Τι κάνεις για encore όταν μια μπάντα έχει ήδη βρει το τέλος που ήθελε; Οι Pulp είχαν διαλυθεί, είχαν ξαναβρεθεί, είχαν κάνει μια περιοδεία συμφιλίωσης, είχαν κλείσει όπως νόμιζαν τον λογαριασμό τους με το παρελθόν. Κι όμως, κάπως, τα τραγούδια συνέχισαν να κυκλοφορούν σαν να μην είχαν τελειώσει ποτέ.
Το νέο ντοκιμαντέρ «Pulp: What Do You Do for an Encore?», σε σκηνοθεσία Γκαρθ Τζένινγκς, έρχεται στο MUBI στις 25 Σεπτεμβρίου και πιάνει τους Pulp ακριβώς σε αυτή τη δεύτερη, παράξενη ζωή τους. Δεν είναι μόνο συναυλιακή ταινία και δεν είναι μόνο ντοκιμαντέρ. Στηρίζεται στη μεγάλη συναυλία τους στην O2 Arena του Λονδίνου, το καλοκαίρι του 2025, τη νύχτα που έμαθαν ότι το «More», ο πρώτος τους δίσκος ύστερα από 24 χρόνια, είχε φτάσει στο Νο 1 των βρετανικών charts. Το φιλμ μοιάζει περισσότερο με ερώτηση: τι σημαίνει να επιστρέφεις χωρίς να γίνεσαι έκθεμα της δικής σου νοσταλγίας;
Ο Τζάρβις Κόκερ και ο Τζένινγκς γνωρίζονται από τα τέλη της δεκαετίας του ’90, όταν ο σκηνοθέτης είχε γυρίσει δύο από τα ωραιότερα βίντεο των Pulp, για τα «Help the Aged» και «A Little Soul». Σχεδόν τριάντα χρόνια αργότερα, ξαναβρίσκονται όχι για να αναστήσουν απλώς μια εποχή, αλλά για να δουν τι απέμεινε ζωντανό από αυτήν.
Ο Τζένινγκς, που έχει σκηνοθετήσει το «Son of Rambow» και το «The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy», συνδέθηκε αρχικά με τη νέα φάση των Pulp βοηθώντας στη δημιουργική κατεύθυνση των συναυλιών. Όταν φάνηκε ότι το live μπορούσε να γίνει κάτι μεγαλύτερο, γεννήθηκε και η ιδέα της ταινίας.
Η αφορμή δεν ήταν μόνο μουσική. Ο Κόκερ είχε θεωρήσει την περιοδεία επανένωσης του 2011–2013 ένα είδος καλού τέλους. Οι Pulp είχαν διαλυθεί το 2002, μετά από μια μακρά διαδρομή που πέρασε από την αφάνεια του Σέφιλντ στην κορυφή της Britpop, και εκείνη η πρώτη επιστροφή τού φαινόταν αρκετή: ένας τρόπος να τελειώσουν τα πράγματα καλύτερα από όσο είχαν μείνει. Όταν αργότερα ήρθε η πρόταση για νέα συναυλιακή επιστροφή, φοβήθηκε μήπως χαλάσει αυτό το καλό τέλος.
Αυτός ο φόβος κάνει το νέο encore πιο ενδιαφέρον. Ο Κόκερ, λίγο πριν κλείσει τα 63, δεν εμφανίζεται σαν frontman που πιστεύει ακόμη στον μύθο της αιώνιας νεότητας. Ξέρει ότι δεν είναι ο ίδιος άνθρωπος που έγραφε το «Common People» και το «Disco 2000». Ξέρει επίσης ότι το κοινό δεν είναι πια μόνο όσοι έζησαν τα ’90s από μέσα. Στις νέες συναυλίες των Pulp υπάρχουν θεατές που δεν είχαν γεννηθεί όταν η μπάντα διαλύθηκε για πρώτη φορά και παρ’ όλα αυτά τραγουδούν κάθε λέξη σαν να τους ανήκει.
Εκεί βρίσκεται το πιο ωραίο ρήγμα της ιστορίας. Οι Pulp δεν επιστρέφουν απλώς σε όσους τους θυμούνται. Επιστρέφουν και σε όσους τους ανακαλύπτουν τώρα, χωρίς να χρειάζεται να προσκυνήσουν την Britpop σαν μουσείο. Τα τραγούδια τους, με όλη την αμηχανία, τη σεξουαλική νεύρωση, την ταξική ειρωνεία και τη μικρή καθημερινή απελπισία τους, φαίνεται πως εξακολουθούν να βρίσκουν ανθρώπους που καταλαβαίνουν αμέσως τι τους λένε.
Το «What Do You Do for an Encore?» χρησιμοποιεί υλικό από τις συναυλίες, κινούμενα σχέδια, παλιά τηλεοπτικά αποσπάσματα, εικόνες από VHS, έγγραφα και αντικείμενα που οι πιο αφοσιωμένοι θαυμαστές μπορεί να αναγνωρίσουν από το βιβλίο του Κόκερ «Good Pop, Bad Pop». Το αρχείο δεν παρουσιάζεται ως τακτοποιημένη ιστορία επιτυχίας. Είναι πιο σπασμένο, πιο ανθρώπινο: κασέτες σε σοφίτες, υλικό που βρέθηκε σε σπίτια, μικρά τεκμήρια μιας μπάντας που άργησε πάρα πολύ να γίνει μεγάλη και μετά έπρεπε να μάθει τι σημαίνει αυτό.
