Πριν από ένα αεροπορικό πλήγμα υπήρχε ένας αριθμός: πόσοι άμαχοι υπολογιζόταν ότι θα σκοτώνονταν μαζί με τον στόχο. Στο εσωτερικό στρατιωτικό λεξιλόγιο ο αριθμός αυτός αποδιδόταν με ένα ακρωνύμιο: NAZA. Αυτόν τον όρο έδωσαν ως τίτλο στο νέο τους ντοκιμαντέρ ο Γιουβάλ Άμπραχαμ και η Ρέιτσελ Ζορ, δύο από τους τέσσερις δημιουργούς του βραβευμένου με Όσκαρ «No Other Land».
Το «NAZA» έκανε την παγκόσμια πρεμιέρα του την Πέμπτη στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας και είναι το μοναδικό ντοκιμαντέρ ανάμεσα στις 21 ταινίες του διαγωνιστικού που διεκδικούν τον Χρυσό Λέοντα. Στο κέντρο του βρίσκονται οι μαρτυρίες 24 Ισραηλινών στρατιωτικών και στελεχών των υπηρεσιών πληροφοριών που συμμετείχαν σε επιχειρήσεις επιτήρησης, επιλογής στόχων και βομβαρδισμών στη Γάζα.
Οι συνεντεύξεις γυρίστηκαν επί τρία χρόνια, τη νύχτα, σε ταράτσες του Τελ Αβίβ. Όλοι οι συμμετέχοντες μιλούν ανώνυμα, με τα πρόσωπα και τις φωνές τους ψηφιακά αλλοιωμένα ώστε να μην μπορούν να αναγνωριστούν. Οι μαρτυρίες τους δεν αφορούν μεμονωμένες ενέργειες στρατιωτών αλλά τον τρόπο με τον οποίο οργανώνονταν και εκτελούνταν οι επιχειρήσεις.
Περιγράφουν, μεταξύ άλλων, τη χρήση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης για τον εντοπισμό μεγάλου αριθμού πιθανών στόχων, ανάμεσά τους και χαμηλόβαθμα μέλη της Χαμάς. Σύμφωνα με τις μαρτυρίες, δεδομένα από κινητά τηλέφωνα χρησιμοποιούνταν για τον εντοπισμό τους και οι επιθέσεις γίνονταν συχνά στα σπίτια τους τη νύχτα, ενώ ήταν γνωστό ότι εκεί βρίσκονταν και μέλη των οικογενειών τους.
Ένα από τα στελέχη περιγράφει πως ακόμη και μια ένδειξη από το κινητό ενός παιδιού ότι ο πατέρας του είχε επιστρέψει στο σπίτι μπορούσε να ενεργοποιήσει τη διαδικασία για ένα αεροπορικό πλήγμα. Άλλοι μιλούν για την καταστροφή ολόκληρων γειτονιών στις οποίες ο στρατός εκτιμούσε ότι έως και το 25% των κατοίκων παρέμενε ακόμη στα σπίτια του, για συστηματικές πυρπολήσεις κατοικιών και για τη δολοφονία αμάχων σε σημείο διανομής τροφίμων.
Στο ντοκιμαντέρ μιλούν επίσης στελέχη μυστικής μονάδας πληροφοριών που υπάγεται απευθείας στο γραφείο του πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου. Ένας από αυτούς λέει ότι αποστολή της μονάδας ήταν να «εμποδίσει την ειρήνη».
Ο Άμπραχαμ και η Ζορ ξεκαθαρίζουν ότι το «NAZA» δεν επικεντρώνεται σε μεμονωμένα εγκλήματα πολέμου στρατιωτών που ενήργησαν αυθαίρετα. Το αντικείμενό του, λένε, είναι οι ίδιες οι εντολές, οι πολιτικές, οι αποδεκτές πρακτικές και η γλώσσα που τις καθιστά δυνατές. Από τους 24 ανθρώπους που μίλησαν στην κάμερα, ορισμένοι εξέφρασαν μεταμέλεια, άλλοι μίλησαν με αδιαφορία και άλλοι με περηφάνια για όσα είχαν κάνει.
Η ισραηλινή κυβέρνηση υποστηρίζει ότι ο στρατός λαμβάνει εκτεταμένα μέτρα για να περιορίσει τις απώλειες αμάχων και κατηγορεί τη Χαμάς ότι χρησιμοποιεί τον άμαχο πληθυσμό ως ανθρώπινη ασπίδα κάτι που η Χαμάς αρνείται. Ο ισραηλινός στρατός δεν απάντησε άμεσα σε αίτημα για σχόλιο σχετικά με όσα παρουσιάζονται στο ντοκιμαντέρ.
Ο πόλεμος άρχισε μετά την επίθεση της Χαμάς και άλλων ενόπλων ομάδων στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023, κατά την οποία σκοτώθηκαν περίπου 1.200 άνθρωποι, ενώ 251 απήχθησαν και μεταφέρθηκαν στη Γάζα. Οι υγειονομικές αρχές της Γάζας αναφέρουν ότι από τις ισραηλινές επιχειρήσεις που ακολούθησαν έχουν σκοτωθεί περισσότεροι από 73.000 Παλαιστίνιοι.
Η πρώτη προβολή του «NAZA» στη Βενετία ολοκληρώθηκε με σχεδόν 25 λεπτά παρατεταμένου χειροκροτήματος, το μεγαλύτερο που έχει καταγραφεί στην ιστορία του φεστιβάλ, ενώ στην αίθουσα υψώθηκαν παλαιστινιακές σημαίες. Στην εκτελεστική παραγωγή βρίσκεται ο Τζόναθαν Γκλέιζερ και στη συμπαραγωγή ο Τζέιμς Γουίλσον, το δίδυμο πίσω από τη «Ζώνη Ενδιαφέροντος».
Αν το «No Other Land» κατέγραφε πάνω στο έδαφος τι σημαίνουν η κατοχή και η εκτόπιση στη Δυτική Όχθη, το «NAZA» κοιτάζει μέσα στον ίδιο τον μηχανισμό. Όχι μόνο ποιος επιλέγει έναν στόχο, αλλά ποια δεδομένα, ποια γλώσσα και ποιος αριθμός μπορούν να μετατρέψουν την αναμενόμενη απώλεια ανθρώπινων ζωών σε μέρος μιας στρατιωτικής διαδικασίας.
Με στοιχεία από The Guardian
