Λίγες εβδομάδες πριν από τον θάνατό του, ο Μπράντον Κλαρκ βρισκόταν ακινητοποιημένος στο πίσω κάθισμα περιπολικού στην πολιτεία του Άρκανσο, ενώ αστυνομικοί ερευνούσαν το αυτοκίνητό του.
Όταν οι αρχές εντόπισαν στο εσωτερικό του οχήματος κάψουλες και δισκία που περιείχαν πράσινη σκόνη, ο 29χρονος μπασκετμπολίστας εμφανίστηκε καθησυχαστικός.
«Είναι απλώς kratom», είπε στους αστυνομικούς, επιμένοντας ότι επρόκειτο για νόμιμη ουσία.
Η αντίδρασή του δεν ήταν παράλογη. Στο Τενεσί, όπου αγωνιζόταν σε όλη την επαγγελματική του καριέρα με τους Μέμφις Γκρίζλις, προϊόντα που περιέχουν kratom πωλούνται ανοιχτά σε καταστήματα καπνικών ειδών, μίνι μάρκετ και πρατήρια καυσίμων. Κυκλοφορούν σε μορφή καψουλών, ζελεδακίων, ροφημάτων και συμπληρωμάτων διατροφής, συχνά σε συσκευασίες που θυμίζουν ενεργειακά ποτά ή βιταμίνες.
Το Άρκανσο, όμως, ακολουθεί εντελώς διαφορετική πολιτική. Εκεί το kratom έχει απαγορευτεί εδώ και χρόνια και η ποσότητα που βρέθηκε στο αυτοκίνητο του Κλαρκ ήταν αρκετή ώστε να κατηγορηθεί για το κακούργημα της διακίνησης ναρκωτικών.
Έξι εβδομάδες αργότερα, ο φόργουορντ των Γκρίζλις βρέθηκε νεκρός σε ένα σπίτι στη νότια Καλιφόρνια. Ήταν 29 ετών.
Τα ακριβή αίτια θανάτου του παραμένουν άγνωστα. Οι τοξικολογικές εξετάσεις δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί, ενώ οι αρχές δεν έχουν διευκρινίσει αν θα ελεγχθεί η παρουσία kratom στον οργανισμό του. Αμερικανικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν επίσης ότι στον χώρο όπου βρέθηκε νεκρός εντοπίστηκαν αντικείμενα που σχετίζονται με χρήση ουσιών, πληροφορία που μέχρι σήμερα δεν έχει επιβεβαιωθεί επισήμως από τις αρχές.
Παρά την έλλειψη απαντήσεων για τα αίτια του θανάτου του, η υπόθεση έχει στρέψει ξανά την προσοχή σε μια ουσία που τα τελευταία χρόνια βρίσκεται στο επίκεντρο έντονης αντιπαράθεσης στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Τι είναι το kratom και γιατί προκαλεί αντιδράσεις
Το kratom προέρχεται από τα φύλλα ενός τροπικού δέντρου που ευδοκιμεί κυρίως στην Ταϊλάνδη, τη Μαλαισία και την Ινδονησία. Ανήκει στην ίδια βοτανική οικογένεια με τον καφέ και χρησιμοποιείται εδώ και αιώνες σε περιοχές της Νοτιοανατολικής Ασίας.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ωστόσο, έχει εξελιχθεί σε μια βιομηχανία δισεκατομμυρίων δολαρίων. Πωλείται σε πολλές διαφορετικές μορφές και σε αρκετές πολιτείες μπορεί κανείς να το βρει εύκολα σε μίνι μάρκετ, πρατήρια καυσίμων ή καταστήματα συμπληρωμάτων διατροφής.
Οι υποστηρικτές του αναφέρουν ότι προσφέρει ανακούφιση από χρόνιους πόνους, βοηθά ορισμένους ανθρώπους στην προσπάθεια απεξάρτησης από οπιοειδή και συμβάλλει στην αύξηση της αντοχής. Δεν είναι τυχαίο ότι έχει βρει απήχηση και σε αθλητές, ιδιαίτερα σε όσους προσπαθούν να διαχειριστούν τραυματισμούς ή χρόνιους πόνους.
Από την άλλη πλευρά, γιατροί και ερευνητές προειδοποιούν ότι η εικόνα είναι πολύ πιο σύνθετη. Ορισμένες από τις δραστικές ουσίες που περιέχει το kratom αλληλεπιδρούν με τους ίδιους υποδοχείς του εγκεφάλου που επηρεάζουν και τα οπιοειδή, γεγονός που έχει εντείνει τις ανησυχίες για τον κίνδυνο εξάρτησης.
