Στις φωτογραφίες του Kin Coedel, τίποτα δεν ζητά να εξηγηθεί βιαστικά. Ένα κόκκινο tika στο μέτωπο. Sindoor στα μαλλιά. Χρυσά σκουλαρίκια που πιάνουν το φως. Kohl γύρω από τα μάτια. Χέρια με κοσμήματα. Πρόσωπα που δεν ποζάρουν απλώς, αλλά επιμένουν να υπάρχουν μπροστά στον φακό.
Το Between Reverence and Refusal, που παρουσιάστηκε στη Vogue με κείμενο και συνεντεύξεις της Wricha Sharma Uprety, κοιτάζει τις Meti και Hijra γυναίκες στο Νεπάλ όχι ως εξωτικό θέμα, αλλά ως ζωντανή αντίφαση μιας κοινωνίας: λατρεύει τη θηλυκότητα σε μύθους, θεότητες και τελετουργίες, αλλά συχνά αρνείται να δει πλήρως εκείνες που την ενσαρκώνουν στην καθημερινή ζωή.
Στο Νεπάλ, ο όρος Meti χρησιμοποιείται για ανθρώπους στους οποίους αποδόθηκε αρσενικό φύλο στη γέννηση και ζουν ή παρουσιάζονται με θηλυκούς τρόπους. Δίπλα του υπάρχουν και άλλοι τοπικοί όροι, όπως Kothi ή Singaru, ανάλογα με την περιοχή και το κοινωνικό πλαίσιο. Η λέξη Hijra, αντίθετα, δεν περιγράφει απλώς μια ατομική ταυτότητα. Παραπέμπει σε κοινότητα, σε νοικοκυριά, σε σχέσεις ανάμεσα σε guru και chela, σε μια μορφή συγγένειας που συνδυάζει φροντίδα, ιεραρχία, προστασία και υποχρέωση.
Και οι Meti και οι Hijra μπορούν να ενταχθούν στη νομική κατηγορία του «τρίτου φύλου» στο Νεπάλ. Όμως η κατηγορία του κράτους είναι πάντα πιο φτωχή από τις ζωές που προσπαθεί να χωρέσει. Ένα χαρτί μπορεί να αναγνωρίζει κάτι. Δεν αλλάζει όμως αυτομάτως το βλέμμα στον δρόμο, το όνομα που ακούγεται λάθος σε ένα νοσοκομείο, την απόσταση που παίρνει κάποιος στο λεωφορείο, την ερώτηση που δεν τελειώνει ποτέ.
Το 2007, το Ανώτατο Δικαστήριο του Νεπάλ εξέδωσε μια ιστορική απόφαση για τη νομική αναγνώριση των έμφυλων μειονοτήτων με βάση τον αυτοπροσδιορισμό, χωρίς χειρουργική επέμβαση ή ιατρική πιστοποίηση. Η απόφαση θεωρήθηκε από τις πρώτες τόσο προοδευτικές στη Νότια Ασία. Ο νόμος, όμως, υπάρχει πάντα πιο γρήγορα από την κοινωνική αποδοχή. Και για πολλές τρανς, Meti ή Hijra γυναίκες, η αναγνώριση στα έγγραφα δεν σημαίνει απαραίτητα ασφάλεια στο σπίτι, στη δουλειά, στην οικογένεια ή στην πόλη.
Ο Coedel φωτογραφίζει αυτή την απόσταση. Στο Κατμαντού, γύρω από ναούς, στενά δωμάτια, βρεγμένους δρόμους και τελετουργικούς χώρους, οι γυναίκες της σειράς κινούνται ανάμεσα σε κόσμους που τις χρειάζονται αλλά δεν τις δέχονται πλήρως. Μπορεί να κληθούν να ευλογήσουν ένα νεογέννητο ή έναν γάμο, επειδή η παρουσία τους θεωρείται ευοίωνη. Μπορεί όμως οι ίδιες οικογένειες που ζητούν την ευλογία τους να μη θέλουν ποτέ το παιδί τους να γίνει σαν εκείνες.
Εκεί βρίσκεται και ο σκληρός πυρήνας του έργου: στη διάσταση ανάμεσα στο ιερό και στο κοινωνικό. Στην ινδουιστική παράδοση, ο Σίβα λατρεύεται και ως Ardhanarishvara, η μορφή που είναι μισή ανδρική και μισή γυναικεία, ένα σώμα όπου το αρσενικό και το θηλυκό δεν αλληλοαποκλείονται αλλά συνυπάρχουν. Στην κοιλάδα του Κατμαντού αυτή η εικόνα δεν είναι περιθωριακή. Βρίσκεται σε ναούς, ζωγραφιές, τελετουργίες. Το θηλυκό ως δύναμη, ως Shakti, ως αρχή της δημιουργίας, είναι παντού. Αυτό που λείπει είναι η αντίστοιχη αναγνώριση των σωμάτων που ζουν έξω από το δίπολο.
