Το 1976 ο Άρνολντ Σβαρτσενέγκερ δεν είναι ακόμη κινηματογραφικός αστέρας. Είναι ένας 29χρονος bodybuilder με ένα σώμα που μοιάζει σμιλεμένο για να επιδεικνύεται. Ο Ρόμπερτ Μέιπλθορπ τον φωτογραφίζει με ένα μαύρο σορτς, τους δικεφάλους του τεντωμένους και την αυτοπεποίθηση κάποιου που γνωρίζει πολύ καλά την επίδραση της εμφάνισής του. Ο φωτογράφος της νεοϋορκέζικης queer και σαδομαζοχιστικής σκηνής βρίσκει σε αυτόν τον μελλοντικό κινηματογραφικό ήρωα ένα ιδανικό ανδρικό σώμα. Του αρέσει μάλιστα τόσο πολύ η φωτογραφία, ώστε αργότερα τη χρησιμοποιεί σε καρτ ποστάλ και προσκλήσεις για πάρτι. Σε μία από αυτές, το 1979, πάνω στο γυμνό στέρνο του Σβαρτσενέγκερ αναγράφονται οι λέξεις «Hot Dirty Man».
Η φωτογραφία είναι μία από τις εικόνες που συγκεντρώνει ένα νέο μεγάλο φωτογραφικό αφιέρωμα για το πώς άλλαξε η εικόνα του άνδρα μέσα στον χρόνο. Με εισαγωγή του συγγραφέα Λουκ Κέναρντ και κείμενα των Γκαμπριέλ Σβαρτς και Φέλιξ Μπάζαλτζετ, η επιλογή ξεκινά από τα πορτρέτα του 19ου αιώνα και φτάνει στη σύγχρονη φωτογραφία, στη μόδα, στον αθλητισμό και στην ποπ κουλτούρα. Το ενδιαφέρον δεν βρίσκεται μόνο στο πώς άλλαξαν τα πρότυπα της ανδρικής εμφάνισης, αλλά και στο ποιος μπορούσε κάθε φορά να φωτογραφίζει έναν άνδρα, ποιος είχε το δικαίωμα να τον επιθυμεί και τι επιτρεπόταν να δείχνει εκείνος δημόσια.
Το 1882, ο Όσκαρ Ουάιλντ ποζάρει στον Ναπολέων Σαρονί στη διάρκεια της αμερικανικής περιοδείας του. Φορά ένα εξεζητημένο σακάκι, κοντό παντελόνι, ψηλές κάλτσες και παπούτσια που θα μπορούσαν να ανήκουν σε θεατρικό κοστούμι. Είναι μόλις 27 ετών και δεν έχει γράψει ακόμη τα έργα που θα τον κάνουν διάσημο. Έχει όμως αντιληφθεί ήδη ότι μπορεί να κατασκευάσει μια δημόσια περσόνα μέσα από την εμφάνισή του. Αυτή η προσεκτικά σκηνοθετημένη κομψότητα τον κάνει αντικείμενο θαυμασμού, αλλά και χλευασμού. Χρόνια αργότερα, η ίδια κοινωνία που γοητεύτηκε από την ιδιαιτερότητά του θα τον οδηγήσει στη φυλακή για τις σχέσεις του με άνδρες.
Μερικές δεκαετίες αργότερα, το σκισμένο και ιδρωμένο φανελάκι του Μάρλον Μπράντο στο «Λεωφορείον ο Πόθος» αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο το Χόλιγουντ παρουσιάζει το ανδρικό σώμα. Ο Στάνλεϊ Κοβάλσκι δεν έχει την ατσαλάκωτη κομψότητα των παλαιότερων πρωταγωνιστών. Είναι ιδρωμένος, επιθετικός, ευάλωτος, σωματικός. Ο Γκορ Βιντάλ θα περιγράψει αργότερα την εμφάνιση του Μπράντο στο θέατρο σαν σεισμό. Για πρώτη φορά, ο άνδρας μπορούσε να γίνεται ανοιχτά αντικείμενο ερωτικής θέασης χωρίς να χάνει τη δύναμη που του αναγνώριζε το Χόλιγουντ.
Άλλες εικόνες αποκαλύπτουν πόσο στενά συνδέθηκε ο ανδρισμός με την κοινωνική τάξη. Το 1974, ο Ουαλός παλαιστής Άντριαν Στριτ επιστρέφει στο ανθρακωρυχείο όπου είχε εργαστεί, για να φωτογραφηθεί με τον πατέρα του, επίσης ανθρακωρύχο. Ο πατέρας και οι υπόλοιποι εργάτες φορούν τα συνηθισμένα ρούχα της δουλειάς τους. Ο Στριτ εμφανίζεται με ξανθά μαλλιά, εκκεντρικό ντύσιμο και ψηλά τακούνια. Η φωτογραφία δεν καταγράφει απλώς μια σύγκρουση δύο γενεών. Ο παλαιστής χρησιμοποιεί μια camp, προκλητική περσόνα για να αμφισβητήσει τα καθιερωμένα ανδρικά πρότυπα μέσα στον ίδιο τον χώρο όπου εκείνα είχαν επιβληθεί ως αυτονόητος κανόνας.
