Όποιος έχει προσπαθήσει να κρατήσει ένα φελλό κάτω από το νερό ξέρει ότι απαιτεί προσπάθεια. Ωστόσο, οι φάλαινες φυσητήρες μπορούν να παραμένουν αιωρούμενες κάτω από την επιφάνεια του ωκεανού, παρά το γεγονός ότι έχουν τεράστια κεφάλια γεμάτα λάδι, κερί και αέρα, τα οποία θα μπορούσαν να τις ωθούν προς τα πάνω.
Το συγκεκριμένο κατόρθωμα οι επιστήμονες πιστεύουν πλέον ότι καθίσταται δυνατό χάρη στην εκτόξευση φυσαλίδων.
Πώς οι φάλαινες καταφέρνουν να παραμένουν αιωρούμενες όσο αναπαύονται
Οι φάλαινες φυσητήρες είναι οι μόνες φάλαινες που είναι γνωστό ότι αναπαύονται κάθετα στο νερό, με τα κεφάλια τους στραμμένα προς τα πάνω. Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι αυτή η στάση τις βοηθά να προστατεύονται από την κίνηση των επιφανειακών κυμάτων χωρίς να απαιτείται η ενέργεια που χρειάζεται για να βουτήξουν βαθύτερα, αλλά το πώς ακριβώς παραμένουν βυθισμένες παρέμενε ασαφές.
Τώρα οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι οι φάλαινες χρησιμοποιούν την έκλυση φυσαλίδων για να ρυθμίζουν την πλευστότητά τους — την τάση να επιπλέουν ή να βυθίζονται στο νερό — ενώ αναπαύονται σε μια χαρακτηριστική κάθετη στάση ακριβώς κάτω από την επιφάνεια του ωκεανού.
Οι ερευνητές αναφέρονται στη συμπεριφορά αυτή ως «ανάπαυση» και όχι ως «ύπνο», επειδή ο ύπνος επιβεβαιώνεται συνήθως με τη μέτρηση της εγκεφαλικής δραστηριότητας, κάτι που δεν έχει καταστεί ακόμη δυνατό στις φάλαινες φυσητήρες, σύμφωνα με τον Πάτρικ Μίλερ, ερευνητή θαλάσσιων θηλαστικών στο Πανεπιστήμιο του Σεντ Άντριους στη Σκωτία και κύριο συγγραφέα της μελέτης που δημοσιεύθηκε στο Journal of Experimental Biology.
Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι τα ζώα κοιμούνται, αλλά προτιμούν τον πιο επιφυλακτικό όρο, καθώς αυτό δεν έχει αποδειχθεί οριστικά.
Για να διερευνήσουν πώς παραμένουν βυθισμένες ενώ αναπαύονται, οι ερευνητές τοποθέτησαν μικρές συσκευές παρακολούθησης με βεντούζες σε φάλαινες φυσητήρες στα ανοικτά των ακτών της Νορβηγίας. Οι συσκευές κατέγραψαν δεδομένα ήχου και τρισδιάστατης κίνησης, επιτρέποντας στους επιστήμονες να ανιχνεύσουν την απελευθέρωση φυσαλίδων και να μοντελοποιήσουν τις επιπτώσεις τους στη θέση αυτών των θαλάσσιων θηλαστικών στο νερό.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι φυσαλίδες μειώνουν τη θετική πλευστότητα της φάλαινας — δηλαδή την τάση της να επιπλέει προς τα πάνω στο νερό.
Καθώς οι φάλαινες που αναπαύονται παρασύρονται αργά προς τα πάνω, τα αέρια στους πνεύμονές τους διαστέλλονται λόγω της χαμηλότερης πίεσης του νερού κοντά στην επιφάνεια. Η απελευθέρωση φυσαλίδων βοηθά στην εξουδετέρωση αυτού του φαινομένου, επιτρέποντας στις φάλαινες να παραμένουν σχεδόν αβάρεις στο νερό και κάτω από την επιφάνεια.
Ο Μίλερ ανέφερε ότι η απελευθέρωση φυσαλίδων φαίνεται να είναι σκόπιμη. Μετά από περισσότερες από δύο δεκαετίες παρακολούθησης των φυσητήρων με συσκευές καταγραφής ήχου, «ακούμε την απελευθέρωση φυσαλίδων μόνο σε αυτό το συγκεκριμένο πλαίσιο συμπεριφοράς ανάπαυσης, οπότε η τυχαία απελευθέρωση αερίων είναι κάτι που οι φυσητήρες απλά δεν φαίνεται να κάνουν».
Η αποβολή αερίων
Οι επιστήμονες υποψιάζονται επίσης ότι η συμπεριφορά αυτή θα μπορούσε να βοηθά τις φάλαινες να απομακρύνουν τα πλεονάζοντα αέρια, όπως το διοξείδιο του άνθρακα και το άζωτο, από τους ιστούς προς τους πνεύμονες, συμβάλλοντας ενδεχομένως στη μεταβολική ανταλλαγή αερίων.
Οι φάλαινες φυσητήρες μπορούν να βουτήξουν σε εξαιρετικά μεγάλα βάθη για να πιάσουν θηράματα όπως τα γιγαντιαία καλαμάρια, πλοηγούμενες στα σκοτεινά νερά με τη βοήθεια της ηχοεντοπισμού: εκπέμπουν δυνατούς κρότους και ακούνε την ηχώ που επιστρέφει για να χαρτογραφήσουν το περιβάλλον τους.
«Οι φάλαινες φυσητήρες περνούν περίπου το 80% του χρόνου τους πραγματοποιώντας πολύ βαθιές καταδύσεις αναζητώντας θηράματα. Λόγω της έντονης πίεσης κατά τη διάρκεια αυτών των καταδύσεων, το σώμα τους τείνει να συσσωρεύει ανεπιθύμητα αέρια όπως το άζωτο και το διοξείδιο του άνθρακα, τα οποία μπορεί να μεταφέρονται αργά από το αίμα στους πνεύμονες. Επειδή αναπαύονται σε πολύ μικρό βάθος, αυτή είναι η ιδανική συνθήκη για την αποβολή αυτών των ανεπιθύμητων παραπροϊόντων της αναζήτησης τροφής σε μεγάλα βάθη», δήλωσε ο Μίλερ.
Η ιδέα θα μπορούσε να εξεταστεί σε μελλοντικές έρευνες, ανέφερε ο Μίλερ.
Η νέα μελέτη αφήνει ορισμένα ερωτήματα αναπάντητα. Για παράδειγμα, παραμένει να αποδειχθεί αν οι φάλαινες απελευθερώνουν συνειδητά τις φυσαλίδες και ποια ερεθίσματα τους υποδεικνύουν πότε απαιτείται προσαρμογή.
Οι ερευνητές ελπίζουν επίσης να προσδιορίσουν αν οι φάλαινες φυσητήρες κοιμούνται με το ένα ημισφαίριο του εγκεφάλου κάθε φορά, όπως κάνουν τα δελφίνια, ή με και τα δύο εγκεφαλικά ημισφαίρια σε κατάσταση ύπνου. Μελλοντικές μελέτες θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν αισθητήρες εγκεφαλικών κυμάτων ή παρατηρήσεις των ματιών των φαλαινών ενώ αναπαύονται, για να βοηθήσουν στην απάντηση αυτού του ερωτήματος.
Προς το παρόν, τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι, όπως και οι άνθρωποι, οι φάλαινες φυσητήρες μπορεί να είναι πρόθυμες να κάνουν ό,τι χρειαστεί για να ξεκουραστούν καλά.
Με πληροφορίες από Reuters