Στις εικόνες, η Sunita φτιάχνει το σάρι της πριν μιλήσει. Η Gita κουβαλά την εμπειρία μιας Hijra κοινότητας όπου το σπίτι μπορεί να είναι καταφύγιο αλλά και σύστημα υποχρεώσεων. Άλλες γυναίκες εμφανίζονται σε κοντινά πορτρέτα, σε λεπτομέρειες χεριών, σε στιγμές προετοιμασίας, σε δρόμους και εσωτερικούς χώρους. Η σειρά δεν τις κοιτά σαν σύμβολα, αλλά σαν πρόσωπα που έχουν μάθει να διαβάζουν τον κόσμο πριν ο κόσμος μιλήσει: ποιο βλέμμα σημαίνει κίνδυνο, ποια σιωπή σημαίνει φύγε, ποια διαδρομή είναι ασφαλέστερη μετά το σκοτάδι.
Η φροντίδα εδώ δεν είναι τρυφερή με τον εύκολο τρόπο. Είναι πρακτική. Να διορθώσεις το eyeliner μιας φίλης, να μοιραστείς λίγα χρήματα, να μείνεις στο τηλέφωνο μέχρι να φτάσει σπίτι, να ξέρεις ποιον δρόμο να αποφύγεις. Η κοινότητα δεν εμφανίζεται ως ρομαντική λύση, αλλά ως καθημερινή στρατηγική επιβίωσης.
Στο Pashupatinath, τον μεγάλο ινδουιστικό ναό του Κατμαντού, χώρο προσευχής, καύσης νεκρών και καθημερινής ζωής, οι αντιφάσεις γίνονται ακόμη πιο ορατές. Ο καπνός περνά πάνω από όλους με τον ίδιο τρόπο. Οι πιστοί χαμηλώνουν το βλέμμα μπροστά στο ιερό. Οι Hijra γυναίκες μπορεί να βρεθούν στο κέντρο μιας τελετουργίας, να κρατήσουν ένα μωρό, να δώσουν ευχή. Και λίγο αργότερα να επιστρέψουν στην ίδια κοινωνία που δεν θέλει να τις δει ως πλήρη υποκείμενα.
Η σειρά ακουμπά και το Gai Jatra, το φεστιβάλ της κοινότητας Newar που ξεκινά από το πένθος για τους νεκρούς, αλλά ανοίγει χώρο για σάτιρα, μεταμφίεση, δημόσια επιτέλεση και προσωρινή χαλάρωση των κοινωνικών ορίων. Για λίγες ώρες, σώματα που συνήθως απορρίπτονται μπορούν να γίνουν πιο ορατά στον δημόσιο χώρο. Όμως όταν οι πομπές τελειώνουν, η άδεια αποσύρεται μαζί με το πλήθος.
Το Between Reverence and Refusal δεν ζητά απλώς να αναγνωρίσουμε μια «κοινότητα τρίτου φύλου» στο Νεπάλ. Ζητά να δούμε τη βία μιας κοινωνικής φαντασίας που μπορεί να λατρεύει τη θεά στην πέτρα, να τιμά τη θηλυκή ενέργεια στον μύθο, να ζητά ευλογίες από σώματα που θεωρεί οριακά, αλλά να κάνει βήμα πίσω όταν αυτές οι ίδιες μορφές στέκονται ζωντανές, κουρασμένες, βαμμένες, όμορφες, απροστάτευτες, μπροστά της.
Το πιο δυνατό στις φωτογραφίες του Coedel είναι ότι δεν προσπαθούν να λύσουν αυτή την αντίφαση. Την αφήνουν να φανεί στο πρόσωπο, στο ύφασμα, στο κόσμημα, στο βλέμμα. Εκεί όπου μια κουλτούρα λέει ότι σέβεται τη θηλυκότητα αλλά δυσκολεύεται να σεβαστεί τις γυναίκες που δεν χωρούν στις κανονικές της κατηγορίες, η εικόνα γίνεται μαρτυρία. Όχι μόνο για το τι σημαίνει να ζεις ανάμεσα σε φύλα, αλλά και για το τι σημαίνει να ζεις ανάμεσα σε ευλάβεια και άρνηση.
με στοιχεία από Vogue
