Επτά ώρες και 15 λεπτά χρειάστηκε ο Λούκα Γκουαντανίνο για να μιλήσει για τον Μπερνάρντο Μπερτολούτσι. Το νέο του ντοκιμαντέρ «Joie de vivre» παρουσιάζεται εκτός συναγωνισμού στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας και ο πλήρης τίτλος του λέει σχεδόν ολόκληρη την πρόθεση: «Σημειώσεις, σκέψεις, λέξεις, στοχασμοί, πρόσωπα, εικόνες γύρω από τον Μπερνάρντο Μπερτολούτσι και τη σινεφιλία του 20ού αιώνα που δεν υπάρχει πια».
Η ταινία είναι χωρισμένη σε δύο μέρη και ξεκίνησε να προβάλλεται στο Λίντο την Τρίτη. Ο Γκουαντανίνο είπε πριν από την πρώτη προβολή ότι την έκανε «κυριολεκτικά από αγάπη» για τον Μπερτολούτσι και για όσα του έμαθε. Το «Joie de vivre» ξεκινά από την προσωπική σχέση του με τον Ιταλό σκηνοθέτη και το έργο του και στη συνέχεια ανοίγει προς τους ανθρώπους που συνεργάστηκαν μαζί του, τον γνώρισαν ή διαμορφώθηκαν από τις ταινίες του.
Ανάμεσά τους βρίσκονται ο Μάρτιν Σκορσέζε, ο Τζέρεμι Τόμας, ο Τζέιμς Γκρέι, ο Ντέιβιντ Κρόνενμπεργκ, ο Αλφόνσο Κουαρόν, η Κατρίν Μπρεγιά και η Ντέμπρα Γουίνγκερ. Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να συγκεντρωθούν αναμνήσεις για τον δημιουργό του «Κομφορμίστα», του «Τελευταίου τανγκό στο Παρίσι» και του «Τελευταίου αυτοκράτορα». Ο Γκουαντανίνο θέλει να ξανακοιτάξει την κληρονομιά του και να εξετάσει γιατί ορισμένες ερμηνείες που επικράτησαν γύρω από το έργο του Μπερτολούτσι αποδείχθηκαν «βαθιά μυωπικές» και τελικά παραπλανητικές.
Το μέγεθος του «Joie de vivre» δεν μοιάζει τυχαίο. Η ταινία δεν αντιμετωπίζει τον Μπερτολούτσι μόνο ως σκηνοθέτη προς αποτίμηση, αλλά ως το κέντρο ενός ολόκληρου κινηματογραφικού κόσμου: μιας εποχής κατά την οποία το να αγαπάς το σινεμά σήμαινε επίσης να συζητάς γι’ αυτό, να διαφωνείς, να γράφεις, να αναζητάς επιρροές και να χτίζεις μια προσωπική γενεαλογία μέσα από τις ταινίες. Γι’ αυτό και η «σινεφιλία που δεν υπάρχει πια» μπαίνει στον τίτλο δίπλα στο όνομα του Μπερτολούτσι και όχι ως υποσημείωση.
Δεν είναι άλλωστε η πρώτη φορά που ο Γκουαντανίνο επιστρέφει τόσο άμεσα στον Μπερτολούτσι. Το 2013 συνυπέγραψε με τον μοντέρ Βάλτερ Φασάνο το «Bertolucci on Bertolucci», ένα ντοκιμαντέρ που παρουσιάστηκε επίσης στη Βενετία και φτιάχτηκε μέσα από εκατοντάδες ώρες αρχειακών συνεντεύξεων του σκηνοθέτη. Δεκατρία χρόνια αργότερα, το «Joie de vivre» μεγαλώνει το κάδρο: από τον ίδιο τον Μπερτολούτσι περνά στους ανθρώπους, στις ταινίες και στην κινηματογραφική κουλτούρα που υπήρχε γύρω του.
Λίγο πριν από την προβολή, ο Γκουαντανίνο παρέλαβε το Cartier Glory to the Filmmaker Award, το βραβείο της Βενετίας για δημιουργούς που έχουν αφήσει ιδιαίτερο αποτύπωμα στο σύγχρονο σινεμά. Εκείνος το αφιέρωσε «σε όλους τους κινηματογραφιστές και σε όλους τους νέους κριτικούς» που βρίσκονταν στην αίθουσα. «Είστε οι κολόνες πάνω στις οποίες στηριζόμαστε», είπε.
Η αφιέρωση ταιριάζει σχεδόν υπερβολικά καλά με την ταινία που ακολούθησε. Γιατί το «Joie de vivre» δεν κοιτάζει μόνο πίσω, στον Μπερτολούτσι που πέθανε το 2018. Κοιτάζει και γύρω του, αναρωτώμενο τι απέμεινε από ένα οικοσύστημα όπου οι σκηνοθέτες, οι κριτικοί και οι θεατές μπορούσαν ακόμη να θεωρούν ότι η σινεφιλία ήταν κάτι μεγαλύτερο από την κατανάλωση μιας ακόμη ταινίας.
Με στοιχεία από ANSA, La Biennale di Venezia
