Στα πορτρέτα του Kim Jakobsen Tô, η queer νύχτα της Πόλης του Μεξικού δεν βρίσκεται μακριά από την τελετή. Το club και το βουνό, το σώμα και ο καπνός, η φιλία και το πένθος, η επιθυμία και η προσευχή συνυπάρχουν σαν να ανήκαν πάντα στην ίδια ιστορία.
Το Cedar Dreams, το πρώτο φωτογραφικό βιβλίο του Νορβηγοβιετναμέζου καλλιτέχνη, συγκεντρώνει εικόνες που τράβηξε στην Πόλη του Μεξικού από το 2021 έως το 2026, την περίοδο που ζούσε εκεί.
Το βιβλίο, που κυκλοφορεί από την Queer Street Press, κινείται ανάμεσα σε δύο κόσμους που ο ίδιος αρνείται να χωρίσει: την queer δημιουργική κοινότητα της πόλης και τις πνευματικές κοινότητες των βουνών.
Οι φωτογραφίες του δεν είναι απλώς πορτρέτα νέων queer ανθρώπων. Είναι εικόνες φίλων, εραστών, συνεργατών, μεγαλύτερων προσώπων της κοινότητας, αλλά και μελών ιθαγενών πνευματικών κοινοτήτων, ανάμεσά τους Wixárika και Rarámuri. Ανάμεσά τους παρεμβάλλονται τοπία, βιτρίνες, ήσυχες λεπτομέρειες δρόμων, αγορές, λίμνες, σώματα στην άκρη του νερού, μικρές σκηνές που μοιάζουν να κρατούν τη σιωπή της πόλης.
Ο Jakobsen Tô φωτογραφίζει με μια Hasselblad 500 C/M, αναλογική και μηχανική, κρατώντας τη μηχανή στη μέση του σώματος και κοιτώντας προς τα κάτω στο σκόπευτρο αντί να τη σηκώνει στο μάτι. Αυτή η μικρή μετατόπιση αλλάζει τη σχέση με το πρόσωπο που φωτογραφίζεται. Δεν υπάρχει η επιθετική ευθεία του φακού. Υπάρχει χρόνος, αμηχανία, σιωπή, μια άλλη μορφή προσοχής.
Ο ίδιος έχει πει ότι όταν βγάζει τη μηχανή, οι άνθρωποι ησυχάζουν λίγο. Καταλαβαίνουν ότι κάτι διαφορετικό συμβαίνει. Η αναλογική διαδικασία, με τα περιορισμένα καρέ και τη σωματική της αργότητα, δημιουργεί μια συνθήκη σεβασμού. Δεν μπορείς να τραβάς ατελείωτα μέχρι να βρεις την εικόνα. Κάποιες φορές έχεις μόνο ένα καρέ. Και πρέπει να το εμπιστευτείς.
Αυτή η φυσικότητα της διαδικασίας συνδέεται, για τον καλλιτέχνη, με τον κόσμο των τελετών στις οποίες συμμετείχε. Εκεί όλα είναι υλικά, στοιχειακά: φωτιά, ξύλο, καπνός, σώματα, πράγματα που υπάρχουν μπροστά σου. Η φωτογραφική μηχανή, με τη μηχανική της παρουσία, γίνεται κι αυτή μέρος μιας σχεδόν τελετουργικής σχέσης με την εικόνα.
Ο τίτλος Cedar Dreams κρατά δύο σημασίες. Το cedar, ο κέδρος, παραπέμπει στο ιερό δέντρο του οποίου τα αποξηραμένα φύλλα καίγονται στην τελετή Four Tobacco, όπου ο καπνός συνδέεται με την εσωτερική όραση και την επαφή με τους προγόνους. Τα dreams δεν είναι μόνο τα όνειρα των εικόνων, αλλά και μια κατάσταση επιθυμίας, μνήμης και ελπίδας, ένα πεδίο όπου η παλιά γνώση μπορεί να επιστρέψει.
Ο Jakobsen Tô δεν άρχισε να φωτογραφίζει τις πνευματικές κοινότητες στις οποίες κινούνταν μέχρι να του δοθεί ρητή άδεια από έναν πρεσβύτερο. Η άδεια αυτή δεν ήταν τυπική. Του ειπώθηκε ότι μπορούσε να κάνει το project σαν μια προσευχή. Για τον ίδιο, αυτό έχει σημασία: δεν φωτογραφίζει ως τουρίστας, ούτε ως εξωτερικός παρατηρητής. Η σχέση προηγείται της εικόνας.
