Η Bonolo Selelo και η Tsholofelo Kumile δεν ζητούν κάτι εξωτικό ή αφηρημένο. Ζητούν να παντρευτούν στη χώρα τους και να έχουν τα ίδια δικαιώματα με κάθε ετερόφυλο ζευγάρι στη Μποτσουάνα.
Η υπόθεσή τους εξετάζεται στις 14 και 15 Ιουλίου από το Ανώτατο Δικαστήριο της χώρας και μπορεί να γίνει ιστορική. Αν οι δύο γυναίκες δικαιωθούν, η Μποτσουάνα θα μπορούσε να γίνει η δεύτερη χώρα στην Αφρική, μετά τη Νότια Αφρική, που αναγνωρίζει τον γάμο ομόφυλων ζευγαριών.
Η Selelo και η Kumile αρραβωνιάστηκαν το 2024 και προσπάθησαν να καταχωρίσουν την πρόθεσή τους να παντρευτούν. Οι αρχές τούς αρνήθηκαν, λέγοντάς τους ότι ο νόμος της Μποτσουάνα δεν επιτρέπει γάμο μεταξύ δύο ανθρώπων του ίδιου φύλου. Σύμφωνα με τα δικαστικά έγγραφα, τους ειπώθηκε ακόμη να παντρευτούν στη Νότια Αφρική.
Αυτή η απάντηση βρίσκεται τώρα στο κέντρο της προσφυγής τους. Η Selelo, που είναι δικηγόρος, υποστηρίζει ότι ο νόμος περί γάμου είναι αντισυνταγματικός επειδή αναγνωρίζει μόνο γάμο ανάμεσα σε «νύφη» και «γαμπρό», δηλαδή ανάμεσα σε άντρα και γυναίκα. Το ζευγάρι απαντά ότι ο αποκλεισμός του παραβιάζει την αξιοπρέπεια, την ισότητα και την προστασία που πρέπει να έχει κάθε πολίτης.
Για τις δύο γυναίκες, ο γάμος δεν είναι μόνο σύμβολο αγάπης. Είναι προστασία. Σημαίνει κληρονομικά δικαιώματα, ιατρικές αποφάσεις, νομική ασφάλεια, αναγνώριση μιας κοινής ζωής. Η Selelo έχει εξηγήσει ότι θέλει να παντρευτεί την Kumile επειδή την αγαπά, αλλά και επειδή γνωρίζει ως δικηγόρος πόσο ευάλωτη μπορεί να γίνει η σύντροφός της αν κάτι συμβεί στην ίδια.
Η υπόθεση έχει ήδη προκαλέσει σφοδρές αντιδράσεις από εκκλησιαστικές και συντηρητικές οργανώσεις. Η Dingwetsi Association, μια τοπική οργάνωση που υπερασπίζεται τον παραδοσιακό γάμο και αντιτίθεται στο διαζύγιο, υποστηρίζει ότι η υπόθεση μπορεί να έχει πολιτισμικές συνέπειες, επειδή το εθιμικό δίκαιο της χώρας αναγνωρίζει τον γάμο μόνο ανάμεσα σε άντρα και γυναίκα. Η Evangelical Fellowship of Botswana έχει επίσης ταχθεί κατά της προσφυγής, λέγοντας ότι ο γάμος ομόφυλων ζευγαριών αντίκειται στις χριστιανικές πεποιθήσεις των μελών της.
Στις προηγούμενες ακροάσεις, διαδηλωτές είχαν συγκεντρωθεί έξω από το δικαστήριο με πλακάτ κατά του γάμου ομόφυλων ζευγαριών, υποστηρίζοντας ότι είναι αντίθετος στον χριστιανισμό και στην παραδοσιακή κουλτούρα της χώρας. Το επιχείρημα είναι γνώριμο σε πολλές αφρικανικές χώρες: ότι τα ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιώματα είναι «μη αφρικανικά», ξένα προς την τοπική κουλτούρα και προϊόν δυτικής επιρροής.
