Η Νάταλι Πόρτμαν, η Ζιστίν Τριέ και ο Ζακ Οντιάρ είναι ανάμεσα στους περισσότερους από 350 ανθρώπους του σινεμά που υπερασπίζονται δημόσια τον Ισραηλινό σκηνοθέτη Ναντάβ Λαπίντ, μετά τις πιέσεις που οδήγησαν στην αποχώρησή του από το FID Marseille.
Ο Λαπίντ, γνωστός για την έντονη κριτική του στην κυβέρνηση του Μπενιαμίν Νετανιάχου, είχε αρχικά προσκληθεί ως μέλος της κριτικής επιτροπής στο διεθνές φεστιβάλ κινηματογράφου της Μασσαλίας, που θα πραγματοποιηθεί από τις 7 έως τις 12 Ιουλίου. Τελικά δεν θα παραστεί, μετά τις αντιδράσεις σκηνοθετών που τάσσονται υπέρ του πολιτιστικού μποϊκοτάζ του Ισραήλ και απέσυραν τις ταινίες τους από το πρόγραμμα.
Σύμφωνα με τη διευθύντρια του FID Marseille, Τσβέτα Ντόμπρεβα, ο Λαπίντ προσκλήθηκε «αποκλειστικά από σεβασμό στο σινεμά του». Όπως είπε στη Le Monde, άρχισε στη συνέχεια να δέχεται τηλεφωνήματα που ζητούσαν την απόσυρση της πρόσκλησης. Όταν οι πιέσεις εντάθηκαν, το φεστιβάλ πρότεινε μια πιο περιορισμένη παρουσία του σκηνοθέτη, ώστε να παρουσιάσει την πρώτη του μεγάλου μήκους ταινία, Policeman, σε δημόσια προβολή και συζήτηση. Ωστόσο, περίπου δέκα δημιουργοί απέσυραν τελικά τις ταινίες τους από τη διοργάνωση.
Ο ίδιος ο Λαπίντ δήλωσε ότι δέχτηκε να αποσυρθεί για να μη φέρει το φεστιβάλ σε ακόμη πιο δύσκολη θέση. «Για έναν χρόνο ήταν η ταινία μου Yes που δεχόταν επιθέσεις. Και ξαφνικά ήταν η απλή παρουσία μου που έγινε απαράδεκτη. Αναρωτήθηκα: τι ακριβώς θέλουν; Να σταματήσω να κάνω ταινίες; Να φύγω από τη Γαλλία; Πόσο μακριά θα πάει αυτό;», είπε στη Le Monde.
Η υπόθεση προκάλεσε δύο δημόσιες παρεμβάσεις στη Le Monde. Στην πρώτη, που υπογράφουν μεταξύ άλλων η Πόρτμαν, η Τριέ, ο Οντιάρ, η Ρεμπεκά Ζλοτόφσκι, ο Μισέλ Χαζαναβίσιους, ο Μπερτράν Μπονελό και η Μαρίνα Φοΐς, το πολιτιστικό μποϊκοτάζ του Λαπίντ χαρακτηρίζεται «πνευματική αποτυχία».
Οι υπογράφοντες υποστηρίζουν ότι Ρώσοι, Ισραηλινοί και Ιρανοί δημιουργοί δεν μπορούν να απειλούνται με εξαφάνιση από τον δημόσιο χώρο ως εξιλέωση για εγκλήματα κυβερνήσεων των οποίων συχνά είναι από τους πιο σφοδρούς επικριτές. Για τον Λαπίντ γράφουν ότι πρόκειται για έναν από τους σημαντικότερους Ισραηλινούς αντιφρονούντες καλλιτέχνες, ο οποίος έχει καταγγείλει μέσα από το έργο του τις εθνικιστικές και αποικιοκρατικές πολιτικές της χώρας του.
Στο κείμενο τίθεται και το κεντρικό ερώτημα της υπόθεσης: σε ποιο σημείο η δημόσια χρηματοδότηση μιας ταινίας μετατρέπει έναν δημιουργό σε εκπρόσωπο μιας κρατικής πολιτικής; Οι υπογράφοντες υποστηρίζουν ότι τίποτα δεν δικαιολογεί την ακύρωση της φωνής ενός καλλιτέχνη, ειδικά όταν το έργο του στρέφεται ανοιχτά εναντίον της κυβέρνησης με την οποία επιχειρείται να ταυτιστεί.
