Υπεγράφη την Τετάρτη 9 Ιουλίου 2026 η σύμβαση δωρεάς για τη δημιουργία του Εθνικού Μουσείου για το 1821, παρουσία του υπουργού Εθνικής Άμυνας, Νίκου Δένδια και της υπουργού Πολιτισμού, Λίνας Μενδώνη.
Τη σύμβαση υπέγραψαν, εκ μέρους του Ιδρύματος «Αντώνιος Ε. Κομνηνός», το οποίο χρηματοδοτεί τη δωρεά, ο πρόεδρός του Αντώνιος Κομνηνός, καθώς και η πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου της Εθνικής Πινακοθήκης – Μουσείου Αλεξάνδρου Σούτσου, Όλγα Μεντζαφού.
Η τελετή πραγματοποιήθηκε στην αίθουσα «Ιωάννης Καποδίστριας» του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας.
Λίνα Μενδώνη: «Είναι μια ξεχωριστή ημέρα για την πατρίδα μας»
Η υπουργός Πολιτισμού έκανε λόγο για ένα έργο «με βαθύ εθνικό και ιστορικό συμβολισμό», έναν χώρο όπου «η εικαστική αποτύπωση της Επανάστασης συγκεντρώνεται, αναδεικνύεται και συνομιλεί με την ιστορία, αποτελώντας σημείο αναφοράς για τις επόμενες γενιές».
«Σήμερα, είναι μια ξεχωριστή ημέρα για όλους μας. Κυρίως, όμως, είναι μια ξεχωριστή ημέρα για την πατρίδα μας. Με τη γενναιόδωρη χορηγία του Ιδρύματος Αντωνίου Κομνηνού καλύπτεται ένα σημαντικό κενό στον μουσειακό χάρτη της χώρας.
Σήμερα δεν εγκαινιάζεται απλώς μια ακόμη μουσειακή πρωτοβουλία. Σήμερα δημιουργείται μια Πινακοθήκη αφιερωμένη αποκλειστικά στον Αγώνα της Ελληνικής Επανάστασης του 1821. Πρόκειται για ένα έργο με βαθύ εθνικό και ιστορικό συμβολισμό, που αποκτά μόνιμο χαρακτήρα και προσφέρει στη συλλογική μας μνήμη έναν χώρο αντάξιο της σημασίας του Αγώνα της Εθνικής Παλιγγενεσίας. Για πρώτη φορά δημιουργείται ένας χώρος όπου η εικαστική αποτύπωση της Επανάστασης συγκεντρώνεται, αναδεικνύεται και συνομιλεί με την ιστορία, αποτελώντας σημείο αναφοράς για τις επόμενες γενιές. Το 2021, όταν γιορτάσαμε τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση, με απόφαση του Πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη, το εμβληματικό έργο του επετειακού εορτασμού ήταν η απόδοση και πάλι στο κοινό της Εθνικής Πινακοθήκης – Μουσείου Αλεξάνδρου Σούτσου, η οποία παρέμενε κλειστή επί σχεδόν δεκατρία χρόνια λόγω των εργασιών ανακαίνισης.
Μία από τις σημαντικότερες εκθέσεις εκείνης της περιόδου ήταν αφιερωμένη στον Αγώνα του 1821. Τότε όλοι μας, αλλά κυρίως το ευρύ κοινό, συνειδητοποιήσαμε τον ανεκτίμητο πλούτο των έργων που διαθέτει η Εθνική Πινακοθήκη και τα οποία αποτυπώνουν την ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης και της Εθνικής Παλιγγενεσίας.
Η συλλογή του Αντώνη Κομνηνού, με έργα του φιλελληνισμού και γενικότερα με έργα που σχετίζονται με τον Αγώνα του 1821, αποτελεί, κατά γενική ομολογία των πλέον ειδικών, μία εξαιρετικά σημαντική συλλογή. Ο ίδιος, με το πνεύμα γενναιοδωρίας που τον διακρίνει, την παραχώρησε στην Εθνική Πινακοθήκη, ώστε, σε συνδυασμό με τα έργα των συλλογών της, να αποτελέσει τον βασικό πυρήνα της νέας Πινακοθήκης που δημιουργείται στα ιστορικά αρτοποιεία του Στρατού.
Το 2002, όταν τα συγκεκριμένα κτήρια χαρακτηρίστηκαν μνημεία σύμφωνα με τον αρχαιολογικό νόμο, είχα την τιμή να προεδρεύω στο Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων. Μπορώ, λοιπόν, να καταθέσω και προσωπική μαρτυρία για τη μεγάλη ιστορική και αρχιτεκτονική αξία τους, όπως αυτή είχε αναγνωριστεί από τους ειδικούς.