Η φωτογραφία, βέβαια, δεν αμφισβητούσε πάντοτε την εξουσία. Μπορούσε εξίσου αποτελεσματικά να την κατασκευάζει. Στα πορτρέτα της Karen Knorr από τα βρετανικά ανδρικά κλαμπ της δεκαετίας του 1980, οι άνδρες εμφανίζονται τόσο άνετοι μέσα στα προνόμιά τους, ώστε δεν χρειάζεται να επιδείξουν καμία δύναμη. Η εξουσία βρίσκεται ήδη στις πολυθρόνες, στην επίπλωση, στη στάση του σώματος, στην αίσθηση ότι ολόκληρος ο χώρος τούς ανήκει. Αντίθετα, η Λόρι Άντερσον, το 1973, αποφασίζει να φωτογραφίσει τους άνδρες που της απευθύνουν ανεπιθύμητα σχόλια στον δρόμο. Καλύπτει τα μάτια τους με λευκές λωρίδες και τους εκθέτει σε ένα βλέμμα που δεν ελέγχουν πια οι ίδιοι.
Στη δεκαετία του 1980, η queer φωτογραφία φέρνει στο προσκήνιο σώματα και επιθυμίες που σπάνια είχαν θέση στη δημόσια εικόνα. Ο Νιγηριανός Ροτίμι Φάνι-Καγιόντε, εγκατεστημένος στο Λονδίνο, δημιουργεί φωτογραφίες μαύρων ανδρών στις οποίες ο ερωτισμός συναντά τη θρησκευτική παράδοση, τη διασπορά και την προσωπική μνήμη. Σε μια εποχή όπου οι μαύροι άνδρες παρουσιάζονταν συχνά από τον βρετανικό Τύπο μέσα από στερεότυπα βίας και εγκληματικότητας, εκείνος έδειχνε σώματα ικανά να επιθυμούν, να προκαλούν και να ορίζουν τη δική τους εικόνα.
Το 2002, ο Βόλφγκανγκ Τίλμανς φωτογραφίζει δύο άνδρες που φιλιούνται σε μια βραδιά του λονδρέζικου κλαμπ Ghetto. Το «The Cock (kiss)» δεν έχει τίποτα από την επισημότητα ενός πορτρέτου ή την πρόθεση μιας δημόσιας διακήρυξης. Είναι μια στιγμή της νυχτερινής ζωής, ένα παθιασμένο φιλί ανάμεσα σε δύο ανθρώπους που βρίσκονται πολύ κοντά ο ένας στον άλλον. Το 2007, ένας επισκέπτης έκθεσης στην Ουάσιγκτον κατέστρεψε τη φωτογραφία με κλειδί. Μετά τη δολοφονία 49 ανθρώπων στο γκέι κλαμπ Pulse του Ορλάντο, το 2016, η ίδια εικόνα κυκλοφόρησε ξανά ως σύμβολο αλληλεγγύης και αντίστασης.
Οι αντιλήψεις για το πώς πρέπει να εμφανίζεται και να συμπεριφέρεται ένας άνδρας εξακολουθούσαν, στο μεταξύ, να προκαλούν αναστάτωση ακόμη και με τις πιο καθημερινές χειρονομίες. Το 1998 ο Ντέιβιντ Μπέκαμ φωτογραφήθηκε φορώντας σαρόνγκ του Ζαν Πολ Γκοτιέ και έγινε στόχος της βρετανικής ταμπλόιντ κουλτούρας. Είκοσι χρόνια αργότερα, μια φωτογραφία του Ντάνιελ Κρεγκ με το μωρό του σε μάρσιπο ήταν αρκετή για να προκαλέσει δημόσια συζήτηση σχετικά με τον ανδρισμό του Τζέιμς Μποντ. Ακόμη και τα δάκρυα ενός ποδοσφαιριστή, όπως του Πολ Γκασκόιν στο Μουντιάλ του 1990, χρειάστηκε να περάσουν από τη συμπάθεια και τη γελοιοποίηση για να γίνουν αποδεκτό μέρος της δημόσιας ανδρικής εικόνας.
Υπάρχει, ωστόσο, μια αντίφαση σε αυτό το εντυπωσιακό φωτογραφικό αρχείο. Όπως παρατηρεί ο Λουκ Κέναρντ στην εισαγωγή του αφιερώματος, παρά την ποικιλία των ανδρικών ταυτοτήτων, τα εξαιρετικά μυώδη και εντυπωσιακά σώματα εξακολουθούν να κυριαρχούν. Από τον Eugen Sandow του 19ου αιώνα μέχρι τον Σβαρτσενέγκερ και τον Χαλκ Χόγκαν, η φωτογραφία δείχνει να προτιμά άνδρες που ξεχωρίζουν από το συνηθισμένο. Το καθημερινό σώμα, εκείνο που μεγαλώνει, μαλακώνει, κουράζεται ή δεν έχει τίποτα ιδιαίτερο να επιδείξει, παραμένει λιγότερο ορατό.
Οι εικόνες αυτές δεν αφηγούνται, λοιπόν, μια απλή ιστορία προόδου από τα άκαμπτα ανδρικά πρότυπα του παρελθόντος προς τη σημερινή ελευθερία. Οι αλλαγές είναι γεμάτες αντιφάσεις. Το ίδιο σώμα μπορεί να συμβολίζει την ισχύ και την επιθυμία, η ίδια φωτογραφία να προκαλεί θαυμασμό και βία, η ίδια χειρονομία να θεωρείται αυτονόητη για έναν άνδρα και απαγορευμένη για κάποιον άλλο.
Από τον Σβαρτσενέγκερ του Μέιπλθορπ μέχρι το φιλί του Τίλμανς, εκείνο που αλλάζει είναι και η θέση του θεατή. Οι άνδρες δεν εμφανίζονται μόνο ως ήρωες, πατέρες, πολεμιστές ή φορείς εξουσίας. Μπορούν να γίνουν αντικείμενα επιθυμίας, να εκτεθούν, να γελοιοποιηθούν, να ζητήσουν τρυφερότητα ή να κοιτάξουν τον φακό χωρίς την υποχρέωση να αποδείξουν τη δύναμή τους.
Με στοιχεία από The Guardian