Κάτω από την κεντρική λεωφόρο της Τιφλίδας, εκεί όπου τους τελευταίους μήνες γίνονται έργα για νέες διαβάσεις πεζών, σήμανση και αναβάθμιση των υποδομών, αποκαλύφθηκε ένα πολύ παλαιότερο στρώμα της πόλης. Περίπου έξι μέτρα κάτω από τη λεωφόρο Ρουσταβέλι, οι αρχαιολόγοι εντόπισαν μεγάλη συγκέντρωση κεραμικών και κατάλοιπα εργαστηρίου που, σύμφωνα με την πρώτη εξέταση, χρονολογούνται στον 10ο–11ο αιώνα. Πρόκειται για μερικά από τα αρχαιότερα μεσαιωνικά ευρήματα που έχουν βρεθεί στην πρωτεύουσα της Γεωργίας.
Η ανακάλυψη έγινε ανάμεσα στο Εθνικό Μουσείο της Γεωργίας και το Παλάτι Νεολαίας, πάνω σε έναν από τους σημαντικότερους δρόμους της σύγχρονης Τιφλίδας. Η Ρουσταβέλι συγκεντρώνει δημόσια κτίρια, μουσεία, θέατρα και εμπορική δραστηριότητα, φιλοξενεί το κοινοβούλιο και αποτελεί εδώ και χρόνια τόπο πολιτικών συγκεντρώσεων και διαδηλώσεων. Τα έργα, που ξεκίνησαν στις 23 Ιουλίου, έχουν προκαλέσει μεγάλες δυσκολίες στην κυκλοφορία, αλλά οι εκσκαφές έδωσαν παράλληλα στους αρχαιολόγους μια σπάνια ευκαιρία να ερευνήσουν το υπέδαφος του σημερινού κέντρου.
Τα πρώτα κεραμικά εμφανίστηκαν ήδη τον Αύγουστο, μαζί με κατασκευές από πλίνθους. Γρήγορα έγινε σαφές ότι τα ευρήματα δεν ανήκουν όλα στην ίδια περίοδο: τα κεραμικά είναι μεσαιωνικά, ενώ ορισμένες πλίνθινες κατασκευές φαίνεται ότι συνδέονται με έργα του 19ου αιώνα. Η εκσκαφή άρχισε έτσι να αποκαλύπτει διαφορετικές φάσεις της Τιφλίδας ακριβώς κάτω από τον σημερινό της κεντρικό δρόμο.
Την έρευνα των μεσαιωνικών ευρημάτων έχει αναλάβει ομάδα με επικεφαλής τον αρχαιολόγο Μεράμπ Τζνελάτζε, με τη συμμετοχή και φοιτητών του Γεωργιανού Τεχνικού Πανεπιστημίου. Τα κεραμικά αγγεία, τα θραύσματα, τα κατασκευαστικά κατάλοιπα και κυρίως τα έντονα ίχνη φωτιάς οδηγούν στην εκτίμηση ότι στο σημείο λειτουργούσε εργαστήριο κεραμικής και ότι τα αγγεία ψήνονταν εκεί.
Οι αρχαιολόγοι εξετάζουν ακόμη το ενδεχόμενο το εργαστήριο να εγκαταλείφθηκε απότομα. Ο Τζνελάτζε έχει αναφέρει ως μία πιθανότητα κάποια επίθεση ή καταστροφή που διέκοψε τη λειτουργία του. Προς το παρόν, όμως, δεν υπάρχουν αρκετά στοιχεία για να συνδεθεί η εγκατάλειψη του χώρου με συγκεκριμένο ιστορικό γεγονός.
Η διακόσμηση και τα χαρακτηριστικά των αγγείων τα τοποθετούν προκαταρκτικά στον 10ο–11ο αιώνα, ενώ άλλες πρώτες εκτιμήσεις δίνουν ένα ελαφρώς ευρύτερο χρονικό πλαίσιο που φτάνει έως τον 12ο. Η Τιφλίδα βρισκόταν τότε υπό έντονη αραβική επιρροή και αποτελούσε σημαντικό οικονομικό κέντρο του μεσαιωνικού Καυκάσου. Τα ίδια τα κεραμικά παρουσιάζουν ανατολικά χαρακτηριστικά, κατάλοιπο μιας πόλης όπου συναντιούνταν διαφορετικές εμπορικές και πολιτισμικές παραδόσεις.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η θέση του εργαστηρίου. Η περιοχή φαίνεται ότι ανήκε στο Γκαρετουμπάνι (Garetubani), τη ζώνη που αναπτυσσόταν έξω από τα μεσαιωνικά τείχη της Τιφλίδας. Η σημερινή Ρουσταβέλι φαίνεται επίσης ότι ακολουθεί παλαιότερο δρόμο από τον οποίο περνούσαν εμπορικά καραβάνια, ως μέρος του ευρύτερου δικτύου που συνέδεε την Ανατολή με τη Δύση.