Έτσι, επιτυγχάνεται ένας πραγματικά ιδανικός συνδυασμός: ιστορικά κτήρια, φορτισμένα με μνήμη και συμβολισμό, αποκτούν νέα ζωή φιλοξενώντας μια Πινακοθήκη αφιερωμένη στον Αγώνα της Εθνικής Παλιγγενεσίας. Ο ίδιος ο χώρος γίνεται μέρος της αφήγησης της ιστορίας και της εθνικής μας μνήμης.
Θα ήθελα, καταρχάς, να ευχαριστήσω ιδιαίτερα τον αγαπητό συνάδελφο, Υπουργό Εθνικής Άμυνας, ο οποίος από την πρώτη στιγμή μοιράστηκε μαζί μου το όραμα αυτής της πρωτοβουλίας και συνεργάστηκαμε στενά, ώστε να φτάσουμε στη σημερινή ημέρα.
Οι ευχαριστίες όλων μας –της Εθνικής Πινακοθήκης, του Υπουργείου Πολιτισμού, αλλά και όλων των Ελλήνων– προς τον Αντώνη Κομνηνό είναι βαθιές και ειλικρινείς. Με την πράξη του αυτή δεν διασώζει απλώς πολύτιμα έργα τέχνης και ιστορικής μνήμης. Δημιουργεί μια μόνιμη πολιτιστική παρακαταθήκη για το έθνος. Προσφέρει στις νεότερες γενιές έναν χώρο όπου θα γνωρίζουν, θα κατανοούν και θα τιμούν τη θυσία εκείνων χάρη στους οποίους απολαμβάνουμε σήμερα την ελευθερία και τη δημοκρατία.
Πρόκειται για αξίες που δεν πρέπει ποτέ να θεωρούμε δεδομένες. Συχνά στην πατρίδα μας ακόμη και τα αυτονόητα χρειάζονται διαρκή υπενθύμιση.
Είναι, τέλος, ιδιαίτερα σημαντικό ότι σε αυτή την προσπάθεια συμπράττουν το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας, η Εθνική Πινακοθήκη και το Υπουργείο Πολιτισμού. Η εθνική άμυνα και ο πολιτισμός δεν αποτελούν δύο διαφορετικούς κόσμους. Αντιθέτως, συνδέονται ουσιαστικά, καθώς η προστασία της πατρίδας προϋποθέτει όχι μόνο την προάσπιση των συνόρων της, αλλά και τη διαφύλαξη της ιστορικής μνήμης, της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και της εθνικής μας συνείδησης.
Σας ευχαριστώ όλους θερμά. Και πάνω απ' όλα, ευχαριστώ τον Αντώνη Κομνηνό για αυτή τη σπουδαία προσφορά προς την πατρίδα και το έθνος».
Νίκος Δένδιας: «Το μουσείο καλύπτει ένα σημαντικό κενό»
Στον χαιρετισμό του, ο υπουργός Εθνικής Άμυνας, Νίκος Δένδιας, επισήμανε τα εξής:
«Θα ήθελα να πω ότι και για εμάς σήμερα είναι μια σημαντική μέρα. Οφείλω να πω πέραν των ευχαριστιών της αγαπητής σε εμένα και σε όλους μας Λίνας Μενδώνη, ότι έχει υπάρξει πλέον ένας δεσμός με το Υπουργείο Πολιτισμού. Νομίζω ότι είναι μια εγκάρδια και διαρκής συνεργασία που έχει βρει έδαφος και στην υπόθεση του Αρχαιολογικού Μουσείου και στην βοήθεια που το Υπουργείο Άμυνας αυτονόητα προσφέρει στην υπόθεση αυτή. Και γενικά επιδιώκουμε τη σύζευξη των Ενόπλων Δυνάμεων της Πατρίδας μας με το Υπουργείο Πολιτισμού και την πολιτισμική μας παράδοση.
