Το Ισραήλ εφαρμόζει στη Δυτική Όχθη ένα συστηματικό σχέδιο διάλυσης της παλαιστινιακής συλλογικής ζωής, με εργαλεία τη στρατιωτική βία, την τρομοκρατία των εποίκων, τους περιορισμούς μετακίνησης, την οικονομική ασφυξία και την εδαφική αρπαγή: Αυτό καταγγέλει μία από τις σημαντικότερες και πιο έμπειρες ισραηλινές οργανώσεις τεκμηρίωσης παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη.
Το Ισραήλ εργάζεται για τη συστηματική «εξάλειψη» των όρων που επιτρέπουν τη διατήρηση της συλλογικής ζωής των Παλαιστινίων στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη, σύμφωνα με εκτενή έκθεση της ευρέως αναγνωρισμένης ισραηλινής οργάνωσης τεκμηρίωσης ανθρωπίνων δικαιωμάτων B’Tselem.
Η ιδιαίτερα αιχμηρή έκθεση της ισραηλινής οργάνωσης, σύμφωνα με τον Guardian, αναφέρει ότι το Ισραήλ «εντείνει δραματικά τις επιθέσεις του σε κάθε πτυχή της παλαιστινιακής ζωής στη Δυτική Όχθη» - από «τη δυνατότητα να πάει κανείς στη δουλειά του, να στείλει τα παιδιά του στο σχολείο ή στο πανεπιστήμιο, να λάβει ιατρική φροντίδα ή δημοτικές υπηρεσίες, να συναντήσει συγγενείς και φίλους, να καλλιεργήσει τη γη ή να πάει διακοπές […] δραστηριότητες ρουτίνας που συνθέτουν την ανθρώπινη ζωή».
Σύμφωνα με την B’Tselem, η επίθεση κατά των Παλαιστινίων «διέπεται από μια συνεκτική οργανωτική λογική» και εκτυλίσσεται σε πέντε «αλληλένδετα πεδία δράσης»: βία και εκφοβισμό, περιορισμούς μετακίνησης, οικονομική ασφυξία, κοινωνική και πολιτική αποδόμηση, καθώς και εθνοκάθαρση και εδαφική αρπαγή.
Η δημοσίευση της έκθεσης με τίτλο «Σχέδιο Εξάλειψης» (Elimination Project) -της πιο ολοκληρωμένης εργασίας της B’Tselem για τη Δυτική Όχθη από την ίδρυσή της, το 1989- έρχεται λιγότερο από μία εβδομάδα μετά την κατηγορία που διατύπωσε ο Βρετανός υπουργός Εξωτερικών, Εντ Μίλιμπαντ, κατά «τρομοκρατών εποίκων» οι οποίοι, όπως είπε, δρουν με τη στήριξη της κυβέρνησης Μπενιαμίν Νετανιάχου και διαπράττουν εθνοκάθαρση στη Δυτική Όχθη. Πρόκειται για την πιο σκληρή καταδίκη του Ισραήλ από το Ηνωμένο Βασίλειο από την ίδρυση του ισραηλινού κράτους.
1.107 Παλαιστίνιοι έχουν σκοτωθεί από το Ισραήλ στη Δυτική Όχθη από τον Οκτώβριο του 2023
Ωστόσο, εξετάζοντας ευρύτερα τις προϋποθέσεις που είναι αναγκαίες για τη συλλογική ύπαρξη των Παλαιστινίων, η έκθεση της B’Tselem προχωρά ακόμη περισσότερο. Υποστηρίζει ότι διαφορετικοί μηχανισμοί του ισραηλινού κράτους -με κεντρικό ρόλο του ακροδεξιού υπουργού Οικονομικών Μπεζαλέλ Σμότριτς, ο οποίος διαθέτει εκτεταμένες αρμοδιότητες σε πολιτικά ζητήματα της Δυτικής Όχθης- επιδιώκουν να «διαμορφώσουν μια πραγματικότητα στην οποία εκατομμύρια Παλαιστίνιοι θα ζουν υπό τον διαρκή φόβο της ισραηλινής στρατιωτικής και πολιτικής βίας».
«Οι παλαιστινιακές κοινότητες εκτοπίζονται μέσα από μια επιταχυνόμενη διαδικασία εθνοκάθαρσης, ενώ στη θέση τους εγκαθιδρύεται μια ολοένα διευρυνόμενη ισραηλινή παρουσία, με τη μορφή εποικισμών, φυλακίων, αγροκτημάτων και πολιτικών υποδομών αποκλειστικά για Εβραίους», σημειώνεται στην έκθεση.
