Μια νέα μελέτη δημιούργησε το πιο λεπτομερές μέχρι σήμερα τρισδιάστατο μοντέλο της Μεγάλης Δεξαμενής της Σιέρα Αζνάρ, ενός τεράστιου ρωμαϊκού έργου αποθήκευσης νερού στη νότια Ισπανία.
Η έρευνα παρέχει στους αρχαιολόγους μια καλύτερη εικόνα για τον τρόπο λειτουργίας του συστήματος στο παρελθόν και για τις αλλαγές που υπέστη ο χώρος σε διάστημα σχεδόν 2.000 ετών.
Η Μεγάλη Δεξαμενή κατασκευάστηκε κατά τον 1ο αιώνα μ.Χ. και αποτελούσε μέρος ενός ευρύτερου δικτύου που χρησιμοποιούνταν για τη συλλογή, την αποθήκευση και τη μεταφορά νερού στην περιοχή.
Η εντυπωσιακή ρωμαϊκή δεξαμενή στην Ισπανία
Για την καταγραφή του μνημείου, οι ερευνητές συνδύασαν τη φωτογραμμετρία με την επίγεια σάρωση με λέιζερ. Η φωτογραμμετρία χρησιμοποιεί εκατοντάδες φωτογραφίες για τη δημιουργία ενός ψηφιακού τρισδιάστατου μοντέλου. Η σάρωση με λέιζερ καταγράφει εκατομμύρια μετρήσεις από τις επιφάνειες. Σε συνδυασμό, οι δύο μέθοδοι παρήγαγαν ένα λεπτομερές ψηφιακό αντίγραφο της δεξαμενής.
Η ομάδα συνέλεξε 513 φωτογραφίες και πραγματοποίησε 11 σαρώσεις με λέιζερ από διαφορετικές θέσεις γύρω από τον χώρο. Επίσης, τοποθέτησαν σημεία αναφοράς σε όλο το μήκος του κτιρίου και τα μέτρησαν με όργανα υψηλής ακρίβειας. Οι μετρήσεις αυτές συνέβαλαν στον έλεγχο της ακρίβειας του τελικού μοντέλου.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η ψηφιακή ανακατασκευή αντιστοιχούσε σε μεγάλο βαθμό στην πραγματική δομή. Η φωτογραμμετρία παρείχε ελαφρώς μεγαλύτερη ακρίβεια σε σχέση με τη σάρωση με λέιζερ, υπό τις επιτόπιες συνθήκες του συγκεκριμένου έργου. Και οι δύο μέθοδοι παρείχαν μετρήσεις κατάλληλες για αρχαιολογική έρευνα.
Το ολοκληρωμένο μοντέλο επέτρεψε στην ομάδα να υπολογίσει πόσο νερό χωρούσε κάποτε η δεξαμενή. Σύμφωνα με την εκτίμησή τους, η μέγιστη χωρητικότητά της ανέρχεται σε περίπου 2.180 κυβικά μέτρα, ή 2,18 εκατομμύρια λίτρα νερού.
Η δομή καλύπτει περίπου 437 τετραγωνικά μέτρα και φτάνει σε βάθος περίπου πέντε μέτρων. Το σχήμα της είναι ασυνήθιστο. Οι στρογγυλεμένες γωνίες και οι ανώμαλοι τοίχοι δείχνουν ότι οι Ρωμαίοι κατασκευαστές σχεδίασαν τη δεξαμενή ώστε να προσαρμόζεται στο φυσικό ανάγλυφο του εδάφους, αντί να επιβάλλουν στο τοπίο ένα τυποποιημένο σχέδιο.
Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης τα ιζήματα που έχουν συσσωρευτεί στο εσωτερικό της δεξαμενής κατά τη διάρκεια των αιώνων. Χρησιμοποιώντας το τρισδιάστατο μοντέλο και δεδομένα από προηγούμενη ανασκαφή, υπολόγισαν ότι το κτίσμα περιέχει περίπου 820 κυβικά μέτρα συσσωρευμένων ιζημάτων.