Ένα εργαστήριο κεραμικής σε αυτή τη θέση αποκτά επομένως διαφορετική σημασία. Δεν πρόκειται μόνο για μια συγκέντρωση αγγείων, αλλά για ίχνος της καθημερινής οικονομίας μιας περιοχής έξω από τα τείχη και πάνω σε σημαντικό εμπορικό πέρασμα. Εκεί κατασκευάζονταν αντικείμενα καθημερινής χρήσης, ενώ λίγα μέτρα πιο πέρα κινούνταν άνθρωποι και εμπορεύματα μέσα σε ένα από τα μεγάλα δίκτυα επικοινωνίας του μεσαιωνικού Καυκάσου.
Αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον στρώμα της ανακάλυψης. Η ιστορία δεν εμφανίζεται εδώ μέσα από παλάτια ή μνημειακούς τάφους, αλλά μέσα από πηλό, φωτιά, αγγεία, εργασία και εμπόριο. Ένα εργαστήριο δίνει πληροφορίες για τους ανθρώπους που παρήγαν πράγματα, για το πού δούλευαν και για τη σχέση της καθημερινής ζωής με τους δρόμους που ένωναν την πόλη με τον υπόλοιπο κόσμο.
Η αντίθεση με τη σημερινή Ρουσταβέλι είναι έντονη. Εκεί όπου σήμερα βρίσκονται το κοινοβούλιο, το Εθνικό Μουσείο και μερικά από τα σημαντικότερα δημόσια κτίρια της χώρας, πριν από περίπου χίλια χρόνια βρισκόταν η περιφέρεια της οχυρωμένης Τιφλίδας, με εργαστήρια και άλλες δραστηριότητες να αναπτύσσονται κατά μήκος ενός περάσματος καραβανιών. Ο ίδιος άξονας εξακολουθεί, με εντελώς διαφορετικούς όρους, να οργανώνει τη δημόσια ζωή της πόλης.
Οι εκσκαφές έφεραν στο φως και ένα τελείως διαφορετικό στοιχείο της Τιφλίδας: υπόγεια ρεύματα θερμού, θειούχου νερού που συνδέονται με τις περίφημες θερμές πηγές της. Τα νερά αυτά εξακολουθούν να κυκλοφορούν κάτω από τους δρόμους και βρίσκονται στην ίδια την καταγωγή του ονόματος της πόλης — η γεωργιανή λέξη tbili σημαίνει «ζεστός».
Τα κεραμικά και τα υπόλοιπα ευρήματα θα μεταφερθούν στο Εθνικό Μουσείο της Γεωργίας για συντήρηση, τρισδιάστατη σάρωση και λεπτομερή μελέτη. Η έρευνα αναμένεται να δώσει ασφαλέστερη χρονολόγηση και περισσότερες πληροφορίες για το τι ακριβώς παρήγαγε το εργαστήριο και για πόσο διάστημα παρέμεινε σε λειτουργία. Μετά την ολοκλήρωση της επιστημονικής επεξεργασίας, τα ευρήματα προβλέπεται να παρουσιαστούν και στους εκθεσιακούς χώρους του μουσείου.
Οι εργασίες ανάπλασης στη Ρουσταβέλι αναμένεται να συνεχιστούν έως τα τέλη Νοεμβρίου. Στο σημείο της ανασκαφής έχουν προσωρινά ανασταλεί ώστε να ολοκληρωθεί η αρχαιολογική έρευνα. Έτσι, ένα έργο που ξεκίνησε για να αλλάξει τη σημερινή λειτουργία της κεντρικής λεωφόρου αναγκάστηκε για λίγο να σταματήσει μπροστά σε έναν δρόμο που υπήρχε εκεί πολύ πριν από αυτήν.
Κάτω από τη σημερινή Ρουσταβέλι εμφανίζεται τελικά μια διαφορετική Τιφλίδα: η πόλη των εργαστηρίων, των αγγείων και των καραβανιών. Ένας εμπορικός άξονας του μεσαιωνικού Καυκάσου βρίσκεται έξι μέτρα κάτω από έναν δρόμο που εξακολουθεί, περίπου χίλια χρόνια αργότερα, να αποτελεί έναν από τους βασικούς άξονες της πόλης.
Με στοιχεία από Reuters και Civil Georgia
