Είναι ο Οδυσσέας πραγματικός ήρωας; Μπορεί η εκδίκηση να θεωρηθεί ηθική; Και δικαιολογείται η εξόντωση των μνηστήρων από έναν βασιλιά που επιστρέφει στην πατρίδα του έπειτα από χρόνια πολέμου;
Αυτά είναι μερικά από τα ερωτήματα που συζητούν μαθητές της Α΄ Γυμνασίου σε σχολείο του Ταύρου, λίγες ημέρες πριν από την πρεμιέρα της «Οδύσσειας» του Κρίστοφερ Νόλαν. Η ταινία βγαίνει στις αίθουσες την Παρασκευή, έπειτα από μήνες έντονης δημοσιότητας και αντιδράσεων για ορισμένες από τις επιλογές του καστ.
Οι μαθητές περνούν ολόκληρη τη σχολική χρονιά μελετώντας το ομηρικό έπος. Δεν αποστηθίζουν μόνο τις περιπέτειες του Οδυσσέα, αλλά εξετάζουν τα κίνητρα και τις αδυναμίες του, συγκρίνουν την ευφυΐα με τη σωματική του δύναμη και αναρωτιούνται αν ο βασιλιάς της Ιθάκης αποτελεί πράγματι πρότυπο.
Μέσα από παιχνίδια ρόλων, τα παιδιά καλούνται επίσης να φανταστούν πώς θα αντιδρούσαν στη θέση του. Ο εκπαιδευτικός Φίλιππος Μάντζαρης εξηγεί ότι κάθε νέα μεταφορά της «Οδύσσειας» πρέπει να αντιμετωπίζεται ως αυτόνομη δημιουργία.
«Αυτό που θέλουμε να καταλάβουν τα παιδιά είναι ότι κάθε νέα δημιουργία είναι ακριβώς αυτό: μια νέα δημιουργία», λέει.
Ο 12χρονος Κυριάκος Αγαπίου αναφέρει ότι μέσα από τη διδασκαλία του έπους έμαθε πως «όλα είναι δυνατά και δεν πρέπει ποτέ να τα παρατάμε».
Η σχέση των παιδιών με τον μύθο δεν περιορίζεται, όμως, στο σχολικό βιβλίο. Ο ηθοποιός Μάνος Πίντζης, ο οποίος υποδύθηκε τον Οδυσσέα σε θεατρική παράσταση στην Αθήνα, σημειώνει ότι η σκηνή μπορεί να φέρει τα παιδιά πιο κοντά στη μυθολογία με τρόπο που δεν θυμίζει σχολική υποχρέωση.
«Όταν το παιδί βλέπει όλα αυτά να εκτυλίσσονται μπροστά του, κάνει ένα σημαντικό βήμα προς τη μάθηση», αναφέρει.
Την ώρα που στην ελληνική τάξη οι μαθητές εξετάζουν αν ο ίδιος ο Οδυσσέας είναι άξιος θαυμασμού, στις ΗΠΑ η συζήτηση γύρω από την ταινία επικεντρώθηκε κυρίως στο ποιοι ηθοποιοί έχουν δικαίωμα να ενσαρκώσουν τις μορφές του έπους.
Η επιλογή της Λουπίτα Νιόνγκο για τον ρόλο της Ελένης προκάλεσε αντιδράσεις σε συντηρητικούς κύκλους. Ο Ίλον Μασκ κατηγόρησε τον Νόλαν ότι προσβάλλει το έργο του Ομήρου, παρότι δεν είχε δει την ταινία, ενώ άλλοι σχολιαστές υποστήριξαν ότι η παραγωγή έδωσε προτεραιότητα στην πολιτική των ταυτοτήτων.
Ο Νόλαν απάντησε ότι τέτοιες συζητήσεις, όταν γίνονται πριν από την προβολή ενός έργου, δεν βασίζονται σε γνώση της ίδιας της ταινίας. Όπως είπε, δεν θέλησε να αναπαραγάγει τις παλαιότερες χολιγουντιανές εικόνες του αρχαίου κόσμου, αλλά να αμφισβητήσει τις παραδοχές για το πώς πρέπει να απεικονίζονται οι μορφές της αρχαιότητας.
Στην Ελλάδα, η ΝΙΚΗ επέκρινε τόσο την επιλογή του καστ όσο και την κρατική επιδότηση περίπου έξι εκατομμυρίων ευρώ για την υποστήριξη της παραγωγής. Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη απάντησε, μιλώντας στη LiFO, ότι δεν αποτελεί αρμοδιότητα του κράτους να υποδεικνύει σε έναν δημιουργό πώς θα ερμηνεύσει καλλιτεχνικά ένα έργο ή έναν μύθο.
Στην ταινία, ο Ματ Ντέιμον υποδύεται τον βασιλιά της Ιθάκης, ο οποίος προσπαθεί να επιστρέψει στην πατρίδα του έπειτα από τον Τρωικό Πόλεμο, αντιμετωπίζοντας θεούς, τέρατα και αλλεπάλληλες δοκιμασίες. Στο καστ συμμετέχουν επίσης οι Τομ Χόλαντ, Αν Χάθαγουεϊ, Ρόμπερτ Πάτινσον, Ζεντάγια, Σαρλίζ Θερόν και Λουπίτα Νιόνγκο.
Ο Χρήστος Τσαγγάλης, καθηγητής Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, σημειώνει ότι το αν η νέα κινηματογραφική μεταφορά πετυχαίνει θα κριθεί τελικά από τους θεατές.
Το ουσιαστικό ερώτημα, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι αν η ταινία κατορθώνει να αποδώσει κάτι θεμελιώδες από μια ιστορία που εξακολουθεί να επανερμηνεύεται σχεδόν τρεις χιλιετίες μετά τη δημιουργία της.
Με στοιχεία από Associated Press.