«Η “εξάλειψη”, σε αυτό το πλαίσιο, σημαίνει διαρκή βλάβη στις συνθήκες που επιτρέπουν στους Παλαιστινίους να υφίστανται ως λαός: με γη, θεσμούς, γλώσσα, πολιτισμό, κοινωνικούς δεσμούς, ηγεσία, συλλογική μνήμη και ιστορία, καθώς και πολιτικό και κοινωνικό ορίζοντα. Πρόκειται για ένα διαρκές πολιτικό σχέδιο, το οποίο επιδιώκει να αναδιοργανώσει τον χώρο και τους όρους ζωής, ώστε η εβραϊκή παρουσία να γίνει συνεχής, θεσμοποιημένη και μόνιμη, ενώ η παλαιστινιακή ύπαρξη να καταστεί κατακερματισμένη, ευάλωτη και εξαρτημένη» επισημαίνεται.
Μία από τις εμφανέστερες όψεις αυτού του κατακερματισμού είναι ο αποκλεισμός δρόμων και χωριών από τη διέλευση Παλαιστινίων, όπως και η εγκατάλειψη παλαιστινιακών κατοικιών υπό αδιάκοπη πίεση.
Ένα πρόσφατο απόγευμα, έξω από το χωριό Σαΐρ, ο 49χρονος Χάιθαμ Αντνάν Μουράντ επέστρεφε από νοσοκομειακό ραντεβού στη Χεβρώνα μαζί με τη 12χρονη κόρη του, Μπαλκίς, η οποία δεν μπορεί να περπατήσει έπειτα από πρόσφατη χειρουργική επέμβαση. Πύλη στον δρόμο που οδηγεί στο χωριό του -η οποία το πρωί ήταν ανοιχτή- είχε κλείσει από τον ισραηλινό στρατό. Ο Μουράντ αναγκάστηκε να βγει από το ταξί μαζί με την κόρη του και να τη μεταφέρει στην αγκαλιά του για να περάσουν γύρω από το οδόφραγμα.
«Όταν φύγαμε, η πύλη ήταν ανοιχτή. Τώρα είναι κλειστή, όμως αυτή είναι η καθημερινότητά μας. Το πρωί τα πράγματα είναι διαφορετικά απ’ ό,τι το απόγευμα. Δεν υπάρχει αξιοπρέπεια σε αυτό», είπε.
Οι συντάκτες της έκθεσης συνδέουν την επιτάχυνση της ισραηλινής επίθεσης στη ζωή των Παλαιστινίων στη Δυτική Όχθη με την περίοδο μετά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023. Υποστηρίζουν όμως ότι η ιδεολογία που κινητοποιεί την πολιτική αυτή προϋπήρχε.
Ειδικότερα, παραπέμπουν σε ένα κείμενο γνωστό ως «Αποφασιστικό Σχέδιο» (Decisive Plan), το οποίο δημοσίευσε ο Σμότριτς το 2017, προτού γίνει υπουργός. Η B’Tselem το χαρακτηρίζει «κείμενο-κλειδί για την κατανόηση της ισραηλινής δράσης στη Δυτική Όχθη».
Σύμφωνα με την B’Tselem, το σχέδιο έδινε στους Παλαιστινίους τρεις επιλογές: «Να ζουν υπό εβραϊκή κυριαρχία, παραιτούμενοι από τις εθνικές τους διεκδικήσεις· να εγκαταλείψουν την περιοχή· ή να αντιμετωπίσουν βίαιη καταστολή από τον ισραηλινό στρατό, εάν αντισταθούν». Η έκθεση προσθέτει ότι η λογική του σχεδίου έχει μεταφραστεί «σε πολιτικές, προϋπολογισμούς, εξουσίες και πρακτικές που ασκούνται από διαφορετικούς βραχίονες του κράτους», με «πρωτοφανή ταχύτητα και απροκάλυπτο τρόπο».
Υπό αυτό το πρίσμα, συνεχίζει η έκθεση, η βία των εποίκων δεν λειτουργεί πλέον «μόνο ως ιδιωτική βία ή ως παραβίαση της δημόσιας τάξης», αλλά ως τμήμα ενός «ευρύτερου συστήματος ελέγχου».
«Σε ορισμένες περιπτώσεις ασκείται από κοινού με στρατιώτες, με την υποστήριξη των δυνάμεων ασφαλείας, με χρήση όπλων, εξοπλισμού και υποδομών που παρέχονται από το κράτος, και με σχεδόν πλήρη ατιμωρησία».
Πέραν των ήδη εκτενώς καταγεγραμμένων περιστατικών κλιμακούμενης βίας από εποίκους, η έκθεση αναδεικνύει και άλλες διαβρωτικές συνέπειες της εντεινόμενης ισραηλινής κυριαρχίας στη Δυτική Όχθη: τους καταστροφικούς οικονομικούς περιορισμούς, αλλά και τις επιπτώσεις στην εκπαίδευση και τον πολιτισμό.
Στο 31,3% η ανεργία στη Δυτική Όχθη το 2024, από 13,1% το 2022.
Το Ισραήλ, σύμφωνα με την έκθεση, έχει εφαρμόσει από το 2023 μια συστηματική πολιτική «πλήρους οικονομικής ασφυξίας», η οποία στερεί ευκαιρίες βιοπορισμού, καταστρέφει μη στρατιωτικές και αγροτικές υποδομές, εντείνει τον έλεγχο επί των πόρων και του τραπεζικού συστήματος και υπονομεύει την ικανότητα των δημόσιων θεσμών να παρέχουν βασικές υπηρεσίες.
Ο Σμότριτς είχε δηλώσει τον Σεπτέμβριο του 2025 ότι θα αξιοποιούσε κάθε δυνατό μέσο «για να αποτρέψει τον κίνδυνο ενός παλαιστινιακού κράτους, περιλαμβανομένης της κατάρρευσης της Παλαιστινιακής Αρχής […] μέσω οικονομικής ασφυξίας».
Οι μαζικές ανακλήσεις αδειών εργασίας έχουν αφήσει εργαζόμενους και τις οικογένειές τους χωρίς σταθερό εισόδημα. Αυτό αποτυπώνεται και στα στοιχεία για τη Δυτική Όχθη που επικαλείται η έκθεση: η ανεργία αυξήθηκε από 13,1% το 2022 σε 31,3% το 2024, ενώ το 2025 σχεδόν οι μισοί νέοι δεν εργάζονταν ούτε συμμετείχαν σε εκπαίδευση ή επαγγελματική κατάρτιση.
Ο ΟΗΕ εκτίμησε ότι, το 2024, 700.000 Παλαιστίνιοι στη Δυτική Όχθη χρειάζονταν βοήθεια για την αγορά τροφίμων, αριθμός αυξημένος κατά 17% σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος.
Από τον Οκτώβριο του 2023, το Ισραήλ έχει επίσης κλιμακώσει τις επιθέσεις εναντίον παλαιστινιακών οργανώσεων και συλλόγων στη Δυτική Όχθη. Οργανώσεις βάσης και κοινοτικές δομές, όπως και φορείς που στηρίζουν εργαζομένους, ευάλωτα άτομα και παιδιά, έχουν βρεθεί αντιμέτωποι με συχνές εφόδους στα γραφεία τους, αναγκαστικό κλείσιμο, συστηματική παρενόχληση και συλλήψεις εργαζομένων, εθελοντών και ακτιβιστών χωρίς αιτιολόγηση.
Η COGAT, η στρατιωτική υπηρεσία του Ισραήλ που επιβλέπει την πολιτική για τις μη στρατιωτικές υποθέσεις στη Δυτική Όχθη και τη Γάζα, κλήθηκε να σχολιάσει.
Από 8% έως 20% των σχολείων της Δυτικής Όχθης παρέμειναν κλειστά κατά το σχολικό έτος 2023-2024
Σε συνέντευξη που παραχωρήθηκε με αφορμή τη δημοσίευση της έκθεσης, ο Καρίμ Τζούμπραν, επικεφαλής της επιτόπιας έρευνας της B’Tselem για τη Δυτική Όχθη, δήλωσε:
«Αυτό που διαπιστώσαμε είναι ότι δεν πρόκειται για μεμονωμένα περιστατικά. Όλα αυτά τα διάσπαρτα στοιχεία έχουν έναν χαρακτήρα, έναν στόχο. Όταν βλέπεις τη συνολική εικόνα, οδηγείσαι σε ένα συμπέρασμα: ότι ο βασικός στόχος είναι η εξάλειψη των Παλαιστινίων ως συλλογικότητας».
Η εκτελεστική διευθύντρια της B’Tselem, Γιούλι Νόβακ, δήλωσε:
«Αυτό που λέμε στην έκθεση είναι ότι η διαδικασία βρίσκεται σε εξέλιξη. Το σχέδιο υπήρχε και πριν, αλλά πλέον έχουμε περάσει σε μια νέα φάση. Ξεκίνησε στα τέλη του 2022, με την αλλαγή της κυβέρνησης [προς έναν δεξιό–ακροδεξιό συνασπισμό], και μετά τον Οκτώβριο του 2023 διαπιστώσαμε μια ακόμη σαφή κλιμάκωση. Μιλάμε για μια επίθεση στην παλαιστινιακή ζωή στη Δυτική Όχθη, η οποία έχει αλλάξει κλίμακα. Έχει μεταβληθεί και ποσοτικά, καθιστώντας τη Δυτική Όχθη ολοένα και πιο αβίωτη για πολλούς Παλαιστινίους».
Η Νόβακ χαρακτήρισε το σχέδιο του Σμότριτς, από το 2017, «σχεδιάγραμμα εφαρμογής». «Δείχνει τόσο την ιδεολογική όσο και την επιχειρησιακή διαδρομή προς αυτό που αποκαλούμε “εξάλειψη”», είπε. «Ο ίδιος το ονομάζει “νίκη μέσω του εποικισμού”: νίκη με οριστικό χαρακτήρα, ώστε μετά να μην μπορεί να συμβεί τίποτα — όπως, για παράδειγμα, η δημιουργία παλαιστινιακού κράτους» κατέληξε.
Με πληροφορίες από Guardian
