Μια δημόσια βιβλιοθήκη στο Μίσιγκαν μετέφερε 148 παιδικά και εφηβικά βιβλία στα ράφια ενηλίκων, σε μια απόφαση που οργανώσεις υπέρ της ελευθερίας της έκφρασης περιγράφουν ως πιο ύπουλη μορφή λογοκρισίας: τα βιβλία δεν εξαφανίζονται από τη βιβλιοθήκη, αλλά μετακινούνται εκεί όπου το κοινό για το οποίο γράφτηκαν είναι πολύ λιγότερο πιθανό να τα βρει.
Η υπόθεση αφορά την Cromaine District Library, στο Χάρτλαντ του Μίσιγκαν. Το διοικητικό συμβούλιο της βιβλιοθήκης αποφάσισε να μεταφέρει 148 τίτλους από το παιδικό και εφηβικό τμήμα στο τμήμα ενηλίκων, παρακάμπτοντας, σύμφωνα με την PEN America και την ACLU του Μίσιγκαν, τη διαδικασία επανεξέτασης που είχε θεσπίσει το ίδιο.
Πολλοί από τους τίτλους που επαναταξινομήθηκαν περιλαμβάνουν ΛΟΑΤΚΙ+ θεματικές, χαρακτήρες ή συζητήσεις για τη σεξουαλικότητα και την ταυτότητα φύλου. Ανάμεσά τους βρίσκονται το εικονογραφημένο παιδικό βιβλίο My Own Way, της Joana Estrela και του Jay Hulme, και το LGBT Families: Lesbian, Gay, Bisexual, and Transgender, της H. W. Poole.
Η PEN America υποστηρίζει ότι αυτή η πρακτική δεν είναι ουδέτερη βιβλιοθηκονομική μετακίνηση, αλλά περιορισμός πρόσβασης. Όταν ένα βιβλίο γραμμένο για παιδιά ή εφήβους μεταφέρεται στο τμήμα ενηλίκων, δεν χρειάζεται να απαγορευτεί για να πάψει να λειτουργεί για το κοινό του. Αρκεί να φύγει από το σημείο όπου το παιδί ή ο έφηβος θα το αναζητούσε.
Η διαμάχη είχε ξεκινήσει τον Μάρτιο του 2025, όταν μέλη της κοινότητας αμφισβήτησαν 220 τίτλους της βιβλιοθήκης. Μέχρι τον Ιούλιο του 2025, η διευθύντρια της βιβλιοθήκης είχε εξετάσει τους τίτλους, ακολουθώντας την πολιτική του συμβουλίου, και είχε αποφασίσει να τους διατηρήσει. Ορισμένοι μεταφέρθηκαν σε άλλα τμήματα, όπως τα ράφια ενηλίκων ή γονέων, ενώ σε άλλους προστέθηκαν ετικέτες όπως «σεξουαλικά ρητό υλικό» ή «κοινωνικά ζητήματα».
Οι αποφάσεις αυτές προσβλήθηκαν αμέσως ενώπιον του διοικητικού συμβουλίου. Τον Νοέμβριο του 2025, το συμβούλιο αποφάσισε να επανεξετάσει όλους τους αμφισβητούμενους τίτλους. Τον Μάιο του 2026, αφού τα μέλη του είχαν διαβάσει πλήρως περίπου 40 βιβλία, ψήφισαν να μεταφερθούν 148 από τους υπόλοιπους τίτλους στο τμήμα ενηλίκων, επικαλούμενα τον χρόνο που θα χρειαζόταν για να διαβαστεί κάθε βιβλίο ξεχωριστά.
Αυτό είναι το σημείο που κάνει την υπόθεση κρίσιμη. Η ένσταση δεν αφορά μόνο το αποτέλεσμα, αλλά και τη διαδικασία. Σύμφωνα με την PEN America, το συμβούλιο παρέκαμψε την ίδια του την πολιτική για τις ενστάσεις, μετακινώντας πάνω από 100 τίτλους χωρίς να τους εξετάσει στο σύνολό τους. Χωρίς ανάγνωση ολόκληρου του βιβλίου, λέει η οργάνωση, δεν μπορεί να αξιολογηθεί ούτε η λογοτεχνική αξία ούτε η ηλικιακή καταλληλότητα ενός τίτλου.
Το επιχείρημα της PEN America είναι ότι η επαναταξινόμηση λειτουργεί σαν απαγόρευση χαμηλής έντασης. Δεν έχει τη θεαματικότητα μιας απαγόρευσης βιβλίων, δεν παράγει την εικόνα βιβλίων που αποσύρονται από τα ράφια, αλλά έχει παρόμοιο αποτέλεσμα: περιορίζει την πρόσβαση σε συγκεκριμένες ιδέες, ταυτότητες και εμπειρίες, ειδικά για τους νεότερους αναγνώστες.
Η υπόθεση εντάσσεται σε ένα ευρύτερο κύμα λογοκρισίας βιβλίων στις ΗΠΑ. Από το 2021, η PEN America έχει καταγράψει χιλιάδες περιπτώσεις απαγορεύσεων ή περιορισμών βιβλίων σε σχολεία, ενώ τα βιβλία με ΛΟΑΤΚΙ+ χαρακτήρες ή ΛΟΑΤΚΙ+ πρόσωπα παραμένουν από τους βασικούς στόχους των σχετικών εκστρατειών.
Εδώ, όμως, το ενδιαφέρον βρίσκεται ακριβώς στη μέθοδο. Το βιβλίο δεν χρειάζεται να χαρακτηριστεί επισήμως απαγορευμένο. Δεν χρειάζεται να εξαφανιστεί από τον κατάλογο. Μπορεί να παραμείνει διαθέσιμο, αλλά σε λάθος ράφι, σε λάθος τμήμα, μακριά από τα παιδιά και τους εφήβους για τους οποίους γράφτηκε.
Γι’ αυτό και η υπόθεση της Cromaine District Library δείχνει πώς η λογοκρισία μπορεί να γίνει σχεδόν αόρατη. Δεν φωνάζει πάντα. Μερικές φορές αλλάζει απλώς τη σήμανση, τη θέση, την κατηγορία. Και τότε το ερώτημα δεν είναι μόνο ποια βιβλία απαγορεύονται, αλλά ποια βιβλία γίνονται τόσο δύσκολο να βρεθούν ώστε να πάψουν, πρακτικά, να υπάρχουν για τους αναγνώστες που τα χρειάζονται περισσότερο.
με στοιχεία από PEN America, ACLU of Michigan, The Livingston Post
