Ο Ally Van Tillo, ο ακτιβιστής που ίδρυσε το βρετανικό AIDS Memorial Quilt, πέθανε σε ηλικία 67 ετών από χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια. Το έργο που άφησε πίσω του δεν ήταν απλώς ένα μνημείο για τους ανθρώπους που χάθηκαν από AIDS. Ήταν ένας τρόπος να αποκτήσουν δημόσιο χώρο ζωές που η εποχή τους προσπάθησε να κρύψει πίσω από φόβο, στίγμα και ομοφοβία.
Το βρετανικό Quilt ανήκει στο μεγαλύτερο κοινοτικό έργο τέχνης στον κόσμο, που ξεκίνησε στις ΗΠΑ τη δεκαετία του 1980, όταν ο ακτιβιστής Cleve Jones κάλεσε φίλους, συντρόφους και οικογένειες ανθρώπων που είχαν πεθάνει από AIDS να δημιουργήσουν υφασμάτινα πάνελ στη μνήμη τους. Κάθε πάνελ ήταν μια μικρή πράξη πένθους και αντίστασης: ένα όνομα, μια εικόνα, ένα σώμα που δεν θα αφηνόταν να εξαφανιστεί μέσα στη σιωπή.
Ο Van Tillo γεννήθηκε στο Gourock της Σκωτίας ως Alastair Hume και υιοθετήθηκε όταν ήταν βρέφος. Μεγάλωσε πρώτα στη μικρή παραθαλάσσια πόλη και αργότερα στο Εδιμβούργο, σε μια οικογένεια που του επέτρεψε από νωρίς να είναι ο εαυτός του. Στα 13 του, η μητέρα του τον βοήθησε να κάνει coming out μια λεπτομέρεια που αποκτά άλλο βάρος αν θυμηθεί κανείς τη βρετανική κοινωνία μέσα στην οποία θα ενηλικιωνόταν λίγα χρόνια αργότερα.
Στις αρχές της δεκαετίας του 1980 άνοιξε στο Εδιμβούργο το γκέι μπαρ Key West. Εκεί άρχισε να βλέπει θαμώνες και φίλους να αρρωσταίνουν και να πεθαίνουν. Η κρίση του AIDS δεν εμφανίστηκε πρώτα ως αφηρημένη είδηση ή ιατρική ανακοίνωση· μπήκε στον χώρο της νύχτας, της φιλίας, της επιθυμίας, της καθημερινής κοινότητας. Από εκεί ξεκίνησε και η ακτιβιστική του διαδρομή.
Μαζί με φίλους δημιούργησε την εφημερίδα Scots Men, με ειδήσεις και ενημέρωση για τον HIV και το ασφαλέστερο σεξ. Συνέβαλε επίσης στη δημιουργία οργανώσεων όπως το Scottish Aids Monitor και το Milestone Venture Trust, που προηγήθηκε της Waverley Care. Σε μια εποχή όπου ο HIV σήμαινε συχνά κοινωνική απομόνωση πριν ακόμη σημάνει θάνατο, ο Van Tillo επέμενε ότι η ενημέρωση, η φροντίδα και η ορατότητα ήταν ζήτημα επιβίωσης.
Η συνάντησή του με το αμερικανικό AIDS Memorial Quilt άλλαξε την κατεύθυνση της ζωής του. Εμπνευσμένος από το project του Cleve Jones, οργάνωσε εργαστήρια δημιουργίας πάνελ στο Εδιμβούργο και παρουσίασε κομμάτια του Quilt στο Fringe. Στη συνέχεια ταξίδεψε στις ΗΠΑ, γνώρισε τον Jones και έμαθε πώς μπορούσε να στηθεί επίσημα ένα βρετανικό σκέλος του έργου.
