Το σπίτι, στις φωτογραφίες της Tish Murtha και του Kuba Ryniewicz, δεν είναι πάντα ένας ασφαλής τόπος. Μπορεί να είναι μια γειτονιά που αλλάζει βίαια, ένα εργοστάσιο που κλείνει, ένα παιδί που μεγαλώνει μέσα στα ερείπια της ανεργίας, μια αυλή, ένα δωμάτιο, ένα κουίρ κλαμπ, ένας κήπος με αγριόχορτα. Μπορεί να είναι ο τόπος που σε κρατάει και ταυτόχρονα σε πληγώνει.
Η έκθεση Close to Home στο Baltic Centre for Contemporary Art, στο Γκέιτσχεντ, φέρνει σε διάλογο τη δουλειά της Βρετανίδας φωτογράφου Tish Murtha με εκείνη του καλλιτέχνη Kuba Ryniewicz, που ζει και εργάζεται στο Νιούκαστλ. Δύο διαφορετικές εποχές, δύο διαφορετικές γλώσσες, η ίδια περιοχή: η βορειοανατολική Αγγλία ως χώρος κοινότητας, φτώχειας, επιβίωσης, οικειότητας και μικρών, απρόβλεπτων χαρών.
Η Murtha, που πέθανε το 2013, φωτογράφισε τις εργατικές κοινότητες του Νιούκαστλ στα τέλη της δεκαετίας του 1970 και στις αρχές του 1980, σε μια περίοδο αποβιομηχάνισης, ανεργίας και πολιτικής εγκατάλειψης. Σειρές όπως το Youth Unemployment και το Elswick Kids δεν κοιτούν τη φτώχεια από απόσταση. Τα παιδιά, οι έφηβοι, οι άνδρες που κάθονται με μια μπίρα, οι δρόμοι και τα γκρεμισμένα κτίρια δεν είναι «θέματα». Είναι οι άνθρωποί της.
Αυτό έχει σημασία, γιατί η φωτογραφία της Murtha κινδυνεύει εύκολα να διαβαστεί μόνο ως ντοκουμέντο σκληρότητας. Είναι και αυτό, αλλά όχι μόνο. Στις εικόνες της υπάρχει θυμός, πολιτική βία, εγκατάλειψη, αλλά υπάρχει και παιχνίδι, αστείο, παρέα, σώματα που ακουμπούν το ένα στο άλλο, παιδιά που επινοούν τον εαυτό τους μέσα σε χώρους που οι άλλοι έχουν ήδη χαρακτηρίσει χαμένους. Η φτώχεια που φωτογράφισε δεν ήταν φυσικό φαινόμενο. Ήταν αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών. Και γι’ αυτό οι εικόνες της εξακολουθούν να κοιτούν το παρόν με τόση ένταση.
Δίπλα της, ο Kuba Ryniewicz φέρνει έναν άλλο χρόνο και ένα άλλο είδος οικειότητας. Η δική του δουλειά κινείται μέσα από κήπους, κατοικίδια, κουίρ νύχτες, καθημερινές χειρονομίες, φίλους, σώματα και μικρές τελετουργίες επιβίωσης. Στη σειρά The Daily Weeding, η ρουτίνα της καραντίνας γίνεται ένας τρόπος να παρατηρηθεί ξανά το σχεδόν ασήμαντο: τα αγριόχορτα, οι μικρές κινήσεις, η ζωή που επιμένει μέσα σε περιορισμό. Στο The Nightclub, ένα βίντεο έξω από κουίρ κλαμπ του Νιούκαστλ εμφανίζεται χωρίς ήχο, σαν να κρατά κάτι από τη μυστικότητα και την εύθραυστη ασφάλεια της νύχτας.
Η συνάντηση των δύο δεν είναι νοσταλγική. Δεν λέει ότι το παρελθόν ήταν πιο αληθινό ή ότι το παρόν είναι πιο ελεύθερο. Αντίθετα, δείχνει πώς οι κοινότητες αλλάζουν μορφή αλλά εξακολουθούν να χρειάζονται χώρο: χώρο να σταθούν, να φανούν, να μιλήσουν, να διαφωνήσουν, να χαρούν χωρίς να πρέπει πρώτα να αποδείξουν την αξία τους.
Στην έκθεση, οι εικόνες δεν παρουσιάζονται σαν κλασικό φωτογραφικό αρχείο σε κορνίζες. Απλώνονται στον χώρο, μερικές μεγαλώνουν σε κλίμακα τοίχου, άλλες εμφανίζονται σε σημεία που συνήθως δεν θεωρούνται «κεντρικά» σε μια γκαλερί. Αυτή η επιλογή ταιριάζει στο ίδιο το θέμα: τι θεωρείται άξιο να μπει στο μουσείο, ποια ζωή δικαιούται να πάρει χώρο, ποια εικόνα θεωρείται σημαντική.
Το Close to Home δεν προσφέρει μια εύκολη ιδέα του σπιτιού ως καταφυγίου. Το σπίτι εδώ είναι πιο σύνθετο: τόπος καταγωγής, τάξης, απώλειας, επιμονής και αναγνώρισης. Στις φωτογραφίες της Murtha, οι κοινότητες της εργατικής Αγγλίας στέκονται μέσα στις συνέπειες πολιτικών αποφάσεων που τις σημάδεψαν. Στις εικόνες του Ryniewicz, η καθημερινή ζωή βρίσκει άλλους τρόπους να ανθίσει, πιο κουίρ, πιο ήσυχους, πιο παράξενους, αλλά όχι λιγότερο πολιτικούς.
Και στις δύο περιπτώσεις, η ελπίδα δεν εμφανίζεται σαν σύνθημα. Είναι κάτι μικρότερο και δυσκολότερο: ένα βλέμμα, μια παρέα, μια χειρονομία φροντίδας, ένα παιδί που παίζει μέσα στα χαλάσματα, ένας άνθρωπος που λέει κάτι καλό που του συνέβη, μια κοινότητα που επιμένει να υπάρχει εκεί όπου άλλοι βλέπουν μόνο πρόβλημα.
Η έκθεση Tish Murtha & Kuba Ryniewicz: Close to Home παρουσιάζεται στο Baltic Centre for Contemporary Art έως τις 4 Απριλίου 2027.
με στοιχεία από Another
