Η Βόρεια Κορέα του Κιμ Γιονγκ Ουν επενδύει σε μια νέα καταναλωτική βιτρίνα: πολυτελή εμπορικά κέντρα, καφέ, θέρετρα, χιονοδρομικά κέντρα και εφαρμογές ηλεκτρονικών πληρωμών. Πίσω από την εικόνα καπουτσίνο και φουά γκρα στην Πιονγκγιάνγκ, το καθεστώς επιδιώκει να διοχετεύσει τον πλούτο μιας αναδυόμενης μεσαίας τάξης σε κρατικά ελεγχόμενα δίκτυα, να περιορίσει την άτυπη οικονομία και να ενισχύσει τον έλεγχό του στην κοινωνία.
Μια χώρα που για δεκαετίες συνδεόταν με τη στέρηση, σήμερα ανακαλύπτει την προσωπική περιποίηση, τις αγορές πολυτελείας και τους νέους χώρους αναψυχής. Η πολιτική του καθεστώτος για την τόνωση της κατανάλωσης διοχετεύει τον συσσωρευμένο πλούτο μέσα από κρατικά ελεγχόμενα κανάλια, περιορίζοντας τα περιθώρια των άτυπων αγορών και επιχειρώντας να κατευνάσει μια ανήσυχη μεσαία τάξη.
Ο Κιμ Γιονγκ Ουν, γνωστός για την προτίμησή του στην πολυτέλεια, δημιουργεί νέους τρόπους ώστε οι πολίτες να ξοδεύουν τα χρήματά τους. Τα στοιχεία των κινεζικών τελωνείων αποτυπώνουν αυτή την τάση: οι εισαγωγές εξοπλισμού μασάζ στη Βόρεια Κορέα έχουν αυξηθεί 40 φορές την τελευταία δεκαετία, ενώ οι εισαγωγές διαδρόμων γυμναστικής υπερέβησαν το 600%. Πιάνα και συγκρουόμενα αυτοκινητάκια συγκαταλέγονται επίσης στα προϊόντα που καταφθάνουν στη χώρα σε αυξανόμενες ποσότητες.
Η κατανάλωση ως μηχανισμός κρατικού ελέγχου
Η στροφή αυτή επεκτείνεται σε πολυτελή εμπορικά κέντρα, παραθαλάσσια θέρετρα και χιονοδρομικούς προορισμούς που αναπτύσσονται σε διάφορες περιοχές της Βόρειας Κορέας. Η εικόνα προκύπτει από έρευνα του Reuters σε εμπορικά στατιστικά στοιχεία και δημοσιεύματα των κρατικών μέσων, καθώς και από συνεντεύξεις με πέντε πρόσφατους επισκέπτες και δύο Βορειοκορεάτες που αυτομόλησαν.
Για τους αναλυτές, δεν πρόκειται μόνο για τη διεύρυνση της πρόσβασης σε αγαθά και υπηρεσίες που μέχρι πρότινος θεωρούνταν πολυτέλεια. Μέσω κρατικά ελεγχόμενων δικτύων αναψυχής και λιανικού εμπορίου, το καθεστώς Κιμ επιδιώκει να ελέγξει αποτελεσματικότερα την ιδιωτική κατανάλωση, να συρρικνώσει τον χώρο δράσης των άτυπων αγορών και να δημιουργήσει νέες πηγές εσόδων και ανάπτυξης για την πυρηνικά εξοπλισμένη χώρα.
«Η παραγωγή, η διανομή και οι ροές κεφαλαίων που συγκεντρώνονται στις αγορές μεταφέρονται σε έναν επίσημο οικονομικό χώρο, τον οποίο διαχειρίζεται το κράτος», δήλωσε ο Κανγκ Σεόνγκ-χιόν, ερευνητής στο Hyundai Research Institute, δεξαμενή σκέψης με έδρα τη Σεούλ.
Οι δυνατότητες κατανάλωσης διευρύνονται, παρά τις αυστηρές κυρώσεις του ΟΗΕ που αφορούν, μεταξύ άλλων, είδη πολυτελείας, ενέργεια και το εμπόριο ορυκτών και αποσκοπούν στον περιορισμό του οπλικού προγράμματος του Κιμ. Η οικονομία της Βόρειας Κορέας αναπτύχθηκε κατά 3,5% το 2025, καταγράφοντας για τρίτη διαδοχική χρονιά ρυθμό άνω του 3%, σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιοποίησε τον Ιούλιο η κεντρική τράπεζα της Νότιας Κορέας.
