Ο Όλυμπος, το βουνό που η αρχαιότητα φαντάστηκε ως κατοικία των θεών, διεκδικεί ξανά μια θέση στον κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Η υποψηφιότητα της Ελλάδας εξετάζεται στη 48η σύνοδο της Επιτροπής Παγκόσμιας Κληρονομιάς, που πραγματοποιείται στο Μπουσάν της Νότιας Κορέας και ολοκληρώνεται στις 29 Ιουλίου.
Η υπόθεση δεν είναι καινούργια. Η Ελλάδα έχει προτείνει από το 2014 την ένταξη του Ολύμπου στον κατάλογο, ως τόπου με ταυτόχρονη πολιτιστική και φυσική αξία. Αυτό ακριβώς είναι και το ιδιαίτερο βάρος της υποψηφιότητας: ο Όλυμπος δεν είναι μόνο ένα βουνό 2.918 μέτρων ούτε μόνο ένας αρχαίος μύθος. Είναι φυσικό τοπίο, θρησκευτικό και αρχαιολογικό πεδίο, οικοσύστημα, τουριστικός προορισμός και ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σύμβολα της ελληνικής φαντασίας στον κόσμο.
Η κορυφή του, ο Μύτικας, συνδέθηκε για αιώνες με την έδρα του Δία και των Ολύμπιων θεών. Ο Όμηρος τον περιέγραψε ως τόπο των αθανάτων, ενώ η ελληνική υποψηφιότητα επικαλείται και αρχαιολογικά ευρήματα, ανάμεσά τους ένα υπαίθριο ιερό σε χαμηλότερη κορυφή του βουνού, που συνδέεται με τελετές και θυσίες προς τον Δία. Στις πλαγιές του Ολύμπου σώζονται επίσης βυζαντινά μοναστήρια, τόποι λατρείας και ένα από τα υψηλότερα ορθόδοξα παρεκκλήσια στον κόσμο.
Η φυσική του σημασία είναι εξίσου κρίσιμη. Ο Όλυμπος ανακηρύχθηκε ο πρώτος εθνικός δρυμός της Ελλάδας το 1938, ενώ από το 1981 έχει αναγνωριστεί από την UNESCO ως Απόθεμα Βιόσφαιρας. Το 2021 ανακηρύχθηκε εθνικό πάρκο με προεδρικό διάταγμα. Στο ίδιο τοπίο συναντιούνται δάση, αλπικά λιβάδια, φαράγγια, ρεματιές, πηγές και παραθαλάσσιες ζώνες, με το Λιτόχωρο να βρίσκεται λίγα χιλιόμετρα από τις ακτές της Πιερίας.
Η συζήτηση, όμως, δεν γίνεται μόνο για το κύρος μιας διεθνούς αναγνώρισης. Γίνεται κυρίως για την προστασία. Η επισκεψιμότητα του Ολύμπου έχει αυξηθεί έντονα τα τελευταία χρόνια, με περίπου 500.000 επισκέπτες να καταγράφονται πέρυσι. Το ενδιαφέρον για την αρχαιότητα αναμένεται να ενισχυθεί ακόμη περισσότερο μετά την κυκλοφορία της Οδύσσειας του Κρίστοφερ Νόλαν, μέρος της οποίας γυρίστηκε στην Ελλάδα και έχει ήδη αναζωπυρώσει τη διεθνή προσοχή γύρω από τον ομηρικό κόσμο.
Για τους τοπικούς φορείς, αυτό είναι ταυτόχρονα ευκαιρία και προειδοποίηση. Περισσότεροι επισκέπτες σημαίνουν περισσότερη πίεση σε μονοπάτια, καταφύγια, δρόμους, γέφυρες, οικοσυστήματα και υπηρεσίες διαχείρισης. Ο μεγαλύτερος φόβος, σύμφωνα με τους ανθρώπους που έχουν την ευθύνη της προστασίας του εθνικού πάρκου, είναι οι δασικές πυρκαγιές, οι οποίες γίνονται πιο απειλητικές μέσα στην κλιματική κρίση. Η ένταξη στον κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς θα μπορούσε να φέρει τεχνική υποστήριξη, διεθνή τεχνογνωσία και επιπλέον πίεση για καλύτερα μέτρα προστασίας.
Ο δήμαρχος Δίου-Ολύμπου, Ευάγγελος Γερολιόλιος, έχει περιγράψει τον Όλυμπο ως τόπο που ανήκει όχι μόνο στους Έλληνες, αλλά σε ολόκληρο τον πλανήτη. Για τον ίδιο, η προστασία είναι το «άλφα και το ωμέγα». Η ένταξη στην UNESCO θα έφερνε μεγαλύτερη ευθύνη, αλλά και μεγαλύτερη διεθνή αναγνώριση για ένα περιβάλλον όπου η μυθολογία, η ιστορία και η φύση δεν διαχωρίζονται εύκολα.
Το αποτέλεσμα, πάντως, δεν θεωρείται βέβαιο. Σύμφωνα με τα μέχρι τώρα στοιχεία της διαδικασίας, τα συμβουλευτικά όργανα της UNESCO, ανάμεσά τους το ICOMOS και η IUCN, φαίνεται να ζητούν επιπλέον διευκρινίσεις από την Ελλάδα. Αυτό σημαίνει ότι η υποψηφιότητα μπορεί να μην εγκριθεί άμεσα, αλλά να επιστραφεί για συμπληρωματικά στοιχεία, παρατείνοντας κι άλλο μια προσπάθεια που κρατά ήδη πάνω από μία δεκαετία.
Ακόμη κι έτσι, η συζήτηση έχει ανοίξει σε μια στιγμή που δύσκολα μπορεί να αγνοηθεί. Ο Όλυμπος δεν χρειάζεται την UNESCO για να γίνει παγκόσμιο σύμβολο· αυτό το έχει ήδη πετύχει εδώ και χιλιάδες χρόνια. Χρειάζεται, όμως, ένα ισχυρότερο πλαίσιο προστασίας για να μη γίνει το ίδιο του το μυθολογικό βάρος η αιτία της φθοράς του.
Στον Όλυμπο, το ζήτημα δεν είναι αν ο κόσμος θα συνεχίσει να ανεβαίνει προς το βουνό των θεών. Το ζήτημα είναι αν το βουνό θα αντέξει τον κόσμο που έρχεται.
με στοιχεία από Guardian
