Ένας αγαπημένος αστυνομικός ήρωας, εικόνες γνώριμες, βγαλμένες από το αστυνομικό δελτίο της εποχής μας, εύθραυστες, σκοτεινές οικογενειακές ισορροπίες και για πρωταγωνιστές χαρακτήρες της ελληνικής επαρχίας: ένας μετανάστης που αναζητά εργασία, μια δυναμική και στριφνή αγρότισσα που κοπιάζει να διατηρήσει τα κεκτημένα και η παλαβιάρα κόρη της.

Χαρακτηριστική περίπτωση κειμένου στο πλαίσιο του οποίου το αστυνομικό διήγημα ανοίγεται στα ζητήματα της ελληνικής κοινωνίας, ο Ξένος της Αθηνάς Κακούρη εκτυλίσσεται σε γνώριμο επαρχιακό περιβάλλον, όπου ο αγαπημένος ήρωας της συγγραφέως, αστυνόμος Γεράκης (Νίκος Ψαρράς), προσπαθεί να διαλευκάνει τον θάνατο ενός μετανάστη (Δημήτρης Ντάσκας) που βρίσκεται νεκρός κάτω από τον υδατόπυργο ενός αγροκτήματος. Πρωταγωνίστριες στην έρευνα του αστυνόμου είναι η δυναμική και αντιπαθής ιδιοκτήτρια του αγροκτήματος Θεανώ Πετρομανώλη (Ασπασία Κράλλη) και η ψυχολογικά ασταθής κόρη της (Εύη Σαουλίδου). Θα μπορέσει ο Γεράκης να ανακαλύψει αν ο Ξένος δολοφονήθηκε ή αν η πτώση του ήταν απλώς «ένα ατύχημα»;

«Το έργο γράφτηκε όταν είχαμε αρχίσει ήδη να έχουμε στην Ελλάδα έναν κινούμενο πληθυσμό από ανθρώπους που έρχονταν από διάφορα μέρη, αναζητώντας εργασία. Εμείς καλύπταμε δικές μας ανάγκες κι εκείνοι αναζητούσαν μια καλύτερη τύχη. Προσπάθησα να περιγράψω μια γυναίκα που έχει μείνει μόνη με την παλαβιάρα κόρη της Νεφέλη και αγωνίζεται να κρατήσει ένα μεγάλο κτήμα, το οποίο αγαπάει πολύ. Καθώς εργατικά χέρια στο χωριό δεν υπάρχουν, αναγκάζεται να προσλάβει περαστικούς. Αυτή η απόφασή της δημιουργεί καταστάσεις που καταλήγουν να είναι εκρηκτικές» λέει η συγγραφέας του Ξένου, Αθηνά Κακούρη.

Καθοδηγώντας έναν εκλεκτό θίασο ηθοποιών, η Μαρία Μαγκανάρη αναζητά μαζί τους τη λύση του μυστηρίου στο αγρόκτημα και συγκινημένη από την επιστροφή της, έστω και με αυτόν τον τρόπο, στη θεατρική δραστηριότητα, παραδέχεται: «Την πρώτη μέρα που πήγαμε στις πρόβες και αφού κάναμε όλα τα τεστ, ήθελα να βάλω τα κλάματα, συνειδητοποιώντας πως έχουμε υποστεί έναν ακρωτηριασμό από τη δουλειά μας. Δεν υπάρχει μεν το άγγιγμα ακόμα, υπάρχει όμως μια μεγάλη ανακούφιση ότι ξαναμπαίνουμε στον χώρο της δουλειάς μας και στην αναζήτηση της δημιουργίας».

