Πριν το ανδρικό σώμα γίνει καμπάνια μόδας, μουσειακό αρχείο και ασφαλής queer αναφορά, έπρεπε συχνά να παριστάνει κάτι άλλο.
Στη μεταπολεμική Αμερική, ο γκέι ανδρικός πόθος δεν μπορούσε να εμφανιστεί εύκολα ως αυτό που ήταν. Έπρεπε να μεταμφιεστεί σε άσκηση, σωματική καλλιέργεια, υγιεινή ζωή, bodybuilding, «φυσική διάπλαση». Κάπου εκεί γεννήθηκε ένας από τους πιο σημαντικούς και υπόγειους κόσμους της γκέι οπτικής κουλτούρας: το “Physique Pictorial” του Μπομπ Μάιζερ.
Στο Λονδίνο, το JW Anderson Soho παρουσιάζει την έκθεση “Spartacus”, με 40 σπάνιες εικονογραφήσεις που ανήκαν κάποτε στον Μάιζερ. Τα έργα συνδέονται με την παράδοση της μεταπολεμικής τέχνης του ανδρικού σώματος: μυώδεις άνδρες, ηρωικές πόζες, ψευδοκλασικές στάσεις, αθλητική ρητορική και ένα βλέμμα που υποτίθεται ότι μιλούσε για bodybuilding, ενώ στην πραγματικότητα μιλούσε σε γκέι άνδρες που ήξεραν να διαβάζουν τον κώδικα.
Ο Spartacus ήταν ψευδώνυμο. Οι εικονογραφήσεις του κυκλοφορούσαν σε ένα περιβάλλον όπου η απεικόνιση του ανδρικού σώματος έπρεπε να βρίσκει τρόπους να ξεγλιστρά από τους νόμους περί «άσεμνου» υλικού. Έτσι, εικόνες που σήμερα διαβάζονται καθαρά ως ομοερωτική οπτική κουλτούρα μπορούσαν τότε να παρουσιαστούν ως οδηγοί σωματικής διάπλασης ή ως φόρος τιμής στο κλασικό ανδρικό ιδεώδες.
Αυτό ακριβώς κάνει την ιστορία τόσο ενδιαφέρουσα. Δεν πρόκειται μόνο για νοσταλγία γύρω από vintage ανδρικά σώματα. Πρόκειται για μια στιγμή όπου ο γκέι πόθος έπρεπε να γίνει ευρηματικός για να υπάρξει. Να κρυφτεί μέσα σε έννοιες όπως υγεία, αθλητισμός, ανατομία, αρχαιότητα, αρρενωπή πειθαρχία. Να κοιτάζει και ταυτόχρονα να προσποιείται ότι δεν κοιτάζει.
Ο Μπομπ Μάιζερ υπήρξε ένας από τους κεντρικούς ανθρώπους αυτής της κουλτούρας. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1940 φωτογράφιζε νεαρούς bodybuilders και μοντέλα, αρχικά σε ασπρόμαυρες εικόνες και αργότερα σε έναν όλο και πιο φαντασιακό κόσμο από λάδι, μυς, posing straps, σκηνικά, στρατιωτικές και ρωμαϊκές φαντασιώσεις, camp αρρενωπότητα. Το 1945 ίδρυσε το Athletic Model Guild και το 1951 δημιούργησε το “Physique Pictorial”, ένα από τα πρώτα έντυπα που απευθύνονταν σχεδόν αποκλειστικά σε γκέι ανδρικό κοινό.
Το περιοδικό έπρεπε να είναι προσεκτικό. Η διανομή «άσεμνου» υλικού μέσω ταχυδρομείου μπορούσε να οδηγήσει σε ποινικές διώξεις. Ο ίδιος ο Μάιζερ καταδικάστηκε το 1954 για παράνομη διανομή άσεμνου υλικού. Παρ’ όλα αυτά, συνέχισε. Και μέσα από το “Physique Pictorial” έφτιαξε μια ολόκληρη οπτική γλώσσα για άνδρες που, σε μια βαθιά πουριτανική κοινωνία, έπρεπε να επιθυμούν σχεδόν στα κρυφά.
