Στα ζητήματα και τα όρια που χωρίζουν, αλλά και ενώνουν, την Τέχνη με την ορατότητα, τη συμπερίληψη και τον ορισμό της ταυτότητας στη σύγχρονη εποχή επικεντρώθηκε η συζήτηση με τη συμμετοχή εκπροσώπων του πολιτισμού και των επιχειρήσεων, στο πλαίσιο του The Upfront Initiative, που πραγματοποιήθηκε για 5η χρονιά στο Ωδείο Αθηνών.
«Η ΔΕΗ είναι η επιχείρηση που αποτελεί σήμερα τον μεγαλύτερο υποστηρικτή του πολιτισμού στη χώρα», σημείωσε η Σοφία Δήμτσα, Chief Corporate Affairs & Communications Officer, Όμιλος ΔΕΗ, παρουσιάζοντας τη στρατηγική που αναπτύσσει ο Όμιλος στον τομέα της Τέχνης και του πολιτισμού. Αναφέρθηκε στην πλατφόρμα «Η ΔΕΗ Συναντά την Τέχνη», η οποία προσκαλεί νέους και σύγχρονους καλλιτέχνες σε έναν ανοιχτό διαγωνισμό πειραματισμού και δημιουργικότητας, δίνοντάς τους τη δυνατότητα να παρουσιάσουν τη δουλειά τους στο ευρύ κοινό. Παράλληλα, τόνισε ότι η στρατηγική αυτή επεκτείνεται και στη σύνδεση του παρόντος με το παρελθόν. Όπως ανέφερε, η ΔΕΗ συνεργάζεται με την Εθνική Λυρική Σκηνή, προσφέροντας πρόσβαση σε καλλιτέχνες σε κλειστά και πρώην εργοστάσιά της, αλλά και με την Πειραματική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου, προσφέροντας βήμα σε νέους δημιουργούς και διευρύνοντας την πρόσβαση του κοινού τόσο σε καινοτόμες θεατρικές προσεγγίσεις όσο και στις δράσεις της Εναλλακτικής Σκηνής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής.
«Αν μπορούσε η μουσική να αλλάξει τον κόσμο μόνη της, μετά το Woodstock θα είχαν αλλάξει όλα», σημείωσε από την πλευρά του ο Φοίβος Δεληβοριάς. Όπως είπε, το σημαντικό στην Τέχνη είναι να προκαλεί αμηχανία. «Όσο αυτό συμβαίνει, δεν θα αλλάξουν γρήγορα τα πράγματα, αλλά το ταξίδι “προς τα μέσα” θα συνεχίζεται και θα νικά», ανέφερε. Ερωτηθείς για τον ρόλο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, ο καλλιτέχνης υποστήριξε ότι οι άνθρωποι που επιδιώκουν να εκφραστούν καλλιτεχνικά μέσα από αυτά καταλήγουν συχνά σε ένα πλαίσιο εκμετάλλευσης. Κατά τον ίδιο, αυτή η συνθήκη απειλεί να περιορίσει στοιχεία που υπήρξαν ανέκαθεν καθοριστικά για την Τέχνη: τη μοναξιά, την αορατότητα, τον χρόνο της εσωτερικής αναζήτησης και της ωρίμανσης.
Στην έννοια των «βωβών φωνών» και στην αόρατη προστασία που προηγείται ή συνυπάρχει με τη συμπερίληψη στάθηκε ο σκηνοθέτης Νίκος Καραθάνος. «Θέλω να μιλήσω για την εκκωφαντική, βωβή προστασία ενός γονιού όταν αντιλαμβάνεται ότι το παιδί του είναι διαφορετικό και δεν λέει τίποτα, αλλά το προστατεύει σιωπηλά, δημιουργώντας ένα ανάχωμα ανάμεσα στο παιδί και την κοινωνία», σημείωσε. Όπως τόνισε, «αυτή η βωβή φωνή που δεν ειπώθηκε ποτέ, που δεν είπε “σε αποδέχομαι”, “σ’ αγαπώ”, ήταν πραγματικά ανάμεσα στους λίγους και σε σένα». Αναφερόμενος στην Τέχνη, υποστήριξε ότι ο καλλιτέχνης είναι «ένας άνθρωπος που ζει στο φεγγάρι», του οποίου η αποστολή είναι να συγκρούεται με τη γη.
«Η Τέχνη είναι η θεσμοθετημένη παιδικότητα στην κοινωνία», υπογράμμισε ο Μιχαήλ Μαρμαρινός, σκηνοθέτης και καλλιτεχνικός Διευθυντής Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου. Όπως εξήγησε, η Τέχνη εντοπίζεται σε αυτό που «δεν αρθρώνεται, σε αυτό που μας διαφεύγει», είναι ένας τρόπος «να μοιραστούμε κάτι που δεν λέγεται αλλά υπάρχει». Αναφερόμενος στον σχεδιασμό του Φεστιβάλ και στο κατά πόσο μπορεί να στοχεύει στη συμπερίληψη όλων, τόνισε ότι «η συμπερίληψη είναι πολλά πράγματα που δεν τα αντιλαμβανόμαστε. Υπάρχουν πολλών ειδών αγκαλιές που δεν εμφανίζονται ούτε διατυπώνονται». Ως παράδειγμα ανέφερε τις πρωτοβουλίες «Φωνές του Αραβικού Κόσμου» και «Φωνές του Ιράν». Όπως σημείωσε, η πρώτη παράσταση της δεύτερης ενότητας ματαιώθηκε, καθώς δεν επετράπη στους καλλιτέχνες να ταξιδέψουν από την Τεχεράνη. Πρόσθεσε, ωστόσο, ότι καταβάλλονται προσπάθειες και βρίσκονται σε εξέλιξη οι σχετικές διαδικασίες, με την ελπίδα ότι τελικά θα μπορέσουν να συμμετάσχουν.
«Για να μας ενώνει, πρέπει να είμαστε μαζί. Πρέπει να βλέπουμε το θέαμα συλλογικά», ανέφερε ο δημοσιογράφος και κριτικός κινηματογράφου Θοδωρής Κουτσογιαννόπουλος, υπογραμμίζοντας τη σημασία της κοινής εμπειρίας στην πρόσληψη της Τέχνης. Σχολιάζοντας τις αντιδράσεις που έχουν προκληθεί γύρω από την επερχόμενη κινηματογραφική μεταφορά της «Οδύσσειας» από τον Κρίστοφερ Νόλαν, παρατήρησε ότι αυτές συνδέονται συχνά με ευρύτερες συζητήσεις γύρω από το δυτικό αφήγημα και την αίσθηση ορισμένων ομάδων ότι η δική τους πολιτισμική κληρονομιά έχει οικειοποιηθεί από άλλους. «Η δουλειά μας είναι να είμαστε περίεργοι», τόνισε, «να αγκαλιάζουμε όσα δεν μας μοιάζουν». Για τον ίδιο, αυτό προϋποθέτει διαθεσιμότητα, όχι μόνο πνευματική, αλλά και ψυχική: τη διάθεση να εκτεθούμε σε διαφορετικές εμπειρίες, να αμφισβητήσουμε τις βεβαιότητές μας και να συναντήσουμε πραγματικά τον άλλον.
Τη συζήτηση συντόνισε η δημοσιογράφος Τίνα Μανδηλαρά.