Δεύτερη παρέμβαση, με τίτλο «Το σινεμά δεν είναι πρεσβεία», υπογράφουν μεταξύ άλλων η Αλίς Ντιόπ, ο Αρτούρ Αραρί και παραγωγοί που έχουν συνεργαστεί με τον Λαπίντ. Το κείμενο καταγγέλλει «εκστρατεία εκφοβισμού» και απορρίπτει τη λογική ότι η παρουσία ενός σκηνοθέτη σε μια κριτική επιτροπή ή η προβολή μιας ταινίας τον καθιστούν πολιτιστικό εκπρόσωπο του κράτους του. «Η πρόσκληση ενός καλλιτέχνη σε ένα φεστιβάλ δεν σημαίνει ότι τον αναγορεύουμε σε πολιτιστικό πρεσβευτή», είναι η βασική θέση του κειμένου.
Από την άλλη πλευρά, δημιουργοί που απέσυραν τις ταινίες τους από το FID Marseille υποστηρίζουν ότι το ζήτημα δεν είναι προσωπικά ο Λαπίντ, αλλά η συμμετοχή σε ένα πολιτιστικό μοντέλο που θεωρούν πως συνεχίζει να συνδέεται με το ισραηλινό κράτος. Η Γαλλοαλγερινή σκηνοθέτρια Ναριμάν Μαρί, μία από εκείνες που αποχώρησαν, είπε στη Le Monde ότι «δεν καταδικάζουμε έναν άνθρωπο» αλλά «αρνούμαστε ένα πολιτιστικό και πολιτικό μοντέλο που συνεχίζει να συντηρείται».
Οι αντιδρώντες επικαλούνται, μεταξύ άλλων, το γεγονός ότι η τελευταία ταινία του Λαπίντ, Yes, έλαβε μέρος της χρηματοδότησής της από το Israel Film Fund, το οποίο θεωρούν συνδεδεμένο με το ισραηλινό κράτος. Οι υπερασπιστές του σκηνοθέτη απαντούν ότι το συγκεκριμένο ταμείο λειτουργεί ανεξάρτητα από την κυβέρνηση και έχει στηρίξει επί χρόνια ταινίες έντονα επικριτικές προς την ισραηλινή πολιτική.
Ο Λαπίντ, που ζει στη Γαλλία από το 2021, έχει κερδίσει τη Χρυσή Άρκτο στο Βερολίνο με το Synonyms και το Βραβείο της Επιτροπής στις Κάννες με το Ahed’s Knee. Η νέα του ταινία, Yes, έχει περιγραφεί από το Variety ως σφοδρή επίθεση στον ισραηλινό εθνικισμό και τη ριζοσπαστικοποίηση της ισραηλινής κοινωνίας μετά την 7η Οκτωβρίου.
Παρά την αποχώρησή του, ο σκηνοθέτης δήλωσε ότι δεν θεωρεί εχθρούς τους δημιουργούς που ζήτησαν τον αποκλεισμό του. Όπως είπε, βλέπει στη στάση τους αδυναμία, θυμό και τεράστια απογοήτευση για την πολιτική αδράνεια γύρω από τη Γάζα. Τόνισε, όμως, ότι το πραγματικό ζήτημα είναι οι ουσιαστικές πολιτικές κυρώσεις κατά του ισραηλινού κράτους, τις οποίες ο ίδιος υποστηρίζει εδώ και χρόνια.
Το ερώτημα που αφήνει η υπόθεση είναι αν τα φεστιβάλ μπορούν ακόμη να λειτουργούν ως χώροι συζήτησης ή αν μετατρέπονται όλο και περισσότερο σε συμβολικά πεδία μάχης. Για τους υπερασπιστές του Λαπίντ, το σινεμά πρέπει να παραμείνει καταφύγιο. Για όσους ζήτησαν τον αποκλεισμό του, η ουδετερότητα δεν είναι πια δυνατή.
Με στοιχεία από Variety και Le Monde.
