Πολλαπλών αναγνώσεων ο τίτλος αλλά και το διήγημα του Νεοκλή Γαλανόπουλου, που στα χέρια του Αργύρη Ξάφη μετατρέπεται σε μια ιστορία μυστηρίου, την οποία θα καθορίσει το ραντεβού μεταξύ δύο συγγραφέων του είδους: ο νεόκοπος Ντίνος Πρωτονάριος, που ακόμα δεν έχει εκδώσει κάποιο έργο του, συναντά το ίνδαλμά του και πατριάρχη της αστυνομικής λογοτεχνίας Περικλή Δημούλη. Ξεπερνώντας το αρχικό του τρακ, του παρουσιάζει δύο αποσπάσματα διηγημάτων του, ζητώντας στην πραγματικότητα την άποψη και ενδόμυχα την επιβεβαίωση της αξίας του.

Ένα παιχνίδι εξουσίας υφαίνεται, εικόνες από το εργαστήριο ενός συγγραφέα γεμίζουν τα μικρόφωνα, ενώ δύο ξεχωριστές περιπέτειες (μία για έναν εγκληματία που εξαφανίστηκε από ένα κλειδωμένο διαμέρισμα και μία ενός δολοφόνου που δραπέτευσε από ένα επτασφράγιστο κελάρι) περιπλέκουν ακόμα περισσότερο την αφήγηση.

«Αυτά τα έργα μάς προκαλούν να επανεφεύρουμε τον εαυτό μας, διότι τα τελευταία χρόνια, με την αποθέωση της τεχνολογίας, τόσο η σκηνοθεσία όσο και ολόκληρη η ζωή μας στράφηκε στο οπτικό κομμάτι. Αφαιρώντας τελείως την ισοπεδωτική δύναμη της εικόνας, στρεφόμαστε σε ένα κομμάτι της τέχνης που αφήσαμε να ατροφήσει» λέει ο σκηνοθέτης Αργύρης Ξάφης, φανερά μαγεμένος από τη διαδικασία. «Αφού αποθεώσαμε την εικόνα, ήρθε η στιγμή να κάνουμε την ακριβώς αντίθετη διαδρομή και να γυρίσουμε στην ουσιαστική και απόλυτη αφήγηση, με όπλα μας τον λόγο, την τονικότητα, τη μουσικότητα του κειμένου, το ταλέντο του ηθοποιού. Είμαστε εδώ για να ξαναδώσουμε όχι μόνο καλές ερμηνείες αλλά και την ευλυγισία στη γλώσσα, που έχει χαθεί».

Συνοδοιπόρος στην αφήγηση ένας εξαιρετικός μουσικός, ο Aλέξανδρος-Δράκος Κτιστάκης. «Δεν δίνεται συχνά η ευκαιρία σε κάποιον που ασχολείται με την τζαζ να συνθέσει μουσική για ένα θέμα τόσο συναρπαστικό. Υπάρχει μια μακρά, παγκόσμια ιστορία της σχέσης της τζαζ με το αστυνομικό αφήγημα, οπότε είναι μεγάλη χαρά να λαμβάνεις κι εσύ μέρος με κάποιον τρόπο σε αυτήν» παραδέχεται ο τζαζίστας που συνθέτει το ηχητικό σύμπαν του έργου.

«Δεν έχω ξανακάνει κάτι ανάλογο, αλλά καταλαβαίνω ότι η μουσική σε μια τέτοια παράσταση έχει καθοριστική συμμετοχή. Είναι αυτή που ενισχύει το ενδιαφέρον του ακροατή, κρατά το σασπένς μέχρι τέλους και βοηθά τη δραματουργία. Ο ήχος υπογραμμίζει πράγματα, οπτικοποιεί καταστάσεις και συχνά, επειδή το αστυνομικό μυθιστόρημα παίζει λίγο με την αλήθεια, η μουσική χρησιμοποιείται ως εργαλείο για να παραπλανήσει τον ακροατή, να τον οδηγήσει επίτηδες σε λάθος μονοπάτι και στο τέλος να δημιουργήσει μια έκπληξη, που θα είναι η λύση του μυστηρίου».

