Η Ακίκο Χαγιάσι (Akiko Hayashi), μία από τις σημαντικότερες δημιουργούς εικονογραφημένων παιδικών βιβλίων στην Ιαπωνία και η εικονογράφος του πρώτου τόμου του Kiki’s Delivery Service, πέθανε την 1η Ιουλίου από πνευμονία. Ήταν 81 ετών.
Ο θάνατός της ανακοινώθηκε από τον εκδοτικό οίκο Fukuinkan Shoten, με τον οποίο είχε συνεργαστεί για μεγάλο μέρος της καριέρας της. Η Χαγιάσι δεν ήταν η δημιουργός της Κίκι ,η νεαρή μάγισσα γεννήθηκε από τη συγγραφέα Έικο Καντόνο (Eiko Kadono) αλλά ήταν εκείνη που τη ζωγράφισε στην πρώτη της λογοτεχνική μορφή, πριν ο Χαγιάο Μιγιαζάκι (Hayao Miyazaki) και το Studio Ghibli δώσουν στην ιστορία την κινηματογραφική εικόνα με την οποία έγινε γνωστή σε όλο τον κόσμο.
Το Majo no Takkyūbin, το παιδικό μυθιστόρημα της Καντόνο που κυκλοφόρησε το 1985 και έγινε διεθνώς γνωστό ως Kiki’s Delivery Service, είχε στην πρώτη του έκδοση τις εικόνες της Χαγιάσι. Εκεί, πριν από τη διάσημη ταινία του 1989, η Κίκι δεν ήταν ακόμη η παγκόσμια ηρωίδα του Ghibli, αλλά ένα κορίτσι στο χαρτί: μια νεαρή μάγισσα που άφηνε το σπίτι της για να δοκιμάσει μόνη της τον κόσμο, με τη σκούπα της, τη γάτα της και την αγωνία της ενηλικίωσης.
Αυτή η σύνδεση με την Κίκι εξηγεί γιατί το όνομα της Χαγιάσι πέρασε τώρα και στα διεθνή μέσα που καλύπτουν anime και pop culture. Όμως η σημασία της στην Ιαπωνία ήταν πολύ μεγαλύτερη από μια υποσημείωση στην ιστορία του Studio Ghibli. Για περισσότερα από πενήντα χρόνια, η Χαγιάσι ζωγράφιζε την παιδική ηλικία όχι ως γλυκιά αφαίρεση, αλλά ως έναν κόσμο μικρών δοκιμασιών, ντροπής, φόβου, περιέργειας και θάρρους.
Γεννημένη στο Τόκιο το 1945, σπούδασε στο Εθνικό Πανεπιστήμιο της Γιοκοχάμα και έκανε το ντεμπούτο της το 1973 με το Kamihikōki. Λίγα χρόνια αργότερα, το όνομά της συνδέθηκε με ένα από τα πιο αγαπημένα παιδικά βιβλία της Ιαπωνίας, το Hajimete no Otsukai, γνωστό στα αγγλικά ως Miki’s First Errand, σε κείμενο της Γιορίκο Τσουτσούι (Yoriko Tsutsui).
Το Hajimete no Otsukai δεν ήταν απλώς μία από τις μεγάλες επιτυχίες της. Ήταν από εκείνα τα παιδικά βιβλία που γίνονται οικογενειακή μνήμη. Η ιστορία ενός μικρού κοριτσιού που πηγαίνει μόνο του να αγοράσει γάλα μπορεί να μοιάζει ελάχιστη ως πλοκή, αλλά στις εικόνες της Χαγιάσι μετατρέπεται σε ολόκληρο συναισθηματικό γεγονός: ο δρόμος μεγαλώνει, οι ενήλικες γίνονται ξαφνικά απρόβλεπτοι, η φωνή κολλάει, το παιδί μαζεύει το θάρρος του και συνεχίζει.
Ανάμεσα στα πιο γνωστά έργα της ήταν επίσης το Otsukisama Konbanwa (Good Evening Mr. Moon στα αγγλικά), το Kon to Aki (Aki and the Fox) και το Ofuro Daisuki, που κυκλοφόρησε και ως I Love to Take a Bath ή There’s a Hippo in My Bath!. Τα βιβλία της έχουν ξεπεράσει συνολικά τα 20 εκατομμύρια αντίτυπα, ενώ αρκετά μεταφράστηκαν σε άλλες γλώσσες, ταξιδεύοντας πέρα από την Ιαπωνία.
Η κλίμακα της επιρροής της φαίνεται και από το πώς αντιμετωπίζεται το έργο της στην Ιαπωνία: όχι μόνο ως εκδοτική επιτυχία, αλλά ως εικονογραφικό αρχείο παιδικής ηλικίας. Το Μουσείο Τέχνης της Περιφέρειας Μιγιάγκι (Miyagi Museum of Art) έχει στη συλλογή του σημαντικό μέρος από το πρωτότυπο υλικό που χρησιμοποιήθηκε στα εικονογραφημένα βιβλία της και είχε παρουσιάσει έκθεση με περίπου 200 έργα και τεκμήρια από 25 τίτλους. Για μια δημιουργό που δούλευε πάνω σε μικρές καθημερινές σκηνές, αυτή η μουσειακή αναγνώριση δείχνει πόσο βαθιά είχε περάσει η δουλειά της στη συλλογική μνήμη.