Όταν επέστρεψε στη Σκωτία, ίδρυσε το UK AIDS Memorial Quilt. Η δουλειά ήταν δύσκολη και χωρίς χρηματοδότηση, με τον ίδιο να ζει από επιδόματα. Το 1990 διαγνώστηκε με HIV. Δεν κρύφτηκε. Εμφανίστηκε δημόσια στην εκπομπή Kilroy του BBC, αντιμετωπίζοντας εχθρικές φωνές σε μια περίοδο όπου η τηλεοπτική συζήτηση γύρω από το AIDS συχνά αναπαρήγαγε φόβο και ηθικό πανικό.
Το 1992, σε παρουσίαση του Quilt στο Μπέρμιγχαμ, γνώρισε τον Ian Webb, που επίσης ζούσε ανοιχτά με HIV. Ο έρωτάς τους ήταν άμεσος και ο Webb μετακόμισε σύντομα στο Εδιμβούργο. Μαζί αφιέρωσαν τη ζωή τους στο Quilt, ταξιδεύοντας έως και έξι μήνες τον χρόνο σε όλη τη Βρετανία, οργανώνοντας παρουσιάσεις, συγκεντρώνοντας χρήματα για οργανώσεις HIV/AIDS και κρατώντας ζωντανή μια μνήμη που δεν χωρούσε εύκολα σε επίσημες τελετές.
Το 1994, το Quilt παρουσιάστηκε στο Hyde Park, σε μία από τις πιο σημαντικές δημόσιες εμφανίσεις του. Έναν χρόνο αργότερα, η υγεία του Ian επιδεινώθηκε σοβαρά και ο Van Tillo παρέδωσε την ευθύνη του Quilt για να τον φροντίσει. Το 1996, οι νέες συνδυαστικές θεραπείες άλλαξαν ριζικά την προοπτική ζωής για πολλούς ανθρώπους που ζούσαν με HIV. Ο Van Tillo και ο Webb επέζησαν, συνέχισαν, και το 2017 παντρεύτηκαν, παίρνοντας και οι δύο το επώνυμο της βιολογικής μητέρας του Van Tillo.
Τα τελευταία χρόνια η υγεία του είχε επιβαρυνθεί, αλλά πρόλαβε να δει το έργο ζωής του να αναγνωρίζεται σε μεγάλη κλίμακα. Τον Ιούνιο του 2025, το UK AIDS Memorial Quilt απλώθηκε στην Turbine Hall της Tate Modern, στην μεγαλύτερη παρουσίασή του μέχρι τότε. Το έργο, φτιαγμένο από δεκάδες μεγάλα quilts και μεμονωμένα πάνελ, γέμισε το δάπεδο ενός από τους πιο ισχυρούς χώρους σύγχρονης τέχνης στη Βρετανία.
Τώρα το Quilt βρίσκεται ξανά στη Σκωτία. Η έκθεση στο Tramway διαρκεί έως τις 4 Οκτωβρίου και παρουσιάζει μαζί με τα πάνελ αρχεία από τις πρώτες ημέρες του εγχειρήματος στο Εδιμβούργο. Στις 13 Σεπτεμβρίου, ο Cleve Jones, ο Ian van Tillo και η Siobhán Lanigan συναντήθηκαν εκεί για να μιλήσουν για την ιστορία του Quilt και για το τι σημαίνει σήμερα.
Η επιστροφή αυτή αποκτά αναπόφευκτα διαφορετικό βάρος μετά τον θάνατο του ανθρώπου που ξεκίνησε το βρετανικό εγχείρημα. Ο Van Tillo επέμενε μέχρι τις τελευταίες του συζητήσεις ότι ο αγώνας για τα queer δικαιώματα και ενάντια στο στίγμα του HIV δεν είχε τελειώσει.
Το Quilt, άλλωστε, δεν φτιάχτηκε ποτέ για να είναι απλώς μια όμορφη ανάμνηση μιας περασμένης κρίσης. Φτιάχτηκε για να κάνει τη μνήμη ορατή όταν η κοινωνία προτιμούσε να μην κοιτάζει και για να δίνει σε κάθε άνθρωπο που χάθηκε χώρο αρκετά μεγάλο ώστε να χωρά ξανά το όνομά του.
Με στοιχεία από The Guardian, Tate Modern, UK AIDS Memorial Quilt
