Έμεινε τρία χρόνια στην ντουλάπα και φορέθηκε δημόσια ένα μόνο βράδυ. Το μαύρο μεταξωτό φόρεμα της Χριστίνας Σταμπολιάν, γνωστό πλέον σε όλο τον κόσμο ως το «φόρεμα της εκδίκησης» της Νταϊάνα, επιστρέφει σε δημοπρασία για πρώτη φορά από το 1997. Ο Sotheby’s θα το παρουσιάσει στις 9 Δεκεμβρίου στη Νέα Υόρκη, στο πλαίσιο της Luxury Week, με εκτίμηση από 150.000 έως 300.000 δολάρια. Μαζί του επιστρέφει η ιστορία μιας εμφάνισης που έδωσε στην ποπ κουλτούρα μια φράση πολύ ανθεκτικότερη από τις περισσότερες τάσεις της μόδας.
Στις 29 Ιουνίου 1994, η Νταϊάνα έφτασε στη Serpentine Gallery του Λονδίνου για ένα φιλανθρωπικό δείπνο του Vanity Fair. Το φόρεμα άφηνε ακάλυπτους τους ώμους, ακολουθούσε στενά το σώμα της και κατέληγε σε ασύμμετρο στρίφωμα, με μια λεπτή ουρά από σιφόν. Οι πτυχώσεις του μαύρου μεταξιού, το μαργαριταρένιο κολιέ με το μεγάλο ζαφείρι, τα κόκκινα νύχια και το κραγιόν συνέθεταν μια εμφάνιση αισθητά πιο τολμηρή από εκείνες με τις οποίες την είχε συνηθίσει το κοινό.
Το ίδιο βράδυ μεταδιδόταν η τηλεοπτική συνέντευξη του Καρόλου στον Τζόναθαν Ντίμπλεμπι, στην οποία ο τότε πρίγκιπας παραδεχόταν ότι είχε υπάρξει άπιστος στον γάμο τους. Το ζευγάρι βρισκόταν σε διάσταση από τον Δεκέμβριο του 1992, αλλά δεν είχε ακόμη πάρει διαζύγιο. Λεπτομέρειες της συνέντευξης είχαν ήδη διαρρεύσει και η εμφάνιση της Νταϊάνα θα εξεταζόταν αναπόφευκτα ως απάντηση σε όσα έλεγε ο σύζυγός της.
Το φόρεμα δεν είχε δημιουργηθεί για αυτή την περίσταση. Η Νταϊάνα το είχε παραγγείλει στην Ελληνίδα σχεδιάστρια το 1991, διστάζοντας αρχικά για το πόσο αποκαλυπτικό ήταν. Για το δείπνο στη Serpentine είχε προγραμματίσει να φορέσει Valentino, όμως η πρόωρη ανακοίνωση του οίκου για την επιλογή της την έκανε να αλλάξει γνώμη. Κατέληξε στο μαύρο φόρεμα που περίμενε στην ντουλάπα της. Η πρώην στιλίστριά της, Άννα Χάρβεϊ, θα περιέγραφε αργότερα την επιθυμία της να εμφανιστεί εκθαμβωτική — και το πόσο καλά τα είχε καταφέρει.
Οι φωτογραφίες πρόσφεραν στον Τύπο μια εικόνα πολύ διαφορετική από εκείνη της πληγωμένης συζύγου. Η Νταϊάνα χαμογελούσε, χαιρετούσε και πόζαρε μέσα σε ένα ρούχο που δύσκολα θα περνούσε απαρατήρητο. Η φράση «η εκδίκηση είναι σικ» εμφανίστηκε στα βρετανικά πρωτοσέλιδα και η σύνδεση του φορέματος με εκείνο το βράδυ σταδιακά έγινε το ίδιο του το όνομα. Το «revenge dress» καθιερώθηκε ως σύντομος τρόπος να περιγράψεις μια ολόκληρη χειρονομία: μετά από έναν χωρισμό, εμφανίζεσαι εντυπωσιακά και δείχνεις στον άλλον τι έχασε.
Η συγγραφέας Τζαστίν Πικάρντι, που εξετάζει τη σχέση βασιλικής εξουσίας και μόδας στο βιβλίο Fashioning the Crown: A Story of Power, Conflict and Couture, θεωρεί ότι κανένα άλλο ρούχο της Νταϊάνα δεν είχε ανάλογη δύναμη. Επιμένει, ωστόσο, ότι η φήμη του συνδέεται και με τον τρόπο που το φορούσε: την αυτοπεποίθηση, την ελευθερία στις κινήσεις, την απόσταση από τη συνεσταλμένη «Shy Di» των πρώτων χρόνων. Το αντιπαραβάλλει με το πληθωρικό νυφικό της· δύο διάσημα φορέματα που συνοδεύουν πολύ διαφορετικές εικόνες της ίδιας γυναίκας.
Η αναγνωρισιμότητά του επέζησε πολύ πέρα από τα πρωτοσέλιδα του 1994. Η Σταμπολιάν δημιούργησε αργότερα αντίγραφο με τα ίδια υφάσματα και τις ίδιες διαστάσεις, ενώ το «The Crown» αναπαρήγαγε την εμφάνιση για την Ελίζαμπεθ Ντεμπίκι. Ακόμη και η εκδοχή της σειράς κατέληξε σε δημοπρασία το 2024, ανάμεσα στα κοστούμια και τα αντικείμενα της παραγωγής. Το πρωτότυπο, στο μεταξύ, παρέμενε στην ίδια ιδιοκτησία.
Τον Ιούνιο του 1997, η Νταϊάνα το είχε συμπεριλάβει στα 79 φορέματα που διέθεσε σε φιλανθρωπική δημοπρασία για οργανώσεις κατά του καρκίνου και του AIDS. Το αγόρασε το ζεύγος Μακένζι από τη Σκωτία, έναντι 39.098 λιρών. Σύμφωνα με τον γιο τους, δεν ήταν συλλέκτες μόδας αλλά μεγάλοι θαυμαστές της πριγκίπισσας. Σε εκδήλωση πριν από τη δημοπρασία είχαν συναντήσει τη Νταϊάνα, η οποία τους είπε ότι «όλοι θέλουν εκείνο το φόρεμα».
Έκτοτε το δάνεισαν για φιλανθρωπικές εκδηλώσεις και το διαφύλαξαν στο οικογενειακό σπίτι. Μετά τον θάνατο του συζύγου της, η ιδιοκτήτρια αποφάσισε να το αποχωριστεί. Μέρος των εσόδων της νέας πώλησης θα δοθεί στη NHS Lothian Charity για το Royal Edinburgh Hospital, συνεχίζοντας τη φιλανθρωπική διαδρομή του ρούχου. Πριν φτάσει στη Νέα Υόρκη, θα εκτεθεί στο Λονδίνο από τις 18 Σεπτεμβρίου και στη συνέχεια στο Χονγκ Κονγκ και στη Γενεύη.
Η εκτίμηση των 150.000–300.000 δολαρίων αφορά ένα αντικείμενο για το οποίο δύσκολα βρίσκεται πραγματικά αντίστοιχο μέτρο σύγκρισης. Όπως εξηγεί η Morgane Halimi, υπεύθυνη του τομέα μόδας και τσαντών του Sotheby’s, οι συνηθισμένοι υπολογισμοί αλλάζουν όταν εμφανίζεται ένα τόσο μοναδικό κομμάτι. Στη δημοπρασία, λέει, το ερώτημα περνά τελικά στους αγοραστές: πόσο θεωρούν ότι αξίζει;
Με στοιχεία από BoF/Bloomberg