Η αλλαγή αυτή δεν περνά απαρατήρητη εκτός χώρας. Μετά την επίσκεψή του στην Πιονγιάνγκ τον Μάιο, ο υπουργός Εξωτερικών της Σιγκαπούρης, Βίβιαν Μπαλακρίσναν, χαρακτήρισε την πρόοδο στην πρωτεύουσα «αξιοσημείωτη», λέγοντας ότι η πόλη έμοιαζε με «οποιαδήποτε σύγχρονη πόλη» της Ανατολικής Ασίας.
Στο Rangnang Aeguk Kumgang Service Complex, ένα εμπορικό κέντρο πολυτελείας που άνοιξε πέρυσι στην Πιονγκγιάνγκ, κάτοικοι πίνουν καπουτσίνο και περιηγούνται ανάμεσα σε οικιακές συσκευές, σύμφωνα με βίντεο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που επαλήθευσε το Reuters. Στο Hwasong Taedonggang Beer Restaurant, έναν χώρο εστίασης και διασκέδασης που λειτουργεί εδώ και δύο χρόνια και έχει προβληθεί από τα κρατικά μέσα, οι πελάτες μπορούν να πιουν μπύρα μετά τη δουλειά. Τον Απρίλιο, ο Κιμ επισκέφθηκε μαζί με την κόρη του, Κιμ Τζου-ε, νέο κατάστημα κατοικίδιων, όπου εκείνη φέρεται να στάθηκε ιδιαίτερα στα γατάκια και τα κουτάβια.
Οι νέες πηγές χρηματοδότησης του καθεστώτος Κιμ Γιονγκ Ουν
Σύμφωνα με Νοτιοκορεάτες ερευνητές, η επέκταση των υποδομών αναψυχής στην Πιονγιάνγκ χρηματοδοτείται από έσοδα που προέρχονται, μεταξύ άλλων, από κλοπές κρυπτονομισμάτων, από την αποστολή Βορειοκορεατών στρατιωτών για να πολεμήσουν στο πλευρό της Ρωσίας στην Ουκρανία και από εξαγωγές άνθρακα και άλλων ορυκτών.
Οι ΗΠΑ, άλλοι ξένοι αξιωματούχοι και ειδικοί στην κυβερνοασφάλεια έχουν επανειλημμένως συνδέσει κλοπές κρυπτονομισμάτων με ομάδες χάκερ που φέρονται να δρουν για λογαριασμό του βορειοκορεατικού κράτους. Το Institute for National Security Strategy, δεξαμενή σκέψης στη Σεούλ που χρηματοδοτείται από τη νοτιοκορεατική κυβέρνηση, εκτιμά ότι η Βόρεια Κορέα αποκόμισε έως και 14,4 δισ. δολάρια από την εμπλοκή της στον πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας, μεταξύ Αυγούστου 2023 και Δεκεμβρίου 2025.
Η εισροή των κεφαλαίων διαχέεται στην οικονομία της χώρας, όπου πολλοί πολίτες έχουν αποκτήσει εισόδημα και μέσω του άτυπου εμπορίου. Η συσσώρευση αυτή πλούτου, όμως, δημιουργεί μια νέα πρόκληση για το καθεστώς: «Υπάρχει μια μεσαία τάξη περίπου οκτώ εκατομμυρίων ανθρώπων, με αποταμιεύσεις αλλά χωρίς αρκετές δυνατότητες να τις ξοδέψει», δήλωσε ο Ρούντιγκερ Φρανκ, καθηγητής Οικονομίας και Κοινωνίας της Ανατολικής Ασίας στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης.
Κατά τον Φρανκ, η ενίσχυση της κατανάλωσης αποτελεί την απάντηση του Κιμ: περιορίζει τη δυσαρέσκεια, αποτρέπει τη διοχέτευση χρημάτων σε βασικά αγαθά -όπως το ρύζι- που θα μπορούσε να ωθήσει τις τιμές προς τα πάνω και ενισχύει την ανάπτυξη μέσω της εγχώριας ζήτησης.
Με τα οικονομικά της να έχουν ενισχυθεί, η Βόρεια Κορέα έχει σήμερα μικρότερη ανάγκη από την άρση των κυρώσεων και λιγότερα κίνητρα για επανέναρξη διαπραγματεύσεων με τις ΗΠΑ σχετικά με το πυρηνικό της πρόγραμμα, σύμφωνα με αναλυτές. Αυτό ισχύει παρά τη δηλωμένη επιθυμία του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για νέα συνάντηση με τον Κιμ.
Η πρεσβεία της Βόρειας Κορέας στο Πεκίνο δεν απάντησε στα ερωτήματα του Reuters σχετικά με την πολιτική τόνωσης της εγχώριας κατανάλωσης. Το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών και ο Λευκός Οίκος επίσης δεν σχολίασαν.
