Το photobooth ήταν πάντα ένα παράξενο δωμάτιο.
Αλλά σχεδόν αμέσως έγινε κάτι άλλο. Ένα μέρος για ζευγάρια, φίλους, εραστές, νυχτερινές εξόδους, μικρές παραβάσεις. Ένα κουτί δημόσιο και ιδιωτικό μαζί. Μπαίνεις σε έναν κοινόχρηστο χώρο, τραβάς μια κουρτίνα, στριμώχνεσαι στο κάδρο, περιμένεις το φλας και για λίγα δευτερόλεπτα ο κόσμος απ’ έξω παύει να υπάρχει.
Στο /STRIPPED/, το νέο photobook του Oli Raptor, αυτό το μικρό δωμάτιο γίνεται σκηνή queer ελευθερίας.
Ο Raptor, κατά κόσμον Oliver Sarley, είναι φωτογράφος με έδρα το Λονδίνο και δουλειά που καταγράφει queer ζωή, σώματα, γυμνό, χώρους cruising, φίλους, εραστές και κοινότητες που δεν ζητούν άδεια για να υπάρξουν στην εικόνα.
Στο προηγούμενο βιβλίο του, Outsider/s, το σώμα βρισκόταν συχνά έξω: σε φυσικά τοπία, δημόσιους χώρους, ανοιχτό φως. Στο /STRIPPED/, το σώμα μπαίνει μέσα. Όχι για να περιοριστεί, αλλά για να δοκιμάσει τι μπορεί να κάνει η ελευθερία όταν στριμώχνεται σε μια καμπίνα.
Εδώ δεν υπάρχουν ειδυλλιακά δάση, ούτε μεγάλη σκηνοθεσία, ούτε το καθαρό βλέμμα ενός στούντιο. Υπάρχει ένα αναλογικό photobooth, ένα στενό κάδρο, μερικά δευτερόλεπτα, φίλοι, εραστές, άγνωστοι, γέλια, πόζες, γυμνά σώματα, στόματα, χέρια, αγκαλιές, πρόσωπα που δοκιμάζουν ποια εικόνα τους ανήκει.
Το αποτέλεσμα δεν μοιάζει με κλασικό ερωτικό photobook. Μοιάζει με μικρό αρχείο ελευθερίας.
Το πιο ενδιαφέρον στο photobooth είναι ότι δεν υπόσχεται τελειότητα. Δεν είναι η λογική του άπειρου ψηφιακού πλάνου, της δεύτερης λήψης, του φίλτρου, του story που θα εξαφανιστεί σε 24 ώρες. Στο αναλογικό photobooth η εικόνα βγαίνει μία φορά. Η φωτογραφική λωρίδα είναι αντικείμενο.
Την πιάνεις. Τη χάνεις. Την κρύβεις. Τη βάζεις σε πορτοφόλι, σε συρτάρι, πίσω από έναν καθρέφτη, σε ένα βιβλίο. Μπορεί να κρατήσει περισσότερο από τη νύχτα που τη γέννησε ή να χαθεί χωρίς αντίγραφο.
Αυτή η υλικότητα είναι κρίσιμη. Σε μια εποχή όπου όλα φωτογραφίζονται και σχεδόν τίποτα δεν μένει, το photobooth strip μοιάζει πάλι με απόδειξη. Όχι απόδειξη ταυτότητας, αλλά απόδειξη στιγμής. Απόδειξη ότι κάποτε βρέθηκες τόσο κοντά σε κάποιον ώστε δεν χωρούσατε καλά στο ίδιο κάδρο.
Για το queer σώμα, αυτό έχει ιστορία.
Πριν η ορατότητα γίνει σύνθημα, αγορά, Pride καμπάνια ή αισθητική, υπήρχαν μικρές εικόνες που έπρεπε να επιβιώσουν διακριτικά. Φωτογραφίες ζευγαριών που δεν μπορούσαν να εμφανιστούν ως ζευγάρια. Φιλιά που έπρεπε να μοιάζουν με αστείο. Αγκαλιές που κρύβονταν σε ιδιωτικά αρχεία. Το photobooth, ημι-δημόσιο και ημι-κρυφό, υπήρξε ένα από αυτά τα μέρη όπου η επιθυμία μπορούσε να αφήσει ίχνος χωρίς να παραδοθεί εντελώς στο βλέμμα των άλλων.
Ο Raptor το ξέρει αυτό. Και το /STRIPPED/ δεν προσπαθεί να κάνει την queer επιθυμία ευπρεπή για να τη νομιμοποιήσει. Την αφήνει να είναι παιχνιδιάρικη, γυμνή, αστεία, ανοιχτά σεξουαλική, τρυφερή, κάπως χαοτική. Τα πρόσωπα δεν μοιάζουν να ποζάρουν για να αποδείξουν κάτι στον έξω κόσμο. Μοιάζουν να δοκιμάζουν τι μπορούν να κάνουν μεταξύ τους όσο κρατάει το φλας.