Οι εικόνες αυτές είχαν διπλή λειτουργία. Από τη μία, αναπαρήγαν το ιδανικό της παραδοσιακής αρρενωπότητας: δύναμη, συμμετρία, πειθαρχία, κορμί, πόζα. Από την άλλη, πρόσφεραν σε γκέι άνδρες έναν χώρο επιθυμίας. Ένα μικρό έντυπο που μπορούσε να κρυφτεί εύκολα, να περάσει από χέρι σε χέρι, να διαβαστεί ως bodybuilding από όσους δεν ήθελαν να δουν και ως γκέι ερωτικό αρχείο από όσους ήξεραν.
Πριν από τον Ρόμπερτ Μέιπλθορπ, τον Μπρους Γουέμπερ και τον Χερμπ Ριτς, υπήρχε ο Μπομπ Μάιζερ. Η επιρροή του δεν περιορίζεται στην ερωτική φωτογραφία ή στην γκέι κουλτούρα. Η αισθητική του πέρασε στην τέχνη, στη μόδα, στη φωτογραφία, στη μελέτη της ΛΟΑΤΚΙ+ ιστορίας, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο η σύγχρονη κουλτούρα έμαθε να κοιτάζει το ανδρικό σώμα ως αντικείμενο επιθυμίας, όχι μόνο δύναμης.
Το “Physique Pictorial” φιλοξένησε και εικονογράφους που σήμερα θεωρούνται κεντρικοί στην ιστορία της γκέι ανδρικής τέχνης, ανάμεσά τους ο Τζορτζ Κουέιντανς, ο Χάρι Μπους και ο Tom of Finland. Αυτοί οι καλλιτέχνες έφτιαξαν έναν κόσμο όπου η ανδρική ομορφιά δεν ήταν απλώς αθλητική. Ήταν θεατρική, κωδικοποιημένη, συχνά υπερβολική, γεμάτη φαντασιώσεις εξουσίας, πόζας και απαγορευμένης εγγύτητας.
Η έκθεση “Spartacus” στο JW Anderson Soho δεν παρουσιάζεται σε μουσείο, αλλά σε κατάστημα μόδας. Αυτό δεν είναι τυχαίο. Η μόδα έχει από καιρό επιστρέψει σε αυτά τα αρχεία, όχι μόνο για την εικονογραφία τους, αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο έμαθαν στο σώμα να παίζει ρόλους. Ο Τζόναθαν Άντερσον, άλλωστε, έχει χτίσει ένα σύμπαν όπου το φύλο, η επιθυμία, η παράδοση και το σώμα συχνά ξαναδιαβάζονται μέσα από queer αισθητικές μετατοπίσεις.
Υπάρχει, βέβαια, πάντα ο κίνδυνος η παλιά γκέι παρανομία να γίνει σήμερα απλώς ωραίο vintage ντεκόρ. Να χαθεί δηλαδή το γεγονός ότι αυτές οι εικόνες δεν ήταν ποτέ αθώες. Κυκλοφορούσαν μέσα σε ένα περιβάλλον επιτήρησης, ντροπής, ποινικοποίησης και κώδικα. Το ότι σήμερα μπορούν να παρουσιαστούν σε ένα κομψό κατάστημα στο Soho, στο πλαίσιο του Pride, δείχνει πόσο έχει αλλάξει ο κόσμος. Αλλά και πόσο εύκολα η αγορά μπορεί να εξημερώσει ό,τι κάποτε ήταν επικίνδυνο.
Κι όμως, οι εικόνες επιμένουν. Οι άνδρες του Spartacus και του Μάιζερ εξακολουθούν να κοιτούν από μια εποχή όπου το βλέμμα έπρεπε να κρύβεται πίσω από τη μυϊκή ανατομία. Εκεί βρίσκεται και η γοητεία τους: στο ότι δείχνουν πόσο συχνά η queer ιστορία γράφτηκε όχι μόνο με δηλώσεις και διαδηλώσεις, αλλά και με πόζες, περιοδικά, ψευδώνυμα, σώματα και μικρές στρατηγικές επιβίωσης.
Στο “Spartacus”, το ανδρικό σώμα δεν είναι απλώς ωραίο. Είναι αρχείο. Είναι το σημείο όπου η λογοκρισία, η επιθυμία και η μόδα συναντιούνται. Ένα σώμα που κάποτε έπρεπε να λέει «είμαι άσκηση» για να μπορεί, τελικά, να ψιθυρίζει: «είμαι πόθος».
με στοιχεία από Another Magazine
