταιες θα ήταν οι προσπάθειες ρήξης στις σχέσεις Ρωσίας - Κίνας. Ο Πούτιν δεν θα ήταν διατεθειμένος να ρισκάρει μια επωφελή και στρατηγικού βάθους σχέση με τον Σι προκειμένου να συμμαχήσει με την Αμερική τού εντελώς απρόβλεπτου Τραμπ.
Οι εξελίξεις αυτές, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα, συμβάλλουν στην παγκόσμια σταθερότητα, περιορίζουν τη διεθνή ακαταστασία και, συνεπώς, είναι ευπρόσδεκτες. Πάντως, δίχως να μιζεριάζουμε, ας βάλουμε ένα ερωτηματικό στον τίτλο του άρθρου. Ζούμε σε καιρούς μεγάλης αβεβαιότητας.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