Το κινεζικό υπουργείο Εξωτερικών ανέφερε ότι το Πεκίνο διατηρεί εμπορικές σχέσεις και συνεργασία με τη Βόρεια Κορέα, εφαρμόζοντας παράλληλα τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Πρόσθεσε ότι οι κυρώσεις δεν θα πρέπει να πλήττουν τα μέσα διαβίωσης του πληθυσμού.
Οι αναφορές στον τουρισμό, την αναψυχή και την πολιτιστική ζωή στα κρατικά μέσα ενημέρωσης της Βόρειας Κορέας έχουν αυξηθεί από το 2022, καθώς νέες εγκαταστάσεις ανοίγουν ή παλαιότερες ανακαινίζονται. Το Reuters εξέτασε περισσότερα από 1.200 άρθρα των κρατικών μέσων.
Μεταξύ των έργων που έχουν εγκαινιαστεί ή βρίσκονται σε εξέλιξη περιλαμβάνονται:
- Το παραθαλάσσιο θέρετρο Wonsan Kalma, που τέθηκε σε λειτουργία το καλοκαίρι του 2025.
- Πέντε πολυτελή ξενοδοχεία που άνοιξαν τον Δεκέμβριο στο Σαμτζιγιόν, κοντά στα σύνορα με την Κίνα.
- Ένα χιονοδρομικό κέντρο που κατασκευάζεται στην ευρύτερη περιοχή.
- Ένα υδάτινο πάρκο και μια λέσχη ιππασίας, η οποία δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί, στα βορειοανατολικά της χώρας.
Ρεπορτάζ της κρατικής τηλεόρασης για τον καύσωνα του Αυγούστου έδειχνε το Wonsan Kalma γεμάτο από εγχώριους επισκέπτες.
«Μια τοπική επαφή μού είπε ότι, όταν πήγε εκεί με την οικογένειά του, αρκετά μέλη της χρειάστηκε να μοιραστούν ένα δίκλινο δωμάτιο, επειδή δεν υπήρχε διαθέσιμο άλλο κατάλυμα», δήλωσε ο Ρόουαν Μπερντ, συνιδρυτής του τουριστικού γραφείου Young Pioneer Tours.
Το Wonsan Kalma δέχθηκε περισσότερους από 300.000 εγχώριους επισκέπτες κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2025, σύμφωνα με ανάρτηση της κινεζικής πρεσβείας στην Πιονγιάνγκ τον Φεβρουάριο, με αφορμή την επίσκεψη του πρέσβη της.
Στην πόλη Ρασόν, στα βορειοανατολικά, έχουν δημιουργηθεί σάουνες, πισίνες, αίθουσες ηλεκτρονικών παιχνιδιών και αθλητικά κέντρα, σύμφωνα με Κινέζο επιχειρηματία που μίλησε στο Reuters και αναφέρθηκε μόνο με το επώνυμο Τσούι.
Στο πλαίσιο περιφερειακού αναπτυξιακού σχεδίου, ο Κιμ κατασκευάζει επίσης συγκροτήματα αναψυχής με βιβλιοθήκες, εστιατόρια και κινηματογράφους σε ολόκληρη τη χώρα. Τουλάχιστον 24 τέτοιες εγκαταστάσεις έχουν ολοκληρωθεί ή βρίσκονται υπό κατασκευή, σύμφωνα με τα κρατικά μέσα.
Οι πιο πολυτελείς προσθήκες, ωστόσο, βρίσκονται στην Πιονγιάνγκ. Τα κρατικά μέσα έχουν παρουσιάσει νέα οικιστική συνοικία που περιλαμβάνει αίθουσα ηλεκτρονικών παιχνιδιών, αντιπροσωπεία αυτοκινήτων και εστιατόριο μπάρμπεκιου, στο μενού του οποίου περιλαμβάνονται μπέργκερ με κοιλιά σολομού και φουά γκρα.
Η καταναλωτική «άνεση» του Κιμ Γιονγκ Ουν
Η ποικιλία των διαθέσιμων προϊόντων στη Βόρεια Κορέα φαίνεται επίσης να έχει διευρυνθεί, σύμφωνα με τρεις επισκέπτες που βρέθηκαν πρόσφατα στη χώρα και μίλησαν στο Reuters.
Στο Ryugyong Golden Plaza, που άνοιξε το 2023, καταστήματα προβάλλουν λογότυπα των ωρολογοποιιών Rolex, Omega και Herbelin. Σε κατάστημα ηλεκτρονικών ειδών εμφανίζεται επίσης η εμπορική ταυτότητα της Huawei, σύμφωνα με υλικό από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, το οποίο επαλήθευσε το Reuters.