Η Χαγιάσι ανήκε σε εκείνη τη σπάνια κατηγορία δημιουργών που δεν χρειάζονται θεαματικά θέματα για να φτιάξουν αξέχαστες εικόνες. Η τέχνη της βρισκόταν στην παρατήρηση: στο πώς στέκεται ένα παιδί όταν δεν ξέρει τι να πει, πώς κοιτάζει όταν φοβάται, πώς αλλάζει το πρόσωπό του όταν βρίσκει κουράγιο. Οι εικόνες της δεν εξηγούσαν απλώς τις ιστορίες· έπιαναν τις μικρές ψυχικές μετακινήσεις που τα παιδιά συχνά δεν μπορούν ακόμη να πουν με λέξεις.
Οι εκδότες που συνεργάστηκαν μαζί της περιγράφουν μια δημιουργό που δεν ζωγράφιζε τα παιδιά γενικά, αλλά τα παρατηρούσε μέχρι να βρει τη χειρονομία που δεν λέει ψέματα. Στο πρόσφατο βιβλίο-αφιέρωμα «子どもを描く 林明子の世界» —«Ο κόσμος της Ακίκο Χαγιάσι: Ζωγραφίζοντας παιδιά»που κυκλοφόρησε μόλις τον Απρίλιο, η ίδια η ιδέα του «να ζωγραφίζεις παιδιά» παρουσιάζεται ως το κέντρο της δουλειάς της. Όχι ως χαριτωμένη δεξιότητα, αλλά ως δύσκολη άσκηση ακριβείας: να αποδώσεις φόβο, πείσμα, αμηχανία, χαρά και εμπιστοσύνη πριν αυτά γίνουν λέξεις.
Υπάρχει και μια ωραία, σχεδόν κρυφή γέφυρα με τον Μιγιαζάκι πέρα από την Κίκι. Στο ίδιο βιβλίο-αφιέρωμα περιλαμβάνονται συνεντεύξεις του Χαγιάο Μιγιαζάκι και του εικονογράφου Τάρο Γκόμι (Taro Gomi). Ο Μιγιαζάκι αγαπούσε ιδιαίτερα το Hajimete no Otsukai και το διάβαζε σε παιδιά. Είναι μια λεπτομέρεια που αλλάζει λίγο την εικόνα: η Χαγιάσι δεν βρίσκεται απλώς στην προϊστορία μιας ταινίας του Ghibli· ανήκει σε έναν ευρύτερο κόσμο ιαπωνικής εικονογράφησης που επηρέασε και ανθρώπους οι οποίοι αργότερα έφτιαξαν παγκόσμιες εικόνες.
Γι’ αυτό και η σχέση της με την Κίκι έχει σήμερα ιδιαίτερη σημασία. Η νεαρή μάγισσα της Καντόνο επιστρέφει ξανά στο διεθνές προσκήνιο: το δεύτερο βιβλίο της σειράς, Kiki and the New Magic, αναμένεται να κυκλοφορήσει στα αγγλικά τον Αύγουστο, ενώ βρίσκεται σε ανάπτυξη και μια live-action τηλεοπτική σειρά βασισμένη στα βιβλία της Καντόνο. Την ώρα που η Κίκι ανοίγει έναν νέο κύκλο ζωής για το παγκόσμιο κοινό, η γυναίκα που της έδωσε την πρώτη της εικόνα φεύγει από το κάδρο.
Η κληρονομιά της Ακίκο Χαγιάσι δεν περιορίζεται στο ότι βρέθηκε στην αρχή μιας ιστορίας που αργότερα έγινε παγκόσμιο κινηματογραφικό σύμβολο. Βρίσκεται κυρίως στα παιδιά που ζωγράφισε: παιδιά που πηγαίνουν για πρώτη φορά μόνα τους σε ένα μαγαζί, που κοιτούν το φεγγάρι, που ταξιδεύουν με ένα λούτρινο αλεπουδάκι, που φοβούνται και συνεχίζουν. Παιδιά μικρά, αλλά ποτέ ασήμαντα.
Και ίσως εκεί να βρίσκεται η πιο ήσυχη δύναμη της τέχνης της. Πριν η Κίκι πετάξει πάνω από τις στέγες του κόσμου με τη σκούπα της, η Χαγιάσι είχε ήδη καταλάβει κάτι πολύ απλό και πολύ δύσκολο: ότι για ένα παιδί, ακόμη και το πρώτο βήμα έξω από το σπίτι μπορεί να είναι μια ολόκληρη περιπέτεια.
με στοιχεία από Kyodo News