Υπάρχει εδώ ερωτισμός, αλλά όχι μόνο ερωτισμός. Υπάρχει και η απόλαυση της αυτοεφεύρεσης. Το σώμα χωρίς ρούχα δεν εμφανίζεται απλώς ως σώμα προς κατανάλωση. Εμφανίζεται ως σώμα που ψάχνει πώς θέλει να φανεί. Ένα πρόσωπο που ο Raptor είχε γνωρίσει πριν από τη μετάβασή του φωτογραφίζεται πια μετά από αυτήν.
Φίλοι και εραστές γίνονται εικόνες μαζί. Άγνωστοι μπαίνουν στο ίδιο μικρό κουτί και βγαίνουν ως κοινή σκηνή. Η γύμνια δεν είναι μόνο πρόκληση. Είναι τρόπος να φύγει, έστω για λίγο, το σώμα από την υποχρέωση να εξηγηθεί.
Αυτό κάνει το βιβλίο ωραίο: δεν πουλάει την queer οικειότητα σαν σπάνιο θέαμα. Τη δείχνει σαν πράξη. Σαν κάτι που συμβαίνει όταν υπάρχει χώρος, εμπιστοσύνη, παιχνίδι και η βεβαιότητα ότι για μερικά δευτερόλεπτα το μικρό δωμάτιο ανήκει σε σένα.
Οι αναφορές του Raptor είναι εύγλωττες. Ο Andy Warhol, που έκανε το photobooth μέρος της ιστορίας της τέχνης. Η Nan Goldin, επειδή φωτογράφισε φίλους και εραστές από μέσα, όχι από απόσταση. Ο Paul Mpagi Sepuya, με τα αυτοπορτρέτα, τους καθρέφτες και την επιμονή στο στούντιο ως χώρο σχέσης. Ο Slava Mogutin, με τη ρωσική queer αλητεία, το σώμα, το σεξ, την εικόνα ως σύγκρουση. Ακόμη και ο Patrick Cowley, η μουσική του οποίου κουβαλά κάτι από τη λιβιδινική, ηλεκτρική, νυχτερινή ενέργεια του βιβλίου.
Αλλά το /STRIPPED/ δεν είναι ενδιαφέρον επειδή έχει σωστές αναφορές. Είναι ενδιαφέρον επειδή καταλαβαίνει κάτι απλό: το queer αρχείο δεν φτιάχνεται μόνο από μεγάλες χειρονομίες, ιστορικές στιγμές ή πολιτικές εικόνες. Φτιάχνεται και από μικρά strips. Από φωτογραφίες που δεν προορίζονταν απαραίτητα για μουσείο. Από σώματα που γελούν πριν προλάβουν να γίνουν σύμβολα. Από μια νύχτα, έναν εραστή, έναν φίλο, μια καμπίνα, ένα φλας.
Το photobooth είναι περιορισμός. Αλλά ακριβώς γι’ αυτό γίνεται ελευθερία.
Δεν σου δίνει χώρο για μεγάλη αφήγηση. Σε αναγκάζει να πλησιάσεις. Να στριμωχτείς. Να αποφασίσεις γρήγορα αν θα γελάσεις, αν θα φιλήσεις, αν θα γδυθείς, αν θα κρυφτείς, αν θα κοιτάξεις τον φακό, αν θα κοιτάξεις τον άλλον. Το κάδρο είναι μικρό, αλλά η ένταση μεγαλώνει επειδή δεν υπάρχει πουθενά να πας.
Στο /STRIPPED/, αυτή η στενότητα γίνεται πολιτική του σώματος. Η queer ελευθερία δεν εμφανίζεται ως ανοιχτός ορίζοντας, αλλά ως κάτι που μπορεί να συμβεί ακόμη και μέσα σε ένα κουτί, αν το κουτί γίνει δικό σου. Αν το χρησιμοποιήσεις λάθος. Αν πάρεις ένα μηχάνημα φτιαγμένο για ταυτότητες και το μετατρέψεις σε μηχάνημα επιθυμίας.
Αυτό είναι ίσως το πιο ωραίο twist του βιβλίου: η συσκευή που κάποτε ζητούσε από το πρόσωπο να σταθεί ίσια, καθαρά, αναγνωρίσιμα, τώρα δέχεται σώματα που τσαλακώνονται, μπλέκονται, εκτίθενται, χαίρονται, φεύγουν από την κανονική χρήση της εικόνας.
Έναν αιώνα μετά την πρώτη αναλογική καμπίνα φωτογραφιών στη Νέα Υόρκη, το photobooth εξακολουθεί να έχει μια παράξενη δύναμη. Ίσως επειδή δεν είναι ούτε εντελώς ιδιωτικό ούτε εντελώς δημόσιο. Ίσως επειδή κάθε strip μοιάζει με μυστικό που αποφάσισε να γίνει αντικείμενο. Ίσως επειδή, σε αντίθεση με τις χιλιάδες εικόνες που χάνονται στο cloud, αυτό το μικρό χαρτί κουβαλά ακόμη την αίσθηση ότι κάτι συνέβη πραγματικά.
Στο /STRIPPED/, αυτό το «κάτι» είναι queer, γυμνό, χαρούμενο, άτακτο, σωματικό, τρυφερό.
Δεν ζητά να γίνει αποδεκτό ως καθωσπρέπει εικόνα.
Ζητά να μείνει.
με στοιχεία από Dazed