Η ποσότητα αυτή καλύπτει περίπου το 37,5% του αρχικού όγκου της δεξαμενής. Σε ορισμένες περιοχές, τα ιζήματα φτάνουν σε βάθος μεγαλύτερο των δύο μέτρων. Αυτές οι αποθέσεις καταγράφουν μια μακρά ιστορία φυσικών διεργασιών και μεταβαλλόμενης χρήσης του χώρου μετά τη ρωμαϊκή περίοδο.
Το σύστημα διαχείρισης υδάτων
Η μελέτη δεν περιορίστηκε μόνο στην ίδια την δεξαμενή. Οι ερευνητές δημιούργησαν τρισδιάστατα μοντέλα των γειτονικών λεκανών καθίζησης και ενός σιντριβανιού, τα οποία συνδέονται με το ίδιο υδραυλικό τοπίο.
Η ανάλυσή τους αποκάλυψε ένα σαφές μοτίβο. Η Μεγάλη Δεξαμενή βρίσκεται στο υψηλότερο σημείο. Οι λεκάνες καθίζησης εκτείνονται χαμηλότερα στην πλαγιά, ενώ το σιντριβάνι καταλαμβάνει τη χαμηλότερη θέση.
Αυτή η διάταξη υποδηλώνει ότι το νερό κινούνταν μέσα στο σύστημα με τη βοήθεια της βαρύτητας. Η δεξαμενή πιθανότατα χρησίμευε ως η κύρια δεξαμενή αποθήκευσης. Στη συνέχεια, το νερό περνούσε από τις λεκάνες, όπου τα ιζήματα μπορούσαν να κατακαθίσουν πριν φτάσουν στο σιντριβάνι.
Σήμερα δεν υπάρχουν διατηρημένα κανάλια που να συνδέουν τις κατασκευές. Παρόλα αυτά, οι θέσεις, τα υψόμετρα και οι χωρητικότητές τους υποδηλώνουν ένα σχεδιασμένο και συντονισμένο σύστημα.
Οι διαφορές στο μέγεθος ενισχύουν αυτή την άποψη. Η Μεγάλη Δεξαμενή χωρούσε περίπου 2.180 κυβικά μέτρα νερού. Οι λεκάνες καθίζησης είχαν συνολική χωρητικότητα περίπου 95 κυβικών μέτρων. Η κρήνη μπορούσε να αποθηκεύσει περίπου 443 κυβικά μέτρα.
Αυτά τα στοιχεία υποδηλώνουν ότι κάθε κατασκευή είχε ξεχωριστό ρόλο στο δίκτυο. Μεγάλες ποσότητες νερού αποθηκεύονταν στη δεξαμενή, υποβάλλονταν σε επεξεργασία στις λεκάνες και στη συνέχεια διανέμονταν μέσω των κατώτερων τμημάτων του συστήματος.
Η έρευνα αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο οι σύγχρονες μέθοδοι καταγραφής βοηθούν τους αρχαιολόγους να μελετήσουν την αρχαία μηχανική. Τα λεπτομερή τρισδιάστατα μοντέλα επιτρέπουν στις ομάδες να μετρήσουν τις κατασκευές, να υπολογίσουν τους όγκους και να εξετάσουν τις σχέσεις μεταξύ των μνημείων χωρίς να διαταράξουν τα αρχαιολογικά ευρήματα.
Για τη Σιέρα Αζνάρ, τα αποτελέσματα προσθέτουν νέα στοιχεία που υποδηλώνουν την ύπαρξη ενός εξελιγμένου ρωμαϊκού συστήματος διαχείρισης υδάτων, ενσωματωμένου σε ένα ορεινό τοπίο. Η Μεγάλη Δεξαμενή συγκαταλέγεται μεταξύ των μεγαλύτερων γνωστών ρωμαϊκών υδραυλικών κατασκευών στην περιοχή.
Με πληροφορίες από Archaeology News Online Magazine
