Η Leica αφαίρεσε τον Ρώσο φωτογράφο Βαλέρι Μελνίκοφ από τους φιναλίστ του φετινού Leica Oskar Barnack Award, ενός από τα σημαντικότερα διεθνή βραβεία φωτογραφίας. Ο Μελνίκοφ είχε επιλεγεί για τη σειρά «Mariupol: Open Wounds», ένα μακροχρόνιο φωτογραφικό project για τους κατοίκους που έχουν παραμείνει στη Μαριούπολη και ζουν τις ανθρωπιστικές συνέπειες του πολέμου.
Η επιλογή του είχε προκαλέσει αντιδράσεις ήδη από τον Ιούλιο. Επικριτές της σειράς υποστήριξαν ότι το έργο δεν έδινε επαρκές πλαίσιο για το ποιος κατέστρεψε την πόλη, ποιος προκάλεσε τις «ανοιχτές πληγές» του τίτλου και το γεγονός ότι η Μαριούπολη παραμένει υπό ρωσική κατοχή. Ο Ουκρανός φωτογράφος Serhii Korovainyi, που καλύπτει τον πόλεμο, είχε καταγγείλει δημόσια την απόφαση του βραβείου να συμπεριλάβει τη σειρά στη shortlist.
Η κριτική στάθηκε και στους δεσμούς του Μελνίκοφ με ρωσικά κρατικά μέσα, ανάμεσά τους ο όμιλος Rossiya Segodnya, στον οποίο ανήκει το RIA Novosti. Ο Ουκρανός κριτικός φωτογραφίας Dmytro Kyyan είχε επισημάνει ότι η διεθνής αναγνώριση τέτοιων εικόνων από δυτικούς θεσμούς γεννά σοβαρά ερωτήματα, όταν το πλαίσιο παραγωγής τους συνδέεται με μέσα που στηρίζουν τις ρωσικές αφηγήσεις για τον πόλεμο.
Η Leica, πάντως, δεν ανακοίνωσε ότι αποσύρει τη σειρά λόγω του περιεχομένου των φωτογραφιών ούτε ότι υιοθετεί τις κατηγορίες των επικριτών. Η επίσημη θέση της είναι πιο στενή: ύστερα από νομικό έλεγχο και έλεγχο συμμόρφωσης, η Leica Camera AG αποφάσισε ότι η σειρά του Μελνίκοφ δεν μπορούσε πλέον να παραμείνει στη λίστα των φιναλίστ του 2026.
Ο ίδιος ο Μελνίκοφ αντέδρασε μέσω Instagram, γράφοντας ότι η Leica έθεσε ζήτημα για τη σχέση του με το RIA Novosti και για το γεγονός ότι κάποιες από τις φωτογραφίες του project είχαν τραβηχτεί ενώ εργαζόταν εκεί. Υποστήριξε ότι αυτό ήταν πάντοτε δημόσια γνωστό και ότι δεν είχε εμποδίσει την αρχική επιλογή της σειράς του από την επιτροπή.
Ο Μελνίκοφ λέει ότι φωτογραφίζει την κατάσταση στη Μαριούπολη και τη γύρω περιοχή από το 2022 και περιγράφει το «Mariupol: Open Wounds» ως προσωπικό, μακροχρόνιο έργο, όχι ως δουλειά για λογαριασμό κράτους, εταιρείας ή οργανισμού. Κατηγόρησε επίσης τη Leica ότι, φοβούμενη πιθανές συνέπειες για τη φήμη της, επέλεξε να περιορίσει την πρόσβαση του κοινού στην πληροφορία.
Η υπόθεση ξεπερνά την τύχη μιας μεμονωμένης υποψηφιότητας. Θίγει ένα από τα πιο φορτισμένα ερωτήματα της πολεμικής φωτογραφίας σήμερα: ποιος παράγει την εικόνα ενός κατεχόμενου τόπου, ποιο πλαίσιο πρέπει να συνοδεύει μια φωτογραφία και ποια ευθύνη έχει ένας πολιτιστικός θεσμός όταν δίνει κύρος σε εικόνες από έναν πόλεμο που συνεχίζεται.
Στην τρέχουσα shortlist του Leica Oskar Barnack Award 2026 εμφανίζονται πλέον 11 φωτογράφοι. Η σειρά του Βαλέρι Μελνίκοφ έχει αφαιρεθεί.
Με στοιχεία από Indepedent
