Η Ιφιγένεια δεν βρίσκεται πια στην Αυλίδα, αλλά σε μια πρώην πόλη εξόρυξης σχιστόλιθου στη Βόρεια Ουαλία. Δεν περιμένει να τη θυσιάσουν για να φυσήξει ο άνεμος προς την Τροία. Πίνει βότκα από κούπα, φορά ρόμπα, κάνει σεξ, μένει έγκυος και ζει σε έναν κόσμο όπου οι δημόσιες υπηρεσίες έχουν φαγωθεί από χρόνια λιτότητας.
Αυτή είναι η βασική ιδέα πίσω από το Effi o Blaenau, τη νέα ουαλόφωνη ταινία του Marc Evans, που μεταφέρει στον κινηματογράφο το θεατρικό Iphigenia in Splott του Gary Owen. Η ταινία κυκλοφορεί στη Βρετανία στις 19 Ιουνίου και, με αφορμή την έξοδό της, ο Guardian δημοσίευσε συνέντευξη με τους δημιουργούς και την πρωταγωνίστρια Leisa Gwenllian.
Το αρχικό θεατρικό έργο ανέβηκε για πρώτη φορά το 2015 στο Κάρντιφ και θεωρείται ήδη ένα από τα σημαντικά σύγχρονα ουαλικά έργα. Ο Owen πήρε τον μύθο της Ιφιγένειας και τον μετέφερε στο Splott, μια εργατική περιοχή της ουαλικής πρωτεύουσας, γράφοντας μια ιστορία για τη φτώχεια, την κοινωνική ανισότητα και το τίμημα που πληρώνουν πρώτοι οι πιο ευάλωτοι όταν οι δημόσιες δομές κόβονται μέχρι το κόκαλο.
Στην ταινία, η ιστορία μεταφέρεται από το Κάρντιφ στο Blaenau Ffestiniog, μια πρώην μεταλλευτική πόλη στη Βόρεια Ουαλία, περικυκλωμένη από βουνά βιομηχανικών αποβλήτων σχιστόλιθου. Για τον Marc Evans, το τοπίο αυτό ήταν ιδανικό: μια πόλη που γράφει πάνω στο ίδιο της το σώμα τη λέξη «μεταβιομηχανική».
Η αλλαγή δεν είναι μόνο γεωγραφική. Το Effi o Blaenau γυρίστηκε στα ουαλικά και όχι στα αγγλικά, μια επιλογή που οι δημιουργοί θεώρησαν αδιαπραγμάτευτη. Όπως εξηγούν στον Guardian, αν ήθελαν πραγματικά να μιλήσουν για την ουαλόφωνη εργατική κουλτούρα, έπρεπε να πάνε στον βορρά, εκεί όπου η γλώσσα δεν λειτουργεί ως φολκλόρ, αλλά ως καθημερινή ζωή.
Η Effi της ταινίας είναι μια νεαρή γυναίκα της εργατικής τάξης, αστεία, ωμή, ευάλωτη και απελπιστικά ζωντανή. Τη βλέπουμε να περνά τις μέρες της ανάμεσα στο ποτό, την ένταση, το σεξ, τις οικογενειακές συγκρούσεις και μια σκληρή καθημερινότητα που δεν της αφήνει πολλά περιθώρια να φανταστεί άλλο μέλλον. Όταν μένει έγκυος μετά από μια έξοδο στο Llandudno, η ιστορία αλλάζει κατεύθυνση.
Η Leisa Gwenllian, που μεγάλωσε κοντά στο Blaenau Ffestiniog, υποδύεται την Effi σε έναν ρόλο σχεδόν εξαντλητικό. Βρίσκεται σχεδόν σε κάθε σκηνή: πίνει, φωνάζει, χορεύει άτσαλα σε κλαμπ, κάνει σεξ, γεννά, χάνει, επιμένει. Η ίδια λέει ότι δεν αντιμετώπισε την Effi ως σύμβολο, αλλά ως πραγματικό πρόσωπο, γιατί υπάρχουν πολλές «Effi» στην αληθινή ζωή.
Εδώ βρίσκεται και το πραγματικό ελληνικό ενδιαφέρον της ταινίας. Το Effi o Blaenau δεν χρησιμοποιεί την Ιφιγένεια ως διακοσμητική αναφορά στην αρχαιότητα. Χρησιμοποιεί τον μύθο επειδή παραμένει τρομακτικά λειτουργικός: κάποιος πρέπει πάντα να θυσιαστεί για να συνεχίσει η μηχανή. Μόνο που εδώ η θυσία δεν γίνεται στο όνομα των θεών ή του πολέμου, αλλά στο όνομα της οικονομίας, της λιτότητας και της πολιτικής αδιαφορίας.
Ο Gary Owen έγραψε το έργο το 2014, μέσα στην εποχή της βρετανικής λιτότητας. Όπως λέει, τότε κυριαρχούσε η ιδέα ότι «όλοι είμαστε μαζί σε αυτό», όμως στις εργατικές γειτονιές ήταν προφανές ότι οι περικοπές δεν χτυπούσαν όλους το ίδιο. Όσοι εξαρτιόνταν περισσότερο από κοινωνικές υπηρεσίες, κοινοτικά κέντρα, υποστήριξη για παιδιά και δημόσια φροντίδα, ήταν εκείνοι που πλήρωναν το πιο βαρύ τίμημα.
Ο ίδιος έβαλε στο έργο και μια προσωπική εμπειρία. Όταν γεννήθηκε πρόωρα το δεύτερο παιδί του, δεν υπήρχε διαθέσιμο κρεβάτι σε ