Στοιχήματα για το πόσο θα εξαπλωθούν δασικές πυρκαγιές, ποιες περιοχές θα φτάσουν οι φλόγες και πότε θα τεθούν υπό έλεγχο εμφανίζονται πλέον σε διαδικτυακές αγορές προβλέψεων, προκαλώντας ανησυχία σε ειδικούς που προειδοποιούν ότι μπορεί να δημιουργηθούν επικίνδυνα οικονομικά κίνητρα.
Πλατφόρμες όπως το Polymarket επιτρέπουν στους χρήστες να τοποθετούν χρήματα στην έκβαση μελλοντικών γεγονότων, από εκλογές και αθλητικούς αγώνες μέχρι ακραία καιρικά φαινόμενα. Στις πυρκαγιές του Λος Άντζελες τον Ιανουάριο του 2025, χρήστες πόνταραν μεταξύ άλλων στην έκταση που θα καιγόταν, στις περιοχές που θα απειλούνταν και στον χρόνο κατάσβεσης.
Ειδικοί σε θέματα εμπρησμών, ψυχικής υγείας και δεοντολογίας φοβούνται ότι τέτοιες συναλλαγές μπορεί να ενθαρρύνουν κάποιον να προκαλέσει φωτιά ή να επηρεάσει την εξέλιξή της για να κερδίσει χρήματα. Σε αντίθεση με έναν σεισμό ή έναν τυφώνα, μια δασική πυρκαγιά μπορεί να ξεκινήσει ή να εξαπλωθεί από ανθρώπινη παρέμβαση.
«Οποιοσδήποτε μπορεί να προκαλέσει μια πυρκαγιά», δήλωσε στο CNN ο Εντ Νόρντσκογκ, πρώην ερευνητής εμπρησμών στην κομητεία του Λος Άντζελες. Όπως ανέφερε, παρότι οι εμπρηστές αποτελούν ελάχιστο ποσοστό του πληθυσμού, έχει παρατηρήσει σύνδεση ανάμεσα στον καταναγκαστικό τζόγο και την πρόκληση πυρκαγιών. Τα διαθέσιμα στοιχεία παραμένουν περιορισμένα, αλλά, όπως είπε, οι πιθανότητες είναι ανησυχητικές.
Ο φόβος ότι κάποιος θα επηρεάσει την πυρκαγιά
Ο κίνδυνος δεν περιορίζεται στην πρόκληση μιας νέας φωτιάς. Θεωρητικά, κάποιος θα μπορούσε να παρέμβει σε μια πυρκαγιά που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη. Ένας πυροσβέστης, για παράδειγμα, θα μπορούσε να έχει οικονομικό συμφέρον να καθυστερήσει την κατάσβεση, ώστε να αυξηθεί η καμένη έκταση.
Η Polymarket απορρίπτει τον όρο «στοίχημα» και υποστηρίζει ότι οι χρήστες συναλλάσσονται πάνω σε πιθανά μελλοντικά αποτελέσματα.
Η εταιρεία εξηγεί ότι οι χρήστες αγοράζουν μερίδια σε ένα πιθανό αποτέλεσμα, συνήθως απαντώντας σε ερωτήσεις τύπου «ναι ή όχι». Η τιμή κάθε μεριδίου αποτυπώνει την πιθανότητα που αποδίδει η αγορά στο συγκεκριμένο αποτέλεσμα, ενώ όσοι προβλέψουν σωστά πληρώνονται όταν κλείσει η συναλλαγή.
Η Polymarket υποστηρίζει ότι οι αγορές του μπορούν να προσφέρουν χρήσιμες πληροφορίες την ώρα μιας κρίσης. Εκπρόσωπός του δήλωσε ότι η κατάργησή τους δεν θα απέτρεπε μια καταστροφή, αλλά θα περιόριζε την πρόσβαση του κοινού σε εκτιμήσεις για την εξέλιξή της.
Οι επικριτές, ωστόσο, θεωρούν ότι η ευκολία πρόσβασης σε τέτοιες πλατφόρμες μπορεί να κάνει τα στοιχήματα πάνω σε καταστροφές πολύ πιο διαδεδομένα. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν και ιστοσελίδες όπως το WyldFyre, που επικεντρώνεται στις πυρκαγιές της Καλιφόρνιας με το σύνθημα «Δεν μπορείς να προβλέψεις τη φωτιά. Μπορείς όμως να συναλλαχθείς πάνω σε αυτήν». Προς το παρόν δεν χρησιμοποιεί πραγματικά χρήματα, αλλά ειδικοί προειδοποιούν για το μήνυμα που στέλνει.
Υποψίες για χειραγώγηση δεδομένων
Οι φόβοι ότι κάποιοι μπορεί να προσπαθήσουν να επηρεάσουν το αποτέλεσμα μιας αγοράς δεν είναι θεωρητικοί. Τον Απρίλιο, αισθητήρες στο αεροδρόμιο Σαρλ ντε Γκολ του Παρισιού κατέγραψαν ξαφνική άνοδο της θερμοκρασίας σε δύο διαφορετικές ημέρες.
Τα δεδομένα χρησιμοποιούνταν σε συναλλαγές της Polymarket και η ασυνήθιστη μεταβολή οδήγησε σε μεγάλες πληρωμές για όσους είχαν ποντάρει ότι η θερμοκρασία θα έφτανε σε απρόσμενα υψηλά επίπεδα. Κυκλοφόρησαν υποψίες ότι κάποιος είχε θερμάνει τον αισθητήρα, χωρίς όμως να αποδειχθεί κάτι τέτοιο.
Η γαλλική μετεωρολογική υπηρεσία υπέβαλε μήνυση για πιθανή παρέμβαση σε αυτοματοποιημένο σύστημα δεδομένων. Το Polymarket απάντησε ότι παρακολουθεί συστηματικά παράνομες ενέργειες και ότι η τεχνολογία του επιτρέπει να εντοπίζει ύποπτες συναλλαγές.
Πέρα από τον κίνδυνο χειραγώγησης, οι ειδικοί θέτουν και ένα βαθύτερο ηθικό ζήτημα. Όταν κάποιος κερδίζει χρήματα από μια πυρκαγιά, τον αριθμό των θυμάτων ή την έκταση της καταστροφής, υπάρχει ο κίνδυνος να αντιμετωπίζει την τραγωδία σαν παιχνίδι και όχι σαν πραγματικό γεγονός που καταστρέφει ζωές.
«Το στοίχημα πάνω στον πιθανό θάνατο ή τραυματισμό ανθρώπων υποβαθμίζει την αξία της ανθρώπινης ζωής», δήλωσε η Αν Σκιτ, ειδικός σε θέματα ηγεσίας και δεοντολογίας στο Πανεπιστήμιο Σάντα Κλάρα.
Η Τερέσα Γκάνον, καθηγήτρια Εγκληματολογικής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Κεντ, προειδοποίησε ότι η εξοικείωση με τέτοιες αγορές μπορεί να κάνει τις πυρκαγιές να φαίνονται φυσιολογικές ή αναπόφευκτες, απομακρύνοντας το κοινό από τις πραγματικές συνέπειές τους. Αυτό, όπως είπε, θα μπορούσε να αποδυναμώσει ακόμη και τις προσπάθειες των τοπικών κοινωνιών για πρόληψη.
Ορισμένοι ερευνητές, πάντως, θεωρούν ότι οι αγορές προβλέψεων μπορούν υπό αυστηρές προϋποθέσεις να προσφέρουν χρήσιμα στοιχεία. Ο οικονομολόγος Κιμ Καϊβάντο έχει δημιουργήσει μια πειραματική αγορά για κινδύνους που συνδέονται με το κλίμα, στην οποία συμμετέχουν ειδικοί χωρίς να χρησιμοποιούν πραγματικά χρήματα. Οι συμμετέχοντες επιβραβεύονται ανάλογα με την ακρίβεια και τη χρησιμότητα των πληροφοριών που προσφέρουν.
Δεν είναι όμως σαφές αν το ίδιο μοντέλο μπορεί να βελτιώσει τις προβλέψεις για δασικές πυρκαγιές. Οι φωτιές επηρεάζονται από τον άνεμο, τη βλάστηση, την υγρασία, το ανάγλυφο και πολλούς ακόμη παράγοντες, γεγονός που κάνει την εξάπλωσή τους ιδιαίτερα δύσκολο να προβλεφθεί.
Οι αρμόδιες υπηρεσίες στην Καλιφόρνια και η Δασική Υπηρεσία των ΗΠΑ ξεκαθάρισαν ότι δεν χρησιμοποιούν δεδομένα από στοιχηματικές πλατφόρμες ή αγορές προβλέψεων στα μοντέλα τους.
Οι υποσχέσεις των αγορών προβλέψεων και οι κίνδυνοι
Υποστηρικτές των αγορών προβλέψεων υποστηρίζουν ότι θα μπορούσαν ακόμη και να λειτουργήσουν ως εναλλακτική λύση σε περιοχές όπου οι ασφαλιστικές εταιρείες αποσύρονται λόγω του αυξημένου κινδύνου πυρκαγιών.
Η Κέιτλιν Τριντό, επιστήμονας του κλίματος στην Καλιφόρνια, βλέπει όμως έναν διαφορετικό κίνδυνο. Όπως είπε, τέτοιες πλατφόρμες θα μπορούσαν εύκολα να εκμεταλλευτούν τον φόβο ανθρώπων που δεν μπορούν πλέον να ασφαλίσουν τα σπίτια τους και να κερδίσουν χρήματα από την ανασφάλειά τους.
Άλλη έρευνα δείχνει ότι η συμμετοχή σε αγορές προβλέψεων μπορεί να αλλάξει ακόμη και τις απόψεις των χρηστών για την κλιματική αλλαγή. Σύμφωνα με τον νευροεπιστήμονα Μοράν Σερφ, άνθρωποι που αμφισβητούν την κλιματική κρίση μπορεί να αρχίσουν να αποδέχονται τα επιστημονικά δεδομένα όταν κερδίζουν χρήματα προβλέποντας ακραία φαινόμενα.
Ο ίδιος, πάντως, δεν θεωρεί ότι οι σημερινές πλατφόρμες λειτουργούν με επαρκείς κανόνες. «Είναι η Άγρια Δύση», δήλωσε, προσθέτοντας ότι οι εταιρείες ακολουθούν κυρίως ό,τι μπορεί να τους αποφέρει κέρδος.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αρχίσει ορισμένες προσπάθειες περιορισμού του κλάδου. Τον Μάρτιο, ο κυβερνήτης της Καλιφόρνιας Γκάβιν Νιούσομ ενίσχυσε την απαγόρευση συναλλαγών από κρατικούς αξιωματούχους που διαθέτουν εμπιστευτικές πληροφορίες. Παράλληλα, βουλευτές από την Καλιφόρνια και τη Γιούτα κατέθεσαν διακομματική πρόταση για την απαγόρευση αγορών που συνδέονται με τρομοκρατία, δολοφονίες, πολέμους ή άλλες παράνομες πράξεις.
Προς το παρόν, όμως, ο κλάδος συνεχίζει να αναπτύσσεται και οι χρήστες εξακολουθούν να ποντάρουν πάνω σε θανατηφόρες καταστροφές.
Μετά το κλείσιμο μιας αγοράς για την πυρκαγιά στο Παλισέιντς, ένας χρήστης έγραψε: «Ήταν διασκεδαστικό. Ευχαριστώ όλους. Μέχρι την επόμενη φορά».
Με πληροφορίες από CNN
