Ένα κορίτσι ζωγραφισμένο στη Γρανάδα το 1911 ετοιμάζεται να μπει στο Πράδο. Όχι ύστερα από κάποια μεγάλη δημοπρασία, ούτε μέσα από έναν θεαματικό μουσειακό ανταγωνισμό, αλλά μετά από μια οικογενειακή απόφαση, μια παλιά επιστολή και ένα μήνυμα στο LinkedIn.
Το κορίτσι λεγόταν Regina. Ήταν περίπου τεσσάρων ή πέντε ετών όταν η Μαρία Μπλανσάρ, μία από τις σημαντικότερες αλλά για δεκαετίες παραγνωρισμένες μορφές του κυβισμού, τη ζωγράφισε στο οικογενειακό σπίτι Carmen del Moro, στη Γρανάδα. Περισσότερο από έναν αιώνα αργότερα, οι κληρονόμοι της οικογένειας αποφάσισαν να δωρίσουν το πορτρέτο στο Μουσείο Πράδο.
Το έργο είναι ανυπόγραφο, αλλά θεωρείται επαρκώς τεκμηριωμένο. Για χρόνια ταξίδευε από σπίτι σε σπίτι μέσα στην οικογένεια Miguel Barahona, παραμένοντας ουσιαστικά οικογενειακό κειμήλιο. Είχε εκτεθεί σπάνια, μεταξύ άλλων στη γκαλερί Biosca της Μαδρίτης και, πιο πρόσφατα, στο Μουσείο Πικάσο της Μάλαγα. Τώρα αναμένεται να γίνει μόλις το δεύτερο έργο της Μπλανσάρ στη συλλογή του Πράδο.
Η ιστορία του πίνακα μοιάζει σχεδόν αντίθετη με τη φήμη της καλλιτέχνιδας. Η Μπλανσάρ είχε ήδη εγκατασταθεί στο Παρίσι όταν επέστρεψε στην Ισπανία το 1911 και πέρασε χρόνο στη Γρανάδα. Σύμφωνα με επιστολή που έγραψε η Regina το 1976, η καλλιτέχνιδα περνούσε τις μέρες της ζωγραφίζοντας στην Αλάμπρα και, όταν επέστρεφε στο Carmen del Moro, ζωγράφιζε το μικρό κορίτσι. Μετά η Μπλανσάρ γύρισε στο Παρίσι. Δεν θα επέστρεφε ποτέ ξανά στην Ισπανία.
Για την οικογένεια, το πορτρέτο δεν ήταν απλώς ένας πίνακας. Ήταν μια εικόνα που κρατούσε μαζί της μια ιστορία γυναικών, συγγένειας, απώλειας και μνήμης. Πριν πεθάνει, η μητέρα των σημερινών κληρονόμων είχε ζητήσει να γίνει κάτι με το έργο. Ο χρόνος πέρασε, όμως μετά τον πρόσφατο θάνατο της μικρότερης αδελφής τους, οι απόγονοι αποφάσισαν ότι ο πίνακας δεν έπρεπε να μείνει άλλο σε ιδιωτικό σπίτι. Έπρεπε να καθαριστεί, να συντηρηθεί και να εκτεθεί σε μουσείο.
Αρχικά σκέφτηκαν το Reina Sofía, όπου βρίσκονται ήδη δεκαπέντε έργα της Μπλανσάρ. Η λογική ήταν απλή: η καλλιτέχνιδα συνδέεται με τις πρωτοπορίες του 20ού αιώνα και, άρα, μοιάζει πιο φυσική η ένταξή της στο μεγάλο μουσείο μοντέρνας τέχνης της Μαδρίτης. Όμως μέσα στην οικογένεια υπήρχε και μια πιο παράτολμη επιθυμία: να δουν τη Regina στο Πράδο.
