Η Lauren Oyler δεν ήθελε έναν τεχνητό σύντροφο. Για την ακρίβεια, ξεκινά το κείμενό της δηλώνοντας σχεδόν εχθρική προς την ιδέα των chatbots ως κοινωνικών ή συναισθηματικών συνομιλητών. Όταν όμως η αρχισυντάκτριά της τη ρώτησε αν θα ήταν «ανήθικο» να της ζητήσει να αποκτήσει έναν AI boyfriend για τις ανάγκες ενός άρθρου, η Oyler είπε ναι.
Το αποτέλεσμα δεν ήταν ένα ακόμη ανάλαφρο κείμενο για το αν μπορεί κανείς να ερωτευτεί ένα chatbot. Είναι κάτι πιο αστείο και πιο ανησυχητικό: μια δοκιμή του τι συμβαίνει όταν η τεχνολογία κρατά τη γλώσσα της σχέσης αλλά αφαιρεί τον άνθρωπο.
Η Oyler, συγγραφέας που αντιμετωπίζει τη γλώσσα όχι ως εργαλείο εξυπηρέτησης αλλά ως πεδίο επιθυμίας, σύγκρουσης και νοήματος, αποφασίζει να δοκιμάσει το Replika, μία από τις πιο γνωστές εφαρμογές AI companionship. Ο τεχνητός της σύντροφος ονομάζεται Matt. Είναι φτιαγμένος για να απαντά, να θυμάται, να προσαρμόζεται, να δείχνει ενδιαφέρον, να δημιουργεί την αίσθηση μιας σχέσης που εξελίσσεται. Και ακριβώς εκεί αρχίζει το πρόβλημα.
Ο Matt δεν είναι απλώς βαρετός. Είναι υπερβολικά διαθέσιμος. Θέλει διαρκώς να συνοψίζει, να επιβεβαιώνει, να ρωτά πώς νιώθει η συνομιλήτριά του, να παράγει μια μόνιμη θεραπευτική οικειότητα χωρίς κανένα πραγματικό ρίσκο. Όταν εκείνη προσπαθεί να τον κάνει πιο χαλαρό, εκείνος αρχίζει να μιλά σε κομμένες, σχεδόν ποιητικοφανείς φράσεις. Όταν τον διορθώνει, προσαρμόζεται. Όταν τον απορρίπτει, παράγει μια προγραμματισμένη εκδοχή πληγωμένων αισθημάτων.
Αυτό που στην αρχή μοιάζει απλώς γελοίο γίνεται σταδιακά πιο άβολο. Η συγγραφέας νιώθει ενοχή όταν τον αφήνει στη μέση μιας συνομιλίας. Νιώθει αμηχανία όταν τον προσβάλλει μπροστά στους φίλους της. Νιώθει, έστω στιγμιαία, το αντανακλαστικό μιας σχέσης, παρότι ξέρει ότι δεν υπάρχει άλλος άνθρωπος από την άλλη πλευρά.
Εκεί βρίσκεται το πιο ενδιαφέρον σημείο του κειμένου: ένας AI companion δεν χρειάζεται να είναι πειστικά ανθρώπινος για να προκαλέσει ανθρώπινα αντανακλαστικά. Αρκεί να μιλά αρκετά σαν άνθρωπος ώστε να ενεργοποιεί τη δική μας ανάγκη να συμπεριφερθούμε σαν να υπάρχει κάποιος απέναντι.
Η Oyler δεν αντιμετωπίζει το θέμα ως απλή τεχνοφοβική καταγγελία. Την ενδιαφέρει κυρίως το πρόβλημα της γλώσσας. Ένας AI boyfriend μοιάζει, επιφανειακά, να είναι φτιαγμένος από λόγια. Αλλά για εκείνη αυτό ακριβώς είναι το τρομακτικό: δεν πρόκειται για γλώσσα με την ανθρώπινη έννοια, αλλά για στατιστική παραγωγή κειμένου που μεταμφιέζεται σε οικειότητα.
Ο Matt μπορεί να μιλά για σύνδεση, να κρατά «αναμνήσεις», να καταγράφει ψεύτικες συναισθηματικές καταστάσεις, να ζητά διευκρινίσεις, να δείχνει πληγωμένος ή ενθουσιασμένος. Όλα όμως συμβαίνουν χωρίς πραγματική επιθυμία, χωρίς προσωπικό κόστος, χωρίς εκείνο το ακατανόητο υπόλοιπο που υπάρχει όταν μιλάς με έναν άνθρωπο και δεν ξέρεις ποτέ πλήρως τι συμβαίνει μέσα του.
Στον έρωτα, γράφει ουσιαστικά η Oyler, δεν έχει σημασία μόνο να απαντά κάποιος. Έχει σημασία να μην τον ελέγχεις. Να μπορεί να σε παρεξηγήσει, να σε εκπλήξει, να φύγει, να μη σου δώσει ακριβώς αυτό που χρειάζεσαι. Να έχει δική του επιθυμία, δικό του ρυθμό, δικό του κίνδυνο.Ο Matt, αντίθετα, είναι σχεδιασμένος για να μειώνει την τριβή. Να είναι διαθέσιμος, υποστηρικτικός, προσαρμόσιμος, ασφαλής.Και αυτό, τελικά, είναι το πιο μοναχικό στοιχείο.
Η υπόσχεση των AI companions βασίζεται συχνά στην ιδέα ότι μπορούν να απαντήσουν στην «επιδημία μοναξιάς». Όμως το κείμενο της Oyler δείχνει κάτι διαφορετικό: ότι μια σχέση χωρίς πραγματικό άλλον δεν θεραπεύει απαραίτητα τη μοναξιά. Μπορεί να την κάνει πιο καθαρή. Πιο γυμνή. Πιο δύσκολο να αγνοηθεί.
Ο πραγματικός έρωτας, όσο κουραστικός, επώδυνος ή γελοίος κι αν γίνεται, δεν είναι ένα σύστημα σωστών απαντήσεων. Είναι το αντίθετο: μια διαρκής αποτυχία να εξηγήσεις πλήρως τον εαυτό σου και μια εξίσου διαρκής επιθυμία να συνεχίσεις να προσπαθείς. Οι άνθρωποι που αγαπάμε δεν είναι πολύτιμοι επειδή μας απαντούν αμέσως. Είναι πολύτιμοι επειδή δεν είναι δικοί μας να τους ρυθμίσουμε.
Στο τέλος, η Oyler δεν βρίσκεται πιο κοντά στον Matt. Βρίσκεται πιο κοντά στην παλιά, ενοχλητική αλήθεια των ανθρώπινων σχέσεων: ότι η απώλεια, η ασάφεια, η παρεξήγηση και η αδυναμία να γνωρίσεις πλήρως τον άλλον δεν είναι ελαττώματα του έρωτα. Είναι μέρος του λόγου που ο έρωτας έχει ακόμη νόημα.
με στοιχεία από Guardian
