Σε μια τουρκική πλαγιά, έξω από τη Σμύρνη βρίσκεται ένα σπήλαιο, γνωστό σε γενιές ντόπιων ως το μέρος όπου ο Όμηρος συνέθεσε την «Οδύσσεια».
«Αυτό το μέρος ονομαζόταν πάντα από τους ντόπιους "Κοιλάδα του Ομήρου". Ταξιδιώτες από όλο τον κόσμο ερχόντουσαν να δουν το σπήλαιο όπου, σύμφωνα με την παράδοση, ο Όμηρος συνέθεσε τα ποιήματά του», εξήγησε ο Τούρκος ερευνητής Αλτάν Αλτίν, ο οποίος έχει γράψει ένα βιβλίο για το θέμα.
Στην πραγματικότητα, κανείς δεν γνωρίζει με ακρίβεια πού έγραψε ο Όμηρος τα επικά του ποιήματα και υπάρχουν πολλοί μύθοι γύρω από την ιδέα της σπηλιάς του. Σήμερα, φυσικά, η συζήτηση έχει γίνει πιο έντονη και επίκαιρη χάρη στην ταινία-υπερπαραγωγή του Κρίστοφερ Νόλαν «Η Οδύσσεια».
Ο ποιητής συνδέεται εδώ και πολύ καιρό με την περιοχή της Σμύρνης στην τουρκική ακτή του Αιγαίου, η οποία για το μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας της ήταν γνωστή ως αρχαία Σμύρνη.
«Οι κάτοικοι της Σμύρνης έχουν τον ποταμό Μέλη, με τα υπέροχα νερά του, και στις πηγές του βρίσκεται το σπήλαιο, όπου λένε ότι ο Όμηρος συνέθεσε τα ποιήματά του», έγραψε ο Έλληνας χρονογράφος και γεωγράφος του 2ου αιώνα Παυσανίας.
Αυτά τα λόγια έχουν τροφοδοτήσει μια διαμάχη που διαρκεί αιώνες, και συνεχίζεται μέχρι σήμερα, σχετικά με τη ζωή του Ομήρου και την τοποθεσία του ποταμού όπου πιστεύεται ότι γεννήθηκε το έτος 8 π.Χ.
Οι εικασίες για την καταγωγή του Ομήρου
Η επίσκεψη στο σπήλαιο, το οποίο είναι γεμάτο βράχους, δεν είναι εύκολη.
Στο εσωτερικό του, οι ταξιδιώτες έχουν αφήσει ελληνικές επιγραφές στους τοίχους, αν και δεν είναι σαφές πόσο παλιές είναι.
Αν και άλλα μέρη, ιδίως η Χίος, διεκδικούν επίσης την καταγωγή του Ομήρου, η αρχαία Σμύρνη και η ενδοχώρα της —όπου βρίσκεται ο Μπουρνόβας— συνδέονται στενά με τον ποιητή.
«Για μένα, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία: ο Όμηρος κατάγεται από τον Μπουρνόβα. Σε κάθε περίπτωση, κατάγεται από την Ιωνία, η οποία περιλαμβάνει τη Σμύρνη και τη Χίο. Κατάγεται από αυτές τις περιοχές», δήλωσε ο Αλτίν στο AFP. Η Ιωνία είναι το όνομα μιας αρχαίας ελληνικής περιοχής στις ακτές του Αιγαίου της Τουρκίας.
Για να υποστηρίξει τη θέση του, ο Αλτίν επισήμανε ένα ανάγλυφο του 3ου αιώνα π.Χ. που απεικονίζει τη θεοποίηση του Ομήρου, το οποίο, όπως λέει, αναπαριστά το σπήλαιο του Μπουρνόβα με αξιοσημείωτη ακρίβεια.
«Αυτό το ανάγλυφο ήταν ήδη γνωστό, αλλά κανείς δεν είχε παρατηρήσει ποτέ τις λεπτομέρειες που είναι πανομοιότυπες με αυτές που βρέθηκαν στο σπήλαιο του Ομήρου. Είναι η πρώτη φορά που έρχεται στο φως μια τόσο λεπτομερής γεωγραφική περιγραφή», είπε.
Αρχαιολογικά ευρήματα από την περιοχή υποδηλώνουν επίσης μια σύνδεση με τον Όμηρο.
«Τα ευρήματα από τις ανασκαφές, ειδικά τα νομίσματα που φέρουν την εικόνα του Ομήρου, μας δείχνουν ότι οι κάτοικοι της αρχαίας Σμύρνης θεωρούσαν τον ποιητή ως δικό τους», δήλωσε ο αρχαιολόγος Μεχμέτ Ακίφ Ερντέμ.
«Η ιστορία του είναι και δική μας»
Πέρα από την ακαδημαϊκή συζήτηση σχετικά με την καταγωγή του, ο Όμηρος είναι παντού στον Μπουρνόβα.
Στο Γιεσίλοβα Χουγιούκ, έναν νεολιθικό αρχαιολογικό χώρο που θεωρείται ο παλαιότερος γνωστός προϊστορικός ανθρώπινος οικισμός στη Σμύρνη, υπάρχει μια προτομή του Ομήρου με την επιγραφή: «Συνέθεσα τα έπη «Ιλιάδα» και «Οδύσσεια» σε αυτή τη γη. Έζησα στον Μπουρνόβα».
Η πόλη σχεδιάζει να ανακαινίσει το σπήλαιο και να το ανοίξει στους επισκέπτες, προκειμένου να αξιοποιήσει την αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος για τον αρχαίο ποιητή.
«Η διαφύλαξη της κληρονομιάς του Ομήρου είναι ένα καθήκον που οφείλουμε στην ανθρωπότητα. Είναι ένας από τους ιδρυτές της λογοτεχνίας», δήλωσε ο δήμαρχος του Μπουρνόβα, Ομέρ Εσκί, στο AFP.
«Οι ιστορίες που αφηγείται αφορούν αυτή τη γη. Το ζήτημα δεν είναι αν πρέπει να διεκδικήσουμε τον Όμηρο ή όχι. Η ιστορία του είναι και δική μας», πρόσθεσε.
Ωστόσο, δεν μοιράζονται όλοι την άποψή του.
Το 2024, δημοτικοί αξιωματούχοι του κυβερνώντος κόμματος AKP του Προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν πρότειναν να μετονομαστεί η Κοιλάδα του Ομήρου προς τιμήν ενός Τούρκου μαχητή, υποστηρίζοντας ότι ο χώρος δεν πρέπει να φέρει ελληνικό όνομα.
«Η διαγραφή του ονόματος του Ομήρου θα ήταν ένα από τα χειρότερα πράγματα που θα μπορούσαμε να κάνουμε στον Μπουρνόβα», απάντησε ο δήμαρχος, ο οποίος έχει ως στόχο «να κάνει τον Όμηρο γνωστό σε ολόκληρο τον κόσμο ως πρόσωπο από τον Μπουρνόβα» και να μετατρέψει την πόλη σε τουριστικό αξιοθέατο.
Με πληροφορίες από AFP