Θεωρώ ότι η αρχή έγινε από την όψη του κτηρίου που σήμερα μας φιλοξενεί, όταν επελέγη μια προσέγγιση που δεν είναι συνήθης στις Ένοπλες Δυνάμεις, να ανατεθεί στον Κώστα Βαρώτσο να φτιάξει την Κιβωτό Εθνικής Μνήμης, περιλαμβάνει τα ονόματα των νεκρών των πολέμων υπέρ της Πατρίδας μας, αλλά και να μετατρέψει ένα μετριότατης, για να το πω με κάθε επιείκεια, αρχιτεκτονικής κτήριο, σε ένα εμβληματικό, νομίζω κτήριο, το οποίο ευπρόσωπα μπορεί να εκπροσωπήσει, ιδίως προς τους ξένους επισκέπτες μας την Εθνική μας Άμυνα. Τώρα όσον αφορά την σημερινή προσφορά του Αντώνη Κομνηνού, προς τον οποίον είμαστε ευγνώμονες. Νομίζω ότι εδώ πράγματι ήταν πάρα πολύ θετικό το ότι η Λίνα αναφέρθηκε στα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση, τη δημιουργία αυτού του μουσείου, το οποίο καλύπτει όπως λαμπρά είπε ένα σημαντικό κενό.
Μπορεί να αφιερωθεί στα 200 χρόνια από την ίδρυση του νέου ελληνικού κράτους και να αποτελέσει τον πυρήνα της νέας πανηγυρικής επετείου των 200 ετών του νέου ελληνικού κράτους, η οποία επίσης θα μπορέσει να καλύψει και το κενό που δημιουργήθηκε εξαιτίας της πανδημίας τότε στα 200 χρόνια από την Επανάσταση του 1821.
Επίσης, εντάσσεται και στη γενική προσπάθεια που εμείς κάνουμε -και με το «εμείς» αναφέρομαι στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας- να μεταφέρουμε στις νέες γενιές των Ελλήνων το νόημα των αγώνων των προγόνων τους. Ουδείς πρόκειται να θυσιάσει τη ζωή του για κάτι το οποίο δεν αντιλαμβάνεται και στο οποίο δεν προσυπογράφει. Υπό την έννοια αυτή λοιπόν, Αντώνη, μας βοηθάς ακριβώς και στην εκτέλεση αυτού του έργου, το οποίο απευθύνεται στη νέα γενιά.
Συνδυάζεται εξαιρετικά με την προσπάθεια που κάνουμε για την αναδημιουργία του Πολεμικού μας Μουσείου στη Βασιλίσσης Σοφίας και θα αποτελέσει περήφανο, απόκτημα νομίζω για την Πατρίδα μας, το καινούργιο αυτό Μουσείο.
Επίσης αξιοποιείται ένας χώρος ο οποίος εμπεριέχει βαριές ιστορικές μνήμες, μνήμες επικές μνήμες αρνητικές, νομίζω ότι ξέρουμε πολύ καλά διάφορα τα οποία έχουν ξεκινήσει από το χώρο αυτό, είτε προς τη θετική κατεύθυνση το 1909, είτε προς την αρνητική κατεύθυνση το 1967 και επίσης με την γενναιόδωρη προσφορά σου να συντηρηθεί και η «φυλακή των έξι», δηλαδή τα κελιά που κρατήθηκαν λίγο πριν να εκτελεστούν. Νομίζω ότι ολοκληρώνεται έτσι ένας κύκλος.
Συνιστά αυτό, το 1821 με το 1922, ένας άτυπος διάλογος που στην πραγματικότητα οριοθετεί τη Μεγάλη Ιδέα όπως ξεκίνησε από τον Κωλέττη με την Ελληνική Επανάσταση και να καταλήξουμε στη συμφορά στη Μικρά Ασία και την εκτέλεση του Αρχιστρατήγου τότε και των Υπουργών του.
Νομίζω ότι όλο αυτό είναι ένα δίδαγμα για τις νέες γενιές των Ελλήνων για το πως πρέπει να πορευόμαστε από εκεί και πέρα. Θα μου επιτρέψεις να πω καταλήγοντας, ότι η πρόθεση του Υπουργείου είναι να σε τιμήσει πέραν της παρούσας τελετής.
Εμείς έχουμε καθιερώσει μια παράδοση, κυρίες και κύριοι, να αποδίδουμε βαθμό στους ευεργέτες μας, όχι υπό την έννοια της στενά νοούμενης τιμής, αλλά υπό την έννοια της επανένταξής τους ως υπηρέτες του εθνοσήμου, το οποίο θα δικαιούνται να φέρουν.
Υπό την έννοια αυτή λοιπόν Αντώνη, θα μου επιτρέψεις το φθινόπωρο σε μια ειδική τελετή να σε τιμήσουμε για την προσφορά σου και να σε ευχαριστήσουμε, διότι εθελοντικά εντάσσεσαι στους δωρητές του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, δηλαδή τους δωρητές προς την πατρίδα.
Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για τη σημερινή σας παρουσία».