Με την queer δημιουργική κοινότητα της Πόλης του Μεξικού, η διαδικασία ήταν πιο καθημερινή αλλά εξίσου βασισμένη στην εμπιστοσύνη. Φίλοι ερχόταν στο διαμέρισμά του, περνούσαν χρόνο μαζί του, φωτογραφίζονταν χωρίς την αίσθηση μιας μεγάλης παραγωγής. Η εικόνα προέκυπτε από την οικειότητα. Από χρόνια συνύπαρξης μέσα στην πόλη.
Η Πόλη του Μεξικού έκανε, όπως λέει, σχεδόν αναπόφευκτη τη συνάντηση αυτών των κόσμων. Η πνευματικότητα είναι παρούσα στην πόλη, όπως είναι παρούσα και η queer ζωή. Κι όμως, υπήρχε πάντα η πίεση να διαχωριστούν. Να είναι κανείς πιο straight-passing στις τελετές. Να αφήνει την πνευματικότητά του έξω από το club. Να ανήκει πλήρως μόνο σε έναν χώρο κάθε φορά.
Το Cedar Dreams αρνείται αυτόν τον διαχωρισμό. Όταν του προτάθηκε να κάνει δύο βιβλία, ένα queer και ένα πνευματικό, του φάνηκε λάθος. Αν το project αφορά μια πόλη, τότε δεν μπορεί να κόψει όσα στην πόλη συνυπάρχουν. Για εκείνον, το βιβλίο έγινε τρόπος να ενώσει δύο πλευρές του εαυτού του που ο κόσμος γύρω του συχνά ζητά να μείνουν χωριστές.
Η άρνηση αυτή είναι και πολιτική. Σε μια εποχή όλο και πιο πολωμένη, η απαίτηση να επιλέξεις μόνο μία ταυτότητα, μόνο έναν χώρο, μόνο μία μορφή ανήκειν, γίνεται από μόνη της βία. Ο Jakobsen Tô μιλά για την ανάγκη να διεκδικεί την queerness του όπου κι αν βρίσκεται. Όχι μόνο στη νύχτα, όχι μόνο στην τέχνη, όχι μόνο ανάμεσα σε άλλους queer ανθρώπους, αλλά και μέσα σε πνευματικές κοινότητες όπου η queer παρουσία μπορεί να αισθανθεί μόνη ή αταίριαστη.
Η Πόλη του Μεξικού έχει γίνει τόπος συγκέντρωσης για πολλούς LGBTQ+ νέους από πιο συντηρητικές περιοχές της χώρας. Σε γειτονιές όπως η Juárez και η Roma Norte, καλλιτέχνες, σχεδιαστές, φωτογράφοι, μουσικοί και performers έχουν φτιάξει μια ορατή, ανήσυχη queer κουλτούρα, που κυκλοφορεί σε zines, μικρές εκδόσεις, gallery spaces και club nights.
Το βιβλίο όμως δεν μένει μόνο στη λάμψη της κοινότητας. Είναι αφιερωμένο σε έναν φίλο του φωτογράφου που πέθανε. Το κλείσιμο συνοδεύεται από το ποίημα Swallowing Rain του Diego Gerard Morrison, γείτονα και ποιητή, που γράφει για κάποιον που είναι παρών και απών μαζί. Για τον Jakobsen Tô, αυτή η αίσθηση μιλά για μια φιλία που συνεχίζεται μετά τον θάνατο. Για ανθρώπους, queer είδωλα ή πνευματικούς οδηγούς που μπορεί να μην βρίσκονται πια εδώ, αλλά παραμένουν μέρος του τρόπου με τον οποίο καταλαβαίνεις ποιος είσαι.
Το Cedar Dreams κυκλοφορεί σε μια στιγμή όπου η queer ορατότητα δέχεται πίεση σε πολλά σημεία του κόσμου. Δεν απαντά με σύνθημα ούτε με αμυντική ρητορική. Δεν είναι φωτογραφία διαμαρτυρίας με τη στενή έννοια. Είναι κάτι πιο ήσυχο και ίσως πιο διαρκές: ένα αρχείο σωμάτων, φίλων, τελετών, κοινοτήτων και στιγμών που λέει απλά ότι ήμασταν εδώ.
Ο ίδιος ο Jakobsen Tô έχει περιγράψει το βιβλίο ως αρχείο όχι τόσο του παρόντος, όσο του μέλλοντος. Και αυτό ίσως είναι το πιο συγκινητικό του στοιχείο. Δεν φωτογραφίζει την queer ζωή μόνο για να αποδείξει ότι υπάρχει τώρα. Τη φωτογραφίζει για να μπορέσει κάποιος, αργότερα, να τη βρει. Να δει ότι υπήρξαν σώματα που αρνήθηκαν να χωριστούν στα δύο.
Ότι υπήρξε μια πόλη όπου η νύχτα και η προσευχή μπορούσαν να χωρέσουν στην ίδια εικόνα.
με στοιχεία από Dazed