Μέσα στο φιλμ υπάρχει και μια παλιά, τρυφερή σκηνή με τη μητέρα και τη γιαγιά του Κόκερ, που σχολιάζουν με χιούμορ τη φήμη του. Για τον ίδιο, η σκηνή αυτή έχει άλλη βαρύτητα σήμερα, αφού η γιαγιά του έχει πεθάνει εδώ και χρόνια και η μητέρα του πέθανε πριν από τρία ή τέσσερα χρόνια. Έτσι, το ντοκιμαντέρ δεν καταγράφει μόνο την ιστορία μιας μπάντας. Καταγράφει και το πώς η προσωπική μνήμη επιστρέφει μέσα από υλικό που κάποτε έμοιαζε απλώς αστείο ή αμήχανο.
Το πιο φορτισμένο κομμάτι αφορά τον Στιβ Μάκι, τον μπασίστα που εντάχθηκε στους Pulp το 1989 και πέθανε το 2023, σε ηλικία 56 ετών. Ο Μάκι δεν επρόκειτο να συμμετάσχει στη νέα περιοδεία, αλλά είχε ευχηθεί καλή τύχη στους παλιούς του συνεργάτες. Στη συναυλία και στην ταινία υπάρχει ένα αφιέρωμα σε εκείνον, και ο Κόκερ λέει ότι η οικογένειά του το είδε πριν ολοκληρωθεί η ταινία, ώστε να είναι σίγουροι ότι είχε τον σωστό τόνο. Σε μια ταινία για encore, η απουσία του Μάκι θυμίζει ότι δεν επιστρέφουν ποτέ όλοι.
Ο Κόκερ μιλά και για το σκοτεινό σημείο της διαδρομής των Pulp, την περίοδο του τότε διχαστικού «This Is Hardcore», το 1998. Τότε η επιτυχία είχε ήδη έρθει, αλλά δεν είχε λύσει τίποτα. Η φράση του —ότι πολλοί άνθρωποι πιστεύουν πως η φήμη μπορεί να γίνει το μαγικό ραβδί που θα φτιάξει τη ζωή τους— είναι ίσως το πραγματικό κλειδί του φιλμ. Ο ίδιος είχε αποφασίσει από τα επτά του ότι ήθελε να είναι σε συγκρότημα. Όταν τελικά έφτασε στην κορυφή, ανακάλυψε ότι η κορυφή δεν έκανε τη ζωή απλούστερη.
Αυτό ήταν πάντα το παράξενο μεγαλείο των Pulp. Τραγούδησαν την επιθυμία χωρίς να την κάνουν λαμπερή, την τάξη χωρίς να την κάνουν σύνθημα, το σεξ χωρίς να το κάνουν ηρωικό, τη μοναξιά χωρίς να την κάνουν όμορφη. Ο Κόκερ μπορούσε να μοιάζει ταυτόχρονα αδέξιος, κομψός, βρόμικος, νευρικός και συγκινητικός. Δεν ήταν ποτέ ο κλασικός ροκ σταρ. Ήταν περισσότερο ο άνθρωπος που έβλεπε το πάρτι από τη λάθος γωνία και ακριβώς γι’ αυτό καταλάβαινε τι συνέβαινε μέσα στο δωμάτιο.
Η ταινία μοιάζει να κρατά αυτή τη διπλή κίνηση: τη χαρά της επιστροφής και την επίγνωση ότι καμία επιστροφή δεν είναι αθώα. Ο Τζένινγκς και ο Κόκερ επηρεάστηκαν, μεταξύ άλλων, από το «ABBA Voyage», όχι επειδή ήθελαν να αντιγράψουν το θέαμα των ABBA, αλλά επειδή τους ενδιέφερε η ιδέα μιας συναυλίας που αφηγείται την ιστορία της μπάντας ενώ συμβαίνει μπροστά σου. Στην περίπτωση των Pulp, αυτή η ιστορία δεν είναι μόνο επιτυχία. Είναι αναμονή, αργοπορία, αμηχανία, σκοτάδι, θάνατος και μετά μια απροσδόκητη χαρά.
Στο τέλος, ο Κόκερ δεν υπόσχεται τίποτα. Μετά την εμφάνιση των Pulp στο End of the Road, που έκλεισε την περιοδεία που είχε ξεκινήσει το 2023, η μπάντα σκοπεύει να ξαναβρεθεί τον Οκτώβριο για να το γιορτάσει. Θα πάνε όλοι μαζί να δουν το «ABBA Voyage». Για το αν θα υπάρξει κι άλλο encore, ο Κόκερ προτιμά μια εικόνα από τη φύση: ένα δέντρο δεν αποφασίζει ότι θα μεγαλώσει· αν ο καιρός είναι σωστός, βγάζει ένα κλαδί. Ίσως, λέει, αν είναι σωστό το πνευματικό κλίμα, να φυτρώσει κι ένας ακόμη δίσκος.
Αυτό είναι ίσως το πιο τίμιο σημείο για να βρίσκονται σήμερα οι Pulp. Χωρίς μεγάλο σχέδιο, χωρίς υπόσχεση αιώνιας επιστροφής, χωρίς την ανάγκη να αποδείξουν ότι είναι ακόμη νέοι. Το νέο ντοκιμαντέρ δεν ρωτά αν μπορούν να ξαναπαίξουν τα παλιά τραγούδια. Αυτό έχει ήδη απαντηθεί από το κοινό. Ρωτά κάτι πιο δύσκολο: γιατί αυτά τα τραγούδια συνεχίζουν να βρίσκουν σώματα, ηλικίες και ζωές που δεν ήταν εκεί όταν γράφτηκαν. Και ίσως αυτό να είναι το πραγματικό encore. Όχι η επιστροφή μιας μπάντας στο παρελθόν της, αλλά η στιγμή που το παρελθόν ανακαλύπτει ότι δεν έχει τελειώσει.
Με στοιχεία από Guardian
