Ο Μάικ Λι δεν μιλά για αποχώρηση με μεγάλες δηλώσεις. Μιλά για το σώμα που δεν ακολουθεί πια, για τους ανθρώπους που τον βοηθούν να σηκωθεί, για μια ακόμη ταινία που έγινε επειδή γύρω του υπήρχαν άνθρωποι πρόθυμοι να τον στηρίξουν.
Στα 83 του, ο Βρετανός σκηνοθέτης λέει ότι το Tender Loving Care, η νέα του ταινία, πιθανότατα θα είναι και η τελευταία. Η αιτία είναι η μυοσίτιδα, μια πάθηση που επηρεάζει το ανοσοποιητικό σύστημα και προκαλεί χρόνια φλεγμονή στους μυς. Για έναν δημιουργό που δούλεψε πάντα με πρόβες, ηθοποιούς, επιμονή στη λεπτομέρεια και εξαντλητική προσήλωση στην ανθρώπινη συμπεριφορά, το σινεμά δεν είναι μια αφηρημένη ιδέα. Είναι και σωματική δουλειά.
Όταν ρωτήθηκε αν το Tender Loving Care θα είναι η τελευταία του ταινία, απάντησε ότι αυτό είναι «πολύ πιθανό». Εξήγησε ότι μια ακόμη ταινία θα ήταν πάρα πολύ δύσκολη και ότι, στην πράξη, μάλλον δεν θα είναι εφικτή. Ακόμη και το θέατρο, είπε, είναι πιο απαιτητικό σωματικά από το σινεμά, επειδή στο γύρισμα μπορεί κανείς, με έναν τρόπο, να μετακινηθεί και να υποστηριχθεί από την ομάδα γύρω του.
Το Tender Loving Care είναι κωμικό δράμα και αναμένεται στη φθινοπωρινή φεστιβαλική σεζόν. Πρωταγωνιστούν η Marion Bailey, σύντροφος και παλιά συνεργάτιδα του Λι, ο Paul Jesson, η Kate O’Flynn και η Alice Bailey Johnson. Οι λεπτομέρειες της πλοκής παραμένουν λίγες, αλλά η ταινία περιγράφεται ως μια ακόμη ματιά του Λι στον σύγχρονο κόσμο.
Το πιθανό τέλος έχει βάρος ακριβώς επειδή ο Μάικ Λι δεν υπήρξε ποτέ σκηνοθέτης του μεγάλου θεάματος. Το σινεμά του φτιάχτηκε από κουζίνες, σαλόνια, δρόμους, οικογενειακά τραπέζια, μικρές βρετανικές αμηχανίες και ανθρώπους που δεν ξέρουν πάντα πώς να αγαπήσουν, πώς να ζητήσουν συγγνώμη, πώς να αντέξουν τον εαυτό τους. Εκεί όπου άλλοι έβλεπαν το ασήμαντο, εκείνος έβλεπε ολόκληρη κοινωνία.
Από τα Μυστικά και Ψέματα ως το Vera Drake, από το Naked ως το Another Year και τον Κύριο Τέρνερ, ο Λι έφτιαξε ένα έργο που δεν χαρίζεται στους χαρακτήρες του αλλά ούτε τους εγκαταλείπει. Μπορεί να τους αφήνει να γίνουν σκληροί, μικροπρεπείς, αστείοι, οδυνηροί, γελοίοι ή αφόρητοι, αλλά τους κοιτάζει αρκετά ώστε να μη γίνουν ποτέ απλώς τύποι. Στο δικό του σινεμά, η αμηχανία είναι συχνά πιο αποκαλυπτική από μια εξομολόγηση.
Η μέθοδός του έγινε σχεδόν μυθική: μεγάλες περίοδοι δουλειάς με τους ηθοποιούς, αυτοσχεδιασμοί, χαρακτήρες που χτίζονται πριν υπάρξει πλήρες σενάριο, ιστορίες που αναδύονται μέσα από πρόβες και σχέσεις. Δεν ήταν μέθοδος για να παραχθεί φυσικότητα εύκολα. Ήταν μέθοδος για να φανεί πόσο δύσκολο είναι το φυσικό, πόση βία, φόβος, ντροπή και τρυφερότητα κρύβονται κάτω από μια συνηθισμένη κουβέντα.
Η τελευταία του ταινία πριν από το Tender Loving Care ήταν το Hard Truths, με τη Marianne Jean-Baptiste, μια σκληρή και συμπονετική επιστροφή στο παρόν. Ήταν και η τελευταία φορά που συνεργάστηκε με τον επί δεκαετίες διευθυντή φωτογραφίας του, Dick Pope, ο οποίος πέθανε τον Οκτώβριο του 2024. Η απώλεια του Pope έδωσε ήδη στο πρόσφατο έργο του Λι μια αίσθηση αποχαιρετισμού, σαν να έσβηνε μαζί του ένα κομμάτι από τον τρόπο που έβλεπαν τον κόσμο.
Γι’ αυτό η είδηση για το πιθανό τέλος δεν μοιάζει με απλή ανακοίνωση συνταξιοδότησης. Δεν αφορά μόνο έναν μεγάλο σκηνοθέτη που δεν μπορεί πια να δουλέψει όπως πριν. Αφορά το κλείσιμο ενός είδους βρετανικής κινηματογραφικής ηθικής: την πίστη ότι η καθημερινότητα αρκεί, ότι οι άνθρωποι δεν χρειάζεται να είναι ηρωικοί για να είναι τραγικοί, ότι η κοινωνία φαίνεται καθαρότερα όταν κάποιος χάνει την ψυχραιμία του σε ένα μικρό δωμάτιο.
Ο Μάικ Λι δεν έκανε ποτέ εύκολες ταινίες παρηγοριάς. Έκανε ταινίες για ανθρώπους που πονάνε τους άλλους επειδή πονάνε οι ίδιοι, για οικογένειες που δεν ξέρουν τι να κάνουν με την αγάπη τους, για ζωές που δεν γίνονται ποτέ αρκετά μεγάλες ώστε να χωρέσουν τα όνειρά τους.
Αν το Tender Loving Care είναι πράγματι η τελευταία του ταινία, δεν θα είναι μόνο ένας επίλογος καριέρας. Θα είναι η τελευταία υπόμνηση ότι το σινεμά μπορεί ακόμη να κοιτάζει το ασήμαντο μέχρι να γίνει αβάσταχτο.
Με στοιχεία από Guardian
