Ένας νόμος που ισχύει στην Ιρλανδία εδώ και σχεδόν τέσσερις αιώνες δυσκολεύει την άσκηση μεγάλων συλλογικών αγωγών κατά τεχνολογικών κολοσσών στην Ευρώπη.
Το ζήτημα έχει ιδιαίτερη βαρύτητα επειδή πολλές από τις μεγαλύτερες εταιρείες τεχνολογίας έχουν την ευρωπαϊκή τους έδρα στην Ιρλανδία. Η χώρα, όμως, απαγορεύει κατά κανόνα τη χρηματοδότηση μιας δικαστικής υπόθεσης από τρίτους που δεν έχουν άμεσο συμφέρον από την έκβασή της.
Εδώ δημιουργείται το πρόβλημα.
Από το 2020, η ΕΕ έχει θεσπίσει ένα σύστημα συλλογικών αγωγών που επιτρέπει σε καταναλωτές από διαφορετικές χώρες να διεκδικούν μαζί αποζημιώσεις για μαζικές παραβιάσεις δικαιωμάτων. Η αλλαγή ήρθε μετά και το σκάνδαλο Dieselgate, το οποίο είχε οδηγήσει τη Volkswagen σε αποζημιώσεις άνω των 9,5 δισ. δολαρίων προς καταναλωτές στις ΗΠΑ.
Στην Ευρώπη, τέτοιες υποθέσεις μπορούν να αναλαμβάνουν μόνο εγκεκριμένοι μη κερδοσκοπικοί οργανισμοί. Μια μεγάλη δικαστική μάχη με εταιρείες όπως η Meta, η Google ή η Microsoft μπορεί όμως να κοστίσει εκατομμύρια ευρώ, με αποτέλεσμα οι οργανώσεις να χρειάζονται χρηματοδότηση από εξωτερικές πηγές.
Αυτό ακριβώς περιορίζει η ιρλανδική νομοθεσία.
Πέντε οργανώσεις έχουν εγκριθεί στην Ιρλανδία για την άσκηση συλλογικών αγωγών. Ανάμεσά τους είναι το Irish Council for Civil Liberties, η Noyb και η Digital Rights Ireland, που έχουν ήδη συγκρουστεί δικαστικά με μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας.
Μέχρι στιγμής έχει κατατεθεί μόλις μία αγωγή με βάση το νέο σύστημα. Το Irish Council for Civil Liberties στράφηκε πέρυσι κατά της Microsoft για το σύστημα διαδικτυακής διαφήμισής της και κάλυψε τα έξοδα από τον δικό του προϋπολογισμό.
Ο Τζόνι Ράιαν, επικεφαλής του αρμόδιου τμήματος της οργάνωσης, εκτιμά ότι μια σύνθετη υπόθεση στην Ιρλανδία μπορεί να κοστίσει τουλάχιστον 1 εκατ. ευρώ μόνο σε πρώτο βαθμό.
An obscure 400-year-old Irish law is holding back collective legal action against Big Tech firms in Europe.
— POLITICOEurope (@POLITICOEurope) August 25, 2026
🔗 https://t.co/f1TcMOe1gC pic.twitter.com/7sCsOkatzk
Όπως λέει, χωρίς τη δυνατότητα άντλησης επιπλέον χρηματοδότησης η οργάνωση δεν μπορεί να ανοίξει πολλές υποθέσεις ταυτόχρονα.
Ένας νόμος με ρίζες στον Μεσαίωνα
Ο δικηγόρος Τζέραρντ Ράντεν, που είχε βοηθήσει τον ακτιβιστή Μαξ Σρεμς σε δύο σημαντικές υποθέσεις κατά του Facebook, επισημαίνει και την τεράστια διαφορά πόρων ανάμεσα στις δύο πλευρές. Οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες μπορούν να διαθέσουν τεράστια ποσά σε μια πολυετή δικαστική διαμάχη, ενώ οι οργανώσεις που τις αμφισβητούν όχι.
