Ένα μικρό θραύσμα οστού από το δεξί χέρι ενός Ρώσου πρίγκιπα που πέθανε πριν από περισσότερους από έξι αιώνες μεταφέρθηκε στο μέτωπο της Ουκρανίας. Η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία έστειλε στο Ντονέτσκ μέρος των λειψάνων του αγίου Ντμίτρι Ντονσκόι, του μεσαιωνικού ηγεμόνα που συνδέθηκε με τη νίκη επί της Χρυσής Ορδής στη μάχη του Κουλίκοβο το 1380, με σκοπό, όπως αναφέρει, να «ενισχύσει το ηθικό» των Ρώσων στρατιωτών.
Η διατύπωση του Πατριαρχείου Μόσχας είναι ακόμη πιο συγκεκριμένη: πρόκειται για τμήμα από «το ίδιο δεξί χέρι με το οποίο κρατούσε το σπαθί του στο πεδίο του Κουλίκοβο». Το λείψανο βρίσκεται μέσα σε μικρή περίτεχνη λειψανοθήκη, προστατευμένη με γυαλί, και πρόκειται να μεταφερθεί σε ρωσικές στρατιωτικές μονάδες κατά μήκος της γραμμής του μετώπου.
Ο Ντμίτρι Ντονσκόι πέθανε το 1389, σε ηλικία 39 ετών. Υπήρξε μέγας πρίγκιπας της Μόσχας και του Βλαντίμιρ και κατέχει κεντρική θέση στη ρωσική εθνική αφήγηση λόγω της νίκης του στο Κουλίκοβο. Η μάχη δεν τερμάτισε την κυριαρχία της Χρυσής Ορδής, απέκτησε όμως τεράστια συμβολική σημασία στους επόμενους αιώνες ως μία από τις πρώτες μεγάλες στρατιωτικές επιτυχίες των ρωσικών ηγεμονιών απέναντί της. Η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία τον ανακήρυξε άγιο το 1988.
Τα λείψανά του είχαν παραμείνει για αιώνες στον Καθεδρικό του Αρχαγγέλου, μέσα στο Κρεμλίνο της Μόσχας. Η σαρκοφάγος του αποκαλύφθηκε αυτό το καλοκαίρι κατά τη διάρκεια εργασιών αποκατάστασης και οι ειδικοί βρήκαν έναν σχεδόν πλήρη και καλά διατηρημένο σκελετό. Τον Αύγουστο ο Βλαντίμιρ Πούτιν επισκέφθηκε προσωπικά τον καθεδρικό, στάθηκε δίπλα στην ανοιχτή λευκή πέτρινη σαρκοφάγο και χαρακτήρισε το εύρημα «απολύτως μοναδικό», συνδέοντάς το με τα θεμέλια της ρωσικής ιστορίας.
Μέσα σε λίγες εβδομάδες, όμως, το εύρημα πέρασε από τον χώρο της αρχαιολογίας και της λατρείας σε ένα δημόσιο τελετουργικό του παρόντος. Τα λείψανα του Ντονσκόι μεταφέρθηκαν στις 6 Σεπτεμβρίου σε μεγάλη ορθόδοξη λιτανεία στους δρόμους της Μόσχας και ακολούθησε η αποστολή τμήματός τους προς τις στρατιωτικές μονάδες.
Σε τελετή στο Ντονέτσκ, μπροστά σε μνημείο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, στρατιωτικοί, εκκλησιαστικοί και πολιτικοί αξιωματούχοι προσκύνησαν τη λειψανοθήκη. Ανάμεσά τους ήταν και ο Σεργκέι Κιριένκο, πρώτος αναπληρωτής προσωπάρχης του Κρεμλίνου. Ο μητροπολίτης Ντονέτσκ και Μαριούπολης Βλαντίμιρ δήλωσε ότι τόσο οι στρατιώτες όσο και οι κάτοικοι του Ντονμπάς χρειάζονται «ενίσχυση από ψηλά», τη βοήθεια του Θεού και την ευλογία των αγίων.
Δεν είναι η πρώτη φορά που η μορφή του Ντονσκόι επιστρατεύεται σε περίοδο πολέμου. Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο το όνομά του δόθηκε σε σοβιετική μονάδα αρμάτων μάχης, η χρηματοδότηση της οποίας είχε συγκεντρωθεί από τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία. Σήμερα η ίδια ιστορική μορφή επανέρχεται μέσα από κάτι πολύ πιο υλικό: ένα πραγματικό τμήμα του σώματός της.
Η αποστολή των λειψάνων έχει προκαλέσει αντιδράσεις στο εσωτερικό της Ορθοδοξίας. Κληρικοί και ιστορικοί έχουν θέσει το ερώτημα γιατί, ενώ ο τόπος ταφής του Ντονσκόι ήταν σε γενικές γραμμές γνωστός και ο ίδιος είχε αγιοποιηθεί ήδη από το 1988, η ανάδειξη και η δημόσια περιφορά των λειψάνων του γίνεται τώρα. Η Ρωσική Εκκλησία έχει υποστηρίξει ανοιχτά τη ρωσική στρατιωτική εκστρατεία στην Ουκρανία, στέλνοντας ιερείς στις μονάδες και καθιερώνοντας προσευχές για τη ρωσική νίκη.
Έτσι, ένα σώμα του 14ου αιώνα αποκτά καινούργια δημόσια ζωή. Από μια σαρκοφάγο στο Κρεμλίνο, το δεξί χέρι του Ντμίτρι Ντονσκόι περνά σήμερα από στρατιώτη σε στρατιώτη ως λείψανο, ιστορικό σύμβολο και υπόσχεση προστασίας — 646 χρόνια αφότου, σύμφωνα με τη ρωσική εθνική μνήμη, κρατούσε ένα σπαθί στο πεδίο του Κουλίκοβο.
Με στοιχεία από Reuters