Οι ΛΟΑΤΚΙ+ οργανώσεις απαντούν ότι ξένες δεν είναι οι queer ζωές, αλλά οι αποικιακοί νόμοι που τις ποινικοποίησαν. Η Μποτσουάνα αποποινικοποίησε τις σχέσεις μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου το 2019, όταν το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε αντισυνταγματική την αποικιακής προέλευσης απαγόρευση της ομόφυλης σεξουαλικής επαφής. Η απόφαση επικυρώθηκε το 2021, ενώ φέτος η χώρα αφαίρεσε και επισήμως από τον ποινικό της κώδικα τη σχετική διάταξη.
Η νέα υπόθεση πηγαίνει το ζήτημα πιο πέρα. Δεν αφορά μόνο το δικαίωμα να μην θεωρείται κάποιος εγκληματίας. Αφορά το δικαίωμα να αναγνωριστεί η σχέση του από το κράτος, να προστατευτεί η οικογένειά του, να υπάρξει δημόσια με τους ίδιους όρους με όλους τους άλλους.
Η σημασία της υπόθεσης είναι ακόμη μεγαλύτερη επειδή εκτυλίσσεται σε μια περίοδο όπου αρκετές αφρικανικές χώρες σκληραίνουν τη στάση τους απέναντι στους ΛΟΑΤΚΙ+ ανθρώπους. Η Νότια Αφρική παραμένει η μοναδική χώρα της ηπείρου όπου ο γάμος ομόφυλων ζευγαριών αναγνωρίζεται νομικά. Σε άλλες χώρες, από την Ουγκάντα έως τη Γκάνα, τον Νίγηρα και τη Σενεγάλη, τα τελευταία χρόνια έχουν προωθηθεί ή εγκριθεί πιο σκληροί νόμοι κατά της ομοφυλοφιλίας και της ΛΟΑΤΚΙ+ ορατότητας.
Γι’ αυτό και η υπόθεση της Selelo και της Kumile παρακολουθείται πολύ πέρα από τα σύνορα της Μποτσουάνα. Σύμφωνα με οργανώσεις που στηρίζουν την υπόθεση, είναι η πρώτη γνωστή φορά που ένα μαύρο λεσβιακό ζευγάρι προσφεύγει δικαστικά στην Αφρική ζητώντας το δικαίωμα στον γάμο. Η προηγούμενη ιστορική υπόθεση που οδήγησε στη νομιμοποίηση του γάμου ομόφυλων ζευγαριών στη Νότια Αφρική είχε ξεκινήσει από λευκό γυναικείο ζευγάρι.
Το ζευγάρι έχει απέναντί του το κράτος, εκκλησιαστικές ομάδες και οργανώσεις που επικαλούνται την παράδοση. Έχει όμως μαζί του και μια νέα γλώσσα δικαιωμάτων που έχει ήδη αλλάξει τη νομική ιστορία της Μποτσουάνα. Το σύνθημα της καμπάνιας ΛΟΑΤΚΙ+ οργανώσεων στη χώρα είναι απλό: «Lorato Ke Lorato» — η αγάπη είναι αγάπη.
H υπόθεση δεν αφορά μόνο δύο γυναίκες που θέλουν να παντρευτούν. Αφορά το αν μια χώρα που έχει ήδη πει ότι οι ΛΟΑΤΚΙ+ άνθρωποι δεν είναι εγκληματίες θα κάνει το επόμενο βήμα και θα πει ότι οι σχέσεις τους, οι οικογένειές τους και η αγάπη τους αξίζουν την ίδια προστασία.
Για τη Selelo και την Kumile, η απάντηση είναι πολύ απλή: αγαπιούνται. Και αυτό, λένε, είναι που έχει σημασία.
με στοιχεία από Pink News, AFP