Το Πράδο ήταν παλαιότερα οριοθετημένο κυρίως γύρω από την τέχνη πριν από τον μοντερνισμό, με το 1881, τη χρονιά γέννησης του Πικάσο, να λειτουργεί για χρόνια ως συμβολικό όριο ανάμεσα στις μουσειακές αφηγήσεις. Όμως τα τελευταία χρόνια αυτά τα όρια έχουν αρχίσει να μετακινούνται. Το 2021, το Πράδο αγόρασε το La boloñesa (La Boulonnaise) της Μπλανσάρ, ανοίγοντας τον δρόμο για την παρουσία της στη συλλογή του.
Έτσι, κάποιος από την οικογένεια αποφάσισε να δοκιμάσει το πιο απλό και απρόσμενο κανάλι: έστειλε μήνυμα στο μουσείο μέσω LinkedIn. Για εβδομάδες δεν υπήρξε απάντηση. Οι κληρονόμοι άρχισαν ξανά να σκέφτονται άλλες λύσεις, ανάμεσά τους το Reina Sofía και το Μουσείο Πικάσο της Βαρκελώνης. Μέχρι που, μια μέρα, ήρθε η απάντηση από το Πράδο.
Το μουσείο επιβεβαίωσε τη δωρεά και ευχαρίστησε την οικογένεια, σημειώνοντας ότι η συλλογή του εμπλουτίζεται με έργο μιας μεγάλης καλλιτέχνιδας. Η διαδικασία δωρεάς ξεκίνησε μέσα στη χρονιά και ο πίνακας αναμένεται να μεταφερθεί από το οικογενειακό σπίτι στη Γαλικία στη Μαδρίτη από ομάδα του Πράδο.
Το έργο ανήκει σε μια πρώιμη, πιο ηθογραφική περίοδο της Μπλανσάρ, πριν από την πλήρη είσοδό της στον κυβισμό, που θα την έκανε αργότερα μία από τις σημαντικές μορφές της ευρωπαϊκής πρωτοπορίας. Γεννημένη το 1881, η καλλιτέχνιδα έζησε και δούλεψε στο Παρίσι, άλλαξε το επώνυμό της, αφήνοντας το Gutiérrez και κρατώντας το Blanchard από τη μητέρα της, και αρνήθηκε την ασφαλή διαδρομή που θα μπορούσε να της προσφέρει η οικογένεια ή μια θέση διδασκαλίας στην Ισπανία.
Η ζωή της σημαδεύτηκε και από το σώμα της. Η Μπλανσάρ είχε κυφοσκολίωση, μια πάθηση που επηρέασε έντονα τη στάση του σώματός της και την έκανε συχνά αντικείμενο χλευασμού. Στη Γαλλία, μακριά από τα βλέμματα και τις προλήψεις της ισπανικής κοινωνίας της εποχής, βρήκε χώρο να γίνει καλλιτέχνιδα. Στο Παρίσι συναναστράφηκε τις πρωτοπορίες και εκτιμήθηκε από σημαντικούς δημιουργούς της εποχής, ανάμεσά τους και ο Ντιέγκο Ριβέρα, που μίλησε με μεγάλο θαυμασμό για το πέρασμά της από τον κυβισμό.
Η φήμη της, όμως, δεν άντεξε μετά τον θάνατό της το 1932. Όπως συνέβη με πολλές γυναίκες που βρέθηκαν στην καρδιά των πρωτοποριών, το έργο της υποχώρησε από τη μεγάλη αφήγηση της ιστορίας της τέχνης. Η επανεκτίμησή της άρχισε σταδιακά, με εκθέσεις και μουσειακές παρουσιάσεις που ξανακοίταξαν τη θέση της δίπλα στους άνδρες συναδέλφους της.
Η δωρεά του πορτρέτου της Regina στο Πράδο δεν είναι, λοιπόν, απλώς η είσοδος ενός ακόμη πίνακα σε μια μεγάλη συλλογή. Είναι μια μικρή διόρθωση μνήμης. Ένα παιδικό πρόσωπο που έμεινε για πάνω από εκατό χρόνια μέσα στην οικογένεια περνά τώρα σε δημόσιο χώρο. Και μαζί του περνά στο Πράδο ακόμη ένα κομμάτι μιας καλλιτέχνιδας που η ιστορία άργησε να ξαναδεί.
Με στοιχεία από El País.