Κατά τον ίδιο, αν επιτρεπόταν η χρηματοδότηση από τρίτους, θα μπορούσαν να ξεκινήσουν στην Ιρλανδία συλλογικές αγωγές με πανευρωπαϊκή εμβέλεια κατά εταιρειών όπως η Meta, η Google και η Microsoft.
Η απαγόρευση στηρίζεται σε δύο παλιές έννοιες του αγγλικού δικαίου, τη maintenance και τη champerty, οι οποίες πέρασαν στην ιρλανδική νομοθεσία το 1634.
Η maintenance αφορά τη χρηματοδότηση ή υποστήριξη μιας δικαστικής υπόθεσης από κάποιον που δεν έχει άμεσο συμφέρον σε αυτήν. Η champerty είναι μια ειδικότερη περίπτωση, κατά την οποία ο χρηματοδότης καλύπτει τα έξοδα με αντάλλαγμα ποσοστό από μια πιθανή αποζημίωση.
Η Αγγλία κατάργησε τις σχετικές απαγορεύσεις το 1967. Η Ιρλανδία εξακολουθεί να τις εφαρμόζει, αν και υπάρχουν εξαιρέσεις, όπως οι δωρεές χωρίς προσδοκία οικονομικού κέρδους.
Στο τραπέζι η αλλαγή του νόμου
Το ισχύον πλαίσιο βρίσκεται τώρα υπό επανεξέταση. Η ανεξάρτητη Law Reform Commission αναμένεται να δημοσιεύσει αργότερα φέτος έκθεση για το αν οι περιορισμοί στη χρηματοδότηση δικαστικών υποθέσεων πρέπει να αλλάξουν.
Ο υπουργός Δικαιοσύνης Τζιμ Ο’Κάλαχαν έχει ήδη εκφράσει επιφυλάξεις. Φοβάται ότι η ευκολότερη πρόσβαση σε εξωτερική χρηματοδότηση θα μπορούσε να μετατρέψει τις δικαστικές διεκδικήσεις σε επενδυτικό προϊόν, με δικηγόρους ή χρηματοδότες να κρατούν μεγάλο μέρος των αποζημιώσεων.
Είναι μια κριτική που ακούγεται εδώ και χρόνια και για το αμερικανικό μοντέλο των class actions.
Η ιρλανδική κυβέρνηση έχει περιορίσει στα 25 ευρώ το ποσό που μπορεί να ζητηθεί από έναν καταναλωτή για να συμμετάσχει σε συλλογική αγωγή. Παράλληλα, αναμένεται τις επόμενες εβδομάδες να απαλλάξει τους εγκεκριμένους μη κερδοσκοπικούς φορείς από ορισμένα τέλη του High Court.
Οι αλλαγές αυτές, όμως, αφορούν σχετικά μικρά ποσά σε σύγκριση με το συνολικό κόστος μιας μεγάλης υπόθεσης.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρακολουθεί το θέμα και υπενθυμίζει ότι, όταν ένα κράτος δεν επιτρέπει χρηματοδότηση από τρίτους, πρέπει να διασφαλίζει με άλλον τρόπο ότι το κόστος δεν εμποδίζει τις οργανώσεις να προσφεύγουν στη Δικαιοσύνη.
Ο Γιοχάνες Κάσπαρ, πρώην επικεφαλής της αρχής προστασίας προσωπικών δεδομένων του Αμβούργου, επισημαίνει ότι αυτή είναι και η ουσία των συλλογικών αγωγών. Επιτρέπουν να ενωθούν πολλές μικρές αξιώσεις σε μία υπόθεση, όταν ένας καταναλωτής μόνος του δύσκολα θα μπορούσε να αναλάβει τον χρόνο και τα έξοδα μιας δικαστικής μάχης.
Το ερώτημα τώρα είναι αν η Ιρλανδία θα αλλάξει έναν κανόνα που επιβιώνει από το 1634 ή αν οι οργανώσεις που θέλουν να στραφούν κατά της Big Tech θα συνεχίσουν να έχουν το δικαίωμα να το κάνουν, αλλά όχι απαραίτητα τα χρήματα.
Με πληροφορίες από Politico