Η αμερικανική Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) δεν έχει εγκρίνει το kratom για καμία ιατρική χρήση και έχει κατά καιρούς προειδοποιήσει για πιθανούς κινδύνους, όπως ηπατικές βλάβες, επιληπτικές κρίσεις και διαταραχές που σχετίζονται με την εξάρτηση από ουσίες.
Παράλληλα, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι ο όρος «kratom» χρησιμοποιείται συχνά για προϊόντα με πολύ διαφορετική σύσταση. Στη μία άκρη βρίσκονται τα αλεσμένα φύλλα του φυτού, τα οποία προσεγγίζουν περισσότερο τον παραδοσιακό τρόπο χρήσης του στη Νοτιοανατολική Ασία. Στην άλλη βρίσκονται τα συμπυκνωμένα εκχυλίσματα και οι συνθετικές παραλλαγές του, τα οποία μπορεί να είναι σημαντικά ισχυρότερα και να δρουν διαφορετικά στον οργανισμό.
Αυτή η έλλειψη σαφών διαχωρισμών είναι ένας από τους βασικούς λόγους που η συζήτηση γύρω από την ουσία παραμένει τόσο έντονη.
Οι μαρτυρίες χρηστών και τα ερωτήματα που παραμένουν
Ένας πρώην επαγγελματίας ποδοσφαιριστής του αμερικανικού MLS, ο οποίος μίλησε ανώνυμα στο The Athletic, περιέγραψε πως άρχισε να χρησιμοποιεί kratom πριν από περίπου πέντε χρόνια, αναζητώντας έναν τρόπο να διαχειριστεί τους πόνους που είχαν αφήσει οι τραυματισμοί της καριέρας του.
Αρχικά πίστευε ότι επρόκειτο για μια ασφαλέστερη εναλλακτική σε σχέση με άλλα παυσίπονα. Με τον καιρό όμως, όπως λέει, άρχισε να εξαρτάται από αυτό.
«Υπάρχει παντού. Σε κάθε κατάστημα, σε κάθε βενζινάδικο, σε κάθε μίνι μάρκετ», δήλωσε, περιγράφοντας πόσο εύκολη ήταν η πρόσβαση στο προϊόν.
Ο ίδιος υποστηρίζει ότι όταν προσπάθησε να διακόψει τη χρήση του βρέθηκε αντιμέτωπος με έντονα συμπτώματα στέρησης και χρειάστηκε να απευθυνθεί σε εξειδικευμένο κέντρο απεξάρτησης. Παρότι κατάφερε να σταματήσει προσωρινά, αργότερα υποτροπίασε και ξεκίνησε εκ νέου προσπάθεια διακοπής.
«Δείχνω υγιής και σε καλή φυσική κατάσταση. Οι περισσότεροι θα εκπλήσσονταν αν μάθαιναν ότι αντιμετώπιζα τέτοιο πρόβλημα», είπε.
Η μαρτυρία του αποτυπώνει ένα από τα βασικά σημεία της συζήτησης γύρω από το kratom: για κάποιους αποτελεί εργαλείο διαχείρισης του πόνου, για άλλους όμως μπορεί να εξελιχθεί σε μια νέα μορφή εξάρτησης.
Στην περίπτωση του Μπράντον Κλαρκ, πάντως, τα κρίσιμα ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα. Οι τοξικολογικές εξετάσεις ενδέχεται να χρειαστούν εβδομάδες ή ακόμη και μήνες για να ολοκληρωθούν, ενώ μέχρι στιγμής δεν έχει γίνει γνωστό αν οι εξεταστές θα ελέγξουν ειδικά για την παρουσία kratom ή των δραστικών συστατικών του.
Αυτό σημαίνει ότι προς το παρόν δεν υπάρχουν στοιχεία που να συνδέουν άμεσα τον θάνατό του με τη συγκεκριμένη ουσία. Ωστόσο, η υπόθεσή του έχει ήδη αναζωπυρώσει τη συζήτηση γύρω από ένα προϊόν που βρίσκεται σε μια γκρίζα ζώνη μεταξύ συμπληρώματος, φαρμάκου και ουσίας με πιθανό κίνδυνο εξάρτησης.
Με πληροφορίες από The Athletic