Ποιο είναι το μυστήριο στην περίπτωσή τους; Μα, αν θα καταφέρει τελικά ο Δημούλης, κι εμείς ως ακροατές, να βρούμε τη λύση των αινιγμάτων αλλά και να απαντήσουμε στο αρχικό ερώτημα: τι απέγιναν οι ιστορίες του νεαρού συγγραφέα; Κατάφεραν να εντυπωσιάσουν τον καταξιωμένο συνάδελφό του;

«Είτε στη σκηνή είτε στο ραδιοφωνικό θέατρο, δεν πρέπει να περιορίζεις τη φαντασία του θεατή. Οφείλεις να του δείχνεις έναν δρόμο όπου εκείνος θα περπατήσει, θα χορέψει, θα τρέξει, θα ταυτιστεί, θα αισθανθεί. Αυτό που επιπλέον συμβαίνει σε ένα ραδιοφωνικό θεατρικό είναι ότι πρέπει να τον μαγέψεις με τα λόγια σου» λέει ο σκηνοθέτης.

«Συγχρόνως, εγώ από τη μεριά μου πρέπει να του περιγράψω με ήχους το σύμπαν μέσα στο οποίο διαδραματίζεται η ιστορία. Έναν σύνθετη η εικόνα τον στέλνει κατευθείαν στο πεδίο όπου πρέπει να κινηθεί. Όταν η εικόνα απουσιάζει, έχεις υπερβολικά πολλές εναλλακτικές μεν, αλλά στη δημιουργική διαδικασία αυτό μπορεί να είναι και τροχοπέδη, καθώς η απόλυτη ελευθερία δεν είναι πάντα εύκολα διαχειρίσιμη» εξηγεί ο συνθέτης, που αυτό το διάστημα «παλεύει» με δύο εντελώς διαφορετικά κείμενα των Radio Plays: από τη μια συνθέτει ήχους υπαινικτικούς που περιγράφουν απατεωνιές για το συγκεκριμένο έργο και συγχρόνως ντύνει με πιο dark και συναισθηματικές μελωδίες το Καλωσόρισες στην Κόλαση, γλυκιά μου που σκηνοθετεί ο Γιάννης Χουβαρδάς.

Άλλωστε, για όλες τις παραγωγές το σκηνικό είναι ένα: ένας ολοκαίνουριος, άρτια εξοπλισμένος χώρος στην Πειραιώς, όπου οι πέντε «θίασοι» κάνουν τις πρόβες τους. Οι τελικές ηχογραφήσεις γίνονται στα στούντιο Antart που στεγάζονται στο παλιό κτίριο της Φίνος Φιλμ. «Εν μέσω πανδημίας, με τα θέατρα κλειστά και σε πολύ δύσκολες συνθήκες, μας δίνεται μια άρτια, γενναιόδωρη και εξαιρετικά οργανωμένη παραγωγή. Δεν έχουμε κανένα άλλοθι να μην το κάνουμε σωστά» παραδέχεται ο Αργύρης Ξάφης.

«Το θέατρο στο ραδιόφωνο αλλά και η μόδα που έχει δημιουργηθεί με τα podcasts, τα οποία επέχουν πια ρόλο ηχητικών ντοκιμαντέρ, έρχονται για να μας θυμίσουν την ανάγκη να κερδίσουμε χρόνο στην καθημερινότητά μας. Το να μπορώ να ακούσω τα μεσάνυχτα θέατρο στο ραδιόφωνο ή να περάσω με μια καλή ερμηνεία τον χρόνο που είμαι κολλημένος στην κίνηση δεν θα αντικαταστήσει την ανάγκη για θέατρο αλλά θα επανακαθορίσει τη σχέση μας με το θέατρο. Κρίμα που τόσα χρόνια το αμελήσαμε λόγω ταχύτητας».

— Ματούλα Κουστένη

 

Ο Αργύρης Ξάφης. Φωτο: Πηνελόπη Γερασίμου

 

Φεστιβάλ Αθηνών & Επιδαύρου - Radio Plays

Το μέλλον της ελληνικής αστυνομικής λογοτεχνίας

Του Νεοκλή Γαλανόπουλου

Σκηνοθεσία: Αργύρης Ξάφης

Με τους: Κωνσταντίνο Ασπιώτη, Αντώνη Γκρίτση, Χρήστο Κοντογιώργη, Δέσποινα Κούρτη, Κώστα Μπερικόπουλο, Δημήτρη Παπανικολάου, Νίκο Χατζόπουλο

Μουσική σύνθεση: Aλέξανδρος-Δράκος Κτιστάκης

Παίζουν οι μουσικοί: Κίμωνας Καρούντζος (κοντραμπάσο), Γιάννης Παπαδόπουλος (πιάνο), Γιώτης Σαμαράς (κιθάρα), Δημήτρης Τσάκας (σαξόφωνο), Ιάσονας Wastor (ντραμς)

Φωνητικά: Αλεξάνδρα Λέρτα, Ιώβη Φραγκάτου

Πρεμιέρα: Τρίτη 5/1 στο lifo.gr και στην ιστοσελίδα του Φεστιβάλ Αθηνών