Η Οδύσσεια του Κρίστοφερ Νόλαν δεν έχει να αντιμετωπίσει μόνο την κριτική για το καστ της. Τώρα βρίσκεται και στο κέντρο μιας διαμάχης για τη γεωγραφία που κρύβεται πίσω από τις εικόνες της.
Σκηνές της ταινίας γυρίστηκαν το 2025 στη Ντάχλα, πόλη στις ακτές του Ατλαντικού, γνωστή για τη λιμνοθάλασσά της, τις παραλίες της και τον μεγάλο λευκό αμμόλοφο που χρησιμοποιήθηκε στην ταινία για να αναπαραστήσει την Ωγυγία, το νησί όπου, σύμφωνα με τον Όμηρο, ο Οδυσσέας κρατήθηκε για χρόνια από την Καλυψώ.
Το πρόβλημα είναι ότι η Ντάχλα διοικείται από το Μαρόκο, αλλά σύμφωνα με τον ΟΗΕ βρίσκεται στη Δυτική Σαχάρα, ένα μη αυτοδιοικούμενο έδαφος του οποίου το τελικό καθεστώς παραμένει ανοιχτό εδώ και δεκαετίες. Στους τίτλους της ταινίας, όμως, η περιοχή εμφανίζεται ως Μαρόκο.
Αυτό έχει προκαλέσει αντιδράσεις από υποστηρικτές της ανεξαρτησίας της Δυτικής Σαχάρας, που κατηγορούν την παραγωγή ότι χρησιμοποίησε το τοπίο ενός αμφισβητούμενου εδάφους χωρίς να αναφέρει τη Δυτική Σαχάρα και χωρίς τη συναίνεση του λαού των Σαχραουί.
Το θέμα είχε ανοίξει ήδη από το καλοκαίρι του 2025, όταν το Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Δυτικής Σαχάρας δημοσίευσε κείμενο διαμαρτυρίας κατά του Νόλαν, με την υπογραφή, μεταξύ άλλων, της Γκρέτα Τούνμπεργκ, του Πέδρο Αλμοδόβαρ και του Χαβιέρ Μπαρδέμ. Ο Μπαρδέμ είχε γράψει τότε ότι η Ντάχλα είχε μετατραπεί από τις μαροκινές αρχές σε κινηματογραφικό πλατό.
Μετά την έξοδο της ταινίας στις αίθουσες, οι αντιδράσεις επανήλθαν πιο έντονα, με εκκλήσεις για μποϊκοτάζ στην Ευρώπη και αλλού. Το βασικό ερώτημα των επικριτών είναι γιατί η ταινία δεν αναφέρει τη Δυτική Σαχάρα στους τίτλους, έστω ως πραγματικό τόπο γυρισμάτων.
Η παραγωγή δεν έχει απαντήσει δημόσια στις καταγγελίες. Στο αναλυτικό υλικό Τύπου της ταινίας δεν γίνεται αναφορά στη Ντάχλα. Αναφέρονται μόνο δύο τοποθεσίες στο Μαρόκο: το Αΐτ Μπεν Χαντού, το οχυρωμένο χωριό στους πρόποδες του Άτλαντα που μετατράπηκε στην Τροία, και η Εσαουίρα, όπου στην ταινία οι Έλληνες ανακαλύπτουν τον Δούρειο Ίππο και από όπου ο Οδυσσέας ξεκινά το ταξίδι της επιστροφής στην Ιθάκη.
Η υπόθεση δείχνει πώς ένα blockbuster μπορεί να μετατρέψει ένα πραγματικό τοπίο σε μυθολογική εικόνα, αλλά να αφήσει έξω την πολιτική ιστορία του ίδιου τόπου. Για τον θεατή, η Ντάχλα γίνεται Ωγυγία. Για τους υποστηρικτές της ανεξαρτησίας της Δυτικής Σαχάρας, όμως, το ζήτημα είναι ότι πριν γίνει μυθολογία, το τοπίο ανήκει σε μια γεωγραφία που παραμένει ανοιχτή.
Η Δυτική Σαχάρα διεκδικείται από το Μαρόκο, ενώ το Polisario Front, το κίνημα που εκπροσωπεί τους Σαχραουί και ζητά την ανεξαρτησία της περιοχής, επιμένει στο δικαίωμα αυτοδιάθεσης. Τα τελευταία χρόνια, η διπλωματική ισορροπία έχει μετατοπιστεί υπέρ του Ραμπάτ, με τις ΗΠΑ και τη Γαλλία να αναγνωρίζουν την κυριαρχία του Μαρόκου στην περιοχή ή να στηρίζουν το μαροκινό σχέδιο αυτονομίας. Για τους Σαχραουί, όμως, το αίτημα αυτοδιάθεσης παραμένει ανοιχτό.
Έτσι, η νέα διαμάχη γύρω από την Οδύσσεια δεν αφορά μόνο έναν τίτλο τέλους. Αφορά το ποιος έχει δικαίωμα να χρησιμοποιεί ένα τοπίο, πώς το ονομάζει και τι εξαφανίζεται όταν η κινηματογραφική μυθολογία περνά πάνω από έναν πραγματικό, αμφισβητούμενο τόπο.
Η ταινία του Νόλαν ήθελε να δείξει την περιπλάνηση του Οδυσσέα. Τώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια άλλη διαδρομή: εκείνη που ενώνει το Χόλιγουντ με τη γεωγραφία, την πολιτική και τα εδάφη που δεν χωρούν εύκολα στους τίτλους τέλους.
με στοιχεία από Le Monde