Διαφορετική η συγκίνηση για τη «βετεράνο» Αθηνά Κακούρη που επί δεκαετίες μελετά στα βιβλία της αστυνομικά μυστήρια. «Έχω ζήσει την εποχή που δεν υπήρχε τηλεόραση και το θέατρο στο ραδιόφωνο πρόσφερε εξαιρετικά προγράμματα. Μεταξύ αυτών και το υποδειγματικό BBC της εποχής εκείνης, το οποίο έδωσε έμπνευση σε εκατοντάδες άλλους να δοκιμαστούν στο είδος. Είναι συναρπαστικό το ότι μπορεί κανείς να ακούει μια ιστορία στο ραδιόφωνο και συγχρόνως να καθαρίζει φασολάκια ή να μπαλώνει τις κάλτσες του (αν κανείς μπαλώνει σήμερα). Η τηλεόραση σε καθηλώνει σε μια εικόνα την οποία αναγκαστικά δέχεσαι, το ραδιόφωνο σε καλεί να λειτουργήσεις με τη φαντασία σου».

Τη σκηνοθέτιδα τι την ιντρίγκαρε ώστε να ασχοληθεί με αυτό το διήγημα; «Από την πρώτη στιγμή με συνεπήρε το γεγονός ότι είναι γραμμένο από μια γυναίκα συγγραφέα που από τη δεκαετία του '50 έχει αφοσιωθεί στο αστυνομικό είδος. Το κείμενο έχει ατμόσφαιρα που έρχεται από το παρελθόν και συγχρόνως είναι πολύ σημερινή, έχει κλασική αστυνομική πλοκή, ήρωες γήινους, πολύ προσεγμένα φτιαγμένους, και στο επίκεντρο μια οικογένεια στην επαρχία, πλαίσιο το οποίο με ενδιαφέρει πολύ στη δουλειά μου. Η κοινωνική πραγματικότητα, το δίπολο μάνας - κόρης και ο τρόπος που σκιαγραφούνται οι σχέσεις καθιστούν μεγάλη πρόκληση τη ραδιοφωνική αφήγηση».

Kαταφέρνουν, όμως, μόνο οι φωνές και οι συνθέσεις του Δημήτρη Τσάκα να κάνουν γοητευτική την αφήγηση; «Από το ραδιοφωνικό θέατρο λείπει πράγματι το σώμα του ηθοποιού, η εικόνα, ο σκηνικός χώρος. Ωστόσο, κάθε φορά που στο θέατρο αφαιρούμε ένα στοιχείο (μέθοδος που συχνά ακουλουθείται και σε συμβατικές παραστάσεις), αφήνουμε χώρο στη σκέψη μας να συγκεντρωθεί και να εστιάσει σε κάτι άλλο.

Τα Radio Plays είναι μια πρωτοβουλία εξαιρετικά ταιριαστή στη συγκυρία που ζούμε, δηλαδή στη ζωή μπροστά σε οθόνες. Ζητάμε από τον κόσμο να εστιάσει στον ήχο. Είναι μια διαδικασία που εμπεριέχει από τη μια την εγρήγορση για να μπορέσεις να συλλάβεις όλα τα στοιχεία που σου δίνονται και από την άλλη είναι χαλαρωτική, καθώς μπορείς να έχεις πλήρη εικόνα ενός έργου, κρατώντας τα μάτια σου κλειστά. Κατά τη γνώμη μου, η απομάκρυνση από τον ρεαλισμό δίνει σε αυτά τα έργα κάτι μαγικό».

— Ματούλα Κουστένη

 

Η Μαρία Μαγκανάρη. Φωτο: Πηνελόπη Γερασίμου

 

Φεστιβάλ Αθηνών & Επιδαύρου - Radio Plays

Ο ξένος

Της Αθηνάς Κακούρη

Σκηνοθεσία: Μαρία Μαγκανάρη

Με τους: Ανθή Ευστρατιάδου, Σύρμω Κεκέ, Ασπασία Κράλλη, Δημήτρη Ντάσκα, Εύη Σαουλίδου, Νίκο Ψαρρά
Μουσική σύνθεση: Δημήτρης Τσάκας
Παίζουν οι μουσικοί: Κώστας Κωνσταντίνου (κοντραμπάσο), Κωστής Χριστοδούλου (πιάνο), Ιάσονας Wastor (ντραμς), Δημήτρης Τσάκας (σαξόφωνο)

Πρεμιέρα: Τρίτη 15/12 στο lifo.gr και και στην ιστοσελίδα του Φεστιβάλ Αθηνών