Οι βασικοί δείκτες της δημοκρατίας στις ΗΠΑ έχουν πέσει στα χαμηλότερα επίπεδα των τελευταίων 50 ετών.
Παράλληλα, το κράτος δικαίου σε παγκόσμιο επίπεδο φαίνεται να έχει υπονομευθεί σημαντικά από τις «απειλές και τις ενέργειες» της κυβέρνησης Τραμπ, όπως δείχνουν στοιχεία ενός κορυφαίου κέντρου μελετών.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, η δικαστική ανεξαρτησία, οι αξιόπιστες εκλογές, η ελευθερία της έκφρασης, η ελευθερία του Τύπου και η πρόσβαση στη δικαιοσύνη βρίσκονται όλες στα χαμηλότερα επίπεδα των τελευταίων τουλάχιστον 30 ετών, σύμφωνα με το Διεθνές Ινστιτούτο για τη Δημοκρατία και την Εκλογική Βοήθεια (International Idea) με έδρα τη Στοκχόλμη.
Η ετήσια έκθεση του διακυβερνητικού οργανισμού με τίτλο «Global State of Democracy» θεωρείται η πιο ολοκληρωμένη του είδους της, καθώς καλύπτει 174 χώρες και μετρά τις δημοκρατικές επιδόσεις από το 1975.
Τι έδειξε έρευνα για την δημοκρατία στις ΗΠΑ και σε παγκόσμιο επίπεδο
Το International Idea ανέφερε ότι η πτώση στις ΗΠΑ ήταν ιδιαίτερα έντονη, αλλά αποτελεί μέρος μιας παγκόσμιας τάσης, με το 2025 να είναι το 11ο συνεχόμενο έτος κατά το οποίο περισσότερες χώρες παρουσίασαν δημοκρατική υποβάθμιση παρά βελτίωση – η μακρύτερη συνεχής πτωτική πορεία από τότε που άρχισαν να τηρούνται τα αρχεία του think tank.
«Το 2025, οι παγκόσμιες προκλήσεις για τη δημοκρατία και η δυσκολία να αναχαιτιστεί η διάβρωσή της τόσο επιβεβαιώθηκαν όσο και επιδεινώθηκαν από τις πολιτικές εξελίξεις στις Ηνωμένες Πολιτείες», ανέφεραν οι συντάκτες της έκθεσης.
«Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ συγκέντρωσε γρήγορα την εξουσία στον εκτελεστικό κλάδο και την άσκησε για να προωθήσει μια περιορισμένη σειρά προσωπικών στόχων και να επιδιώξει αντίποινα εναντίον εκείνων που θεωρούσε εχθρούς… Τα αποτελέσματα ήταν εκτεταμένα, υπονομεύοντας το κράτος δικαίου τόσο στο εσωτερικό όσο και διεθνώς και θέτοντας σε δοκιμασία μακροχρόνιες συμμαχίες και πολυμερείς συνεργασίες».
Ο Κέβιν Κάσας-Ζαμόρα, γενικός γραμματέας της International Idea, προειδοποίησε ότι ο κίνδυνος συγκρούσεων αυξάνεται καθώς η δημοκρατία υποβαθμίζεται.
«Το βασικό μήνυμα της έρευνάς μας είναι ότι η επένδυση στη δημοκρατία πρέπει να βρίσκεται στο επίκεντρο της στρατηγικής ασφάλειας κάθε χώρας», δήλωσε. «Η σύνδεση μεταξύ της υποβάθμισης της ποιότητας της δημοκρατίας και της αύξησης των συγκρούσεων δεν γίνεται αντιληπτή ούτε στη χάραξη πολιτικής ούτε στον δημόσιο διάλογο».
Το ξεχωριστό Πρόγραμμα Δεδομένων Συγκρούσεων της Ουψάλα (Uppsala Conflict Data Program), με έδρα το Πανεπιστήμιο της Ουψάλα στη Σουηδία, δείχνει ότι το 2025 σημειώθηκαν οι πιο βίαιες συγκρούσεις – συμπεριλαμβανομένων των περισσότερων διακρατικών συγκρούσεων – από οποιοδήποτε άλλο έτος στο σύνολο των δεδομένων του, το οποίο χρονολογείται από το 1946.
