Ο τίτλος του αφιερώματος μοιάζει σχεδόν αυτονόητος για τον Μπέλα Ταρ: «Μέχρι το τέλος του κόσμου». Ο Ούγγρος σκηνοθέτης, που πέθανε στις 6 Ιανουαρίου σε ηλικία 70 ετών, γύρισε ταινίες σαν να κοιτούσε τον κόσμο από το σημείο όπου η ιστορία, η φτώχεια, η βροχή, η λάσπη, η αναμονή και η ανθρώπινη αντοχή έχουν ήδη φτάσει στα όριά τους.
Τώρα, ένα αθηναϊκό αφιέρωμα επιστρέφει σε αυτό το σκοτεινό, αργόσυρτο και βαθιά σωματικό σινεμά, με προβολές στη Ριβιέρα από τις 17 έως τις 23 Σεπτεμβρίου και ειδική προβολή του «Σαταντάνγκο» στο Άστορ στις 26 Σεπτεμβρίου.
Το πρόγραμμα ανοίγει την Πέμπτη 17 Σεπτεμβρίου με τις «Αρμονίες του Βερκμάιστερ», μία από τις ταινίες που έκαναν τον Ταρ σημείο αναφοράς για το ευρωπαϊκό σινεμά των τελευταίων δεκαετιών. Την επόμενη ημέρα προβάλλονται το «Κολαστήριο» και το ντοκιμαντέρ «Πορτρέτο του Μιχάλι Βιγκ», αφιερωμένο στον μουσικό και στενό συνεργάτη του Ταρ, του οποίου οι μινιμαλιστικές συνθέσεις έγιναν αναπόσπαστο μέρος του κινηματογραφικού του κόσμου.
Το Σάββατο 19 Σεπτεμβρίου σειρά έχει «Το Άλογο του Τορίνο», η τελευταία μεγάλου μήκους ταινία του Ταρ, ένα σχεδόν αποκαλυπτικό έργο πάνω στην επανάληψη, την εξάντληση και το τέλος της κίνησης. Την Κυριακή 20 Σεπτεμβρίου προβάλλεται «Ο Άνθρωπος από το Λονδίνο», ενώ τη Δευτέρα 21 Σεπτεμβρίου το πρόγραμμα επιστρέφει στα πρώτα χρόνια του σκηνοθέτη με την «Οικογενειακή Φωλιά» και το «Φθινοπωρινό Αλμανάκ». Την Τρίτη 22 Σεπτεμβρίου ακολουθούν «Ο Άουτσάιντερ» και οι «Προκατασκευασμένες Σχέσεις».
Στη Ριβιέρα υπάρχει και μια σημαντική παράλληλη διαδρομή: την Τετάρτη 23 Σεπτεμβρίου προβάλλεται το «Λυκόφως» του Γκιόργκι Φέχερ, σκηνοθέτη που συνδέθηκε με το ίδιο ουγγρικό κινηματογραφικό τοπίο, μαζί με το ντοκιμαντέρ «Κάποτε ήμουν Film-Maker». Το αφιέρωμα ολοκληρώνεται το Σάββατο 26 Σεπτεμβρίου στο Άστορ με το «Σαταντάνγκο», το μνημειώδες φιλμ του 1994, διάρκειας 439 λεπτών, που παραμένει μία από τις μεγάλες δοκιμασίες και εμπειρίες της σινεφίλ ζωής.
Ο Ταρ δεν υπήρξε απλώς ο σκηνοθέτης των μεγάλων πλάνων και της αργής διάρκειας. Στις καλύτερες ταινίες του, ο χρόνος δεν είναι ύφος· είναι βάρος. Οι άνθρωποι περπατούν μέσα στη λάσπη, περιμένουν σε δωμάτια, κοιτούν έξω από παράθυρα, γυρίζουν γύρω από τον ίδιο κύκλο, σαν να έχουν καταλάβει ότι ο κόσμος δεν προχωρά επειδή κάποιος άλλαξε πλάνο. Γι’ αυτό και το σινεμά του δεν ήταν ποτέ απλώς «δύσκολο». Ήταν μια άλλη συμφωνία με τον θεατή: να μείνει, να αντέξει, να κοιτάξει λίγο περισσότερο.
Σε παλαιότερη συνέντευξή του στον Θοδωρή Κουτσογιαννόπουλο για την lifo, ο ίδιος έλεγε ότι δεν ένιωσε ποτέ επαγγελματίας του σινεμά, αλλά «μαχητής» του. Εκεί βρίσκεται ίσως και το κλειδί του αφιερώματος: οι ταινίες του Ταρ δεν επιστρέφουν στην Αθήνα ως μουσειακά αντικείμενα, αλλά ως εμπειρίες που ζητούν χρόνο, σκοτάδι και μεγάλη οθόνη. Δεν είναι ταινίες που απλώς τις βλέπεις. Είναι ταινίες μέσα στις οποίες κάθεσαι μέχρι να αλλάξει ο ρυθμός της αναπνοής σου.
Στην εποχή της ταχύτητας, των μικρών αποσπασμάτων και της εικόνας που καταναλώνεται πριν προλάβει να αφήσει ίχνος, ένα αφιέρωμα στον Μπέλα Ταρ έχει κάτι σχεδόν πεισματικό. Ζητά από τον θεατή να επιστρέψει στην αίθουσα και να δεχτεί έναν κινηματογράφο που δεν βιάζεται να τον εξυπηρετήσει.
Από τις «Αρμονίες του Βερκμάιστερ» έως το «Σαταντάνγκο», ο Ταρ θυμίζει ότι μερικές φορές το σινεμά δεν είναι φυγή από τον κόσμο. Είναι ο πιο δύσκολος τρόπος να μείνεις μπροστά του.