Η Rolex και η Huawei δεν απάντησαν σε αίτημα για σχόλιο. Η Omega και η Herbelin δήλωσαν στο Reuters ότι δεν έχουν επίσημους εμπόρους ή διανομείς στη Βόρεια Κορέα.
Βορειοκορεάτες πραγματοποιούν ηλεκτρονικές αγορές μέσω εφαρμογών κινητού που παραπέμπουν στο κινεζικό Alipay, σύμφωνα με εικόνες που δημοσιοποίησαν ο Μπερντ και το NKTechLab, ερευνητική πρωτοβουλία του αμερικανικού think tank Stimson Center. Ο Μπερντ, ο οποίος επισκέφθηκε την Πιονγιάνγκ τον Μάιο, ανέφερε ότι οι πληρωμές μέσω εφαρμογών κινητού χρησιμοποιούνταν «παντού» και για «οτιδήποτε ήταν διαθέσιμο προς πώληση».
Τα εμπορικά στοιχεία δείχνουν ότι η στροφή προς την αναψυχή περιλαμβάνει τόσο καταναλωτικά αγαθά όσο και έργα υποδομής υπό κρατική καθοδήγηση. Τα κινεζικά τελωνειακά δεδομένα καταγράφουν αυξημένες αποστολές πιάνων, ρολογιών και εξοπλισμού ψυχαγωγίας, όπως καρουζέλ, τρενάκια λούνα παρκ και νεροτσουλήθρες.
Από τον Ιανουάριο του 2025 έως τον Ιούλιο του τρέχοντος έτους, η Βόρεια Κορέα εισήγαγε από την Κίνα περισσότερους από τρεις τόνους συγκρουόμενων αυτοκινήτων, συνολικής αξίας άνω των 20.000 δολαρίων.
Η Πιονγκγιάνγκ επανακτά τον έλεγχο των συναλλαγών
Μετά τον λιμό της δεκαετίας του 1990, άνθησαν οι ημινόμιμες αγορές, καθώς το κράτος δεν μπορούσε να εξασφαλίσει στους κατοίκους τα αναγκαία αγαθά. Οι προσπάθειες για το κλείσιμό τους στις αρχές του αιώνα απέτυχαν, επειδή το κράτος δεν διέθετε υποδομές διανομής ικανές να τις αντικαταστήσουν, σύμφωνα με τον Γιουνγκ Τσανγκ-χιόν, διευθυντή του Peace Economy Research Institute στη Σεούλ.
Σήμερα, κατά τον ίδιο, η καταναλωτική στρατηγική του Κιμ υπηρετεί ακριβώς αυτόν τον στόχο: τη δημιουργία κρατικής εμπορικής υποδομής που θα μπορεί να ανταγωνιστεί -και τελικά να αποδυναμώσει- τις ιδιωτικές αγορές.
Οι εφαρμογές πληρωμών και διανομής προσφέρουν επίσης στις αρχές δυνατότητα επίσημης εποπτείας της ιδιωτικής δαπάνης, επισημαίνουν αναλυτές. Το 2023, η Πιονγιάνγκ θέσπισε νόμο που υποχρεώνει όλες τις τράπεζες και τα καταστήματα να δέχονται ηλεκτρονικές πληρωμές.
Η βιτρίνα της ευημερίας και τα όριά της
Ωστόσο, η καταναλωτική άνθηση δεν αφορά όλους με τον ίδιο τρόπο. Ο Γιανγκ Ιλ-τσολ, ο οποίος εργαζόταν ως οδηγός στην Πιονγιάνγκ πριν αυτομολήσει στη Νότια Κορέα το 2025, δήλωσε ότι άνθρωποι σαν τον ίδιο είχαν περιορισμένη πρόσβαση στα νέα εστιατόρια και στις εγκαταστάσεις αναψυχής.
Παρότι τα κινητά τηλέφωνα είναι πλέον ευρέως διαδεδομένα στην πρωτεύουσα, πολλοί Βορειοκορεάτες εξακολουθούν να μην εμπιστεύονται την κυβέρνηση και να προτιμούν τις πληρωμές με μετρητά, πρόσθεσε.
Ο Ρούντιγκερ Φρανκ εκτίμησε ότι, προς το παρόν, η εκστρατεία του Κιμ για την ενίσχυση της εγχώριας κατανάλωσης φαίνεται να αποδίδει.
«Η κατανάλωση αγοράζει χρόνο. Δεν αγοράζει όμως πίστη για πάντα», είπε.
Με πληροφορίες από Reuters