Η έκθεση του International Idea ανέδειξε ωστόσο ορισμένες θετικές εξελίξεις, μεταξύ άλλων στην Αυστραλία – όπου ζητήθηκε η γνώμη ομάδων της κοινωνίας των πολιτών σχετικά με μια στρατηγική κατά του ρατσισμού και την προστασία της ιδιωτικής ζωής των παιδιών στο διαδίκτυο, μεταξύ άλλων θεμάτων – και στη Συρία, όπου ανατράπηκε η καταπιεστική δικτατορία του Μπασάρ αλ-Άσαντ.
Στο Μπαγκλαντές, το Νεπάλ και τη Σρι Λάνκα, λαϊκές διαμαρτυρίες με πρωτοστάτες τους νέους ανέτρεψαν ηγέτες που βρίσκονταν στην εξουσία για πολλά χρόνια, αλλά, όπως σημειώνει η έκθεση, «αποδείχθηκε δύσκολο να επιτευχθούν ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις με μακροπρόθεσμο αντίκτυπο σε σύντομο χρονικό διάστημα».
Το κράτος δικαίου υπήρξε ο πιο αδύναμος τομέας της δημοκρατίας
Ο Κάσας-Ζαμόρα δήλωσε ότι ήταν σαφές ότι τα γεγονότα στις ΗΠΑ επηρέασαν άλλες χώρες. Το International Idea πρόσθεσε τις ΗΠΑ στον κατάλογό του με τις δημοκρατίες που «υποχωρούν» για πρώτη φορά το 2021, επισημαίνοντας μια «ορατή επιδείνωση» που, όπως ανέφερε, ξεκίνησε το 2019.
Το κέντρο μελετών βασίζει τις εκτιμήσεις του σε 50 χρόνια δημοκρατικών δεικτών, κατατάσσοντας τις χώρες σε μία από τις τρεις κατηγορίες: δημοκρατίες, «υβριδικά» καθεστώτα και αυταρχικά καθεστώτα.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, διαπιστώθηκε ότι το κράτος δικαίου ήταν ο πιο αδύναμος τομέας της δημοκρατίας το 2025, με 71 χώρες – το 41% των χωρών που αξιολογήθηκαν – να κατατάσσονται ως χώρες με χαμηλή απόδοση. Διαπιστώθηκε επίσης ότι η κατάσταση επιδεινώνεται ραγδαία, με 29 χώρες να καταγράφουν πτώση.
«Ό,τι συμβαίνει στις ΗΠΑ έχει παγκόσμια απήχηση. Υπάρχει πλέον μια επιδημία άρνησης των εκλογικών αποτελεσμάτων, της οποίας ο «ασθενής μηδέν» είναι ο σημερινός ένοικος του Λευκού Οίκου», δήλωσε ο Κάσας-Ζαμόρα.
«Δεν είμαι διατεθειμένος να πω ότι η επιδείνωση της ποιότητας της δημοκρατίας είναι αναπόφευκτη ή μόνιμη. Μπορεί να αντιστραφεί», πρόσθεσε. «Ζούμε σε έναν ασταθή κόσμο και αυτό σημαίνει ότι μπορούν να συμβούν πράγματα που δημιουργούν πολύ θετικές πολιτικές προοπτικές».
Ωστόσο, παρά τα θετικά σημάδια στο Νεπάλ, το Μπαγκλαντές και αλλού, η έκθεση σκιαγραφεί μια συνολικά ζοφερή εικόνα.
«Ενώ οι άνθρωποι συνεχίζουν να αντιδρούν στην υποβάθμιση της δημοκρατίας, ο χώρος της κοινωνίας των πολιτών στενεύει», έγραψαν οι συντάκτες της. «Η κοινωνία των πολιτών και η συμμετοχή των πολιτών έχουν πληγεί, εν μέρει λόγω της ευρείας χρήσης στρατηγικών αγωγών κατά της συμμετοχής του κοινού, των νόμων περί ξένων πρακτόρων και της ποινικοποίησης των ειρηνικών διαδηλώσεων».
Με πληροφορίες από Guardian
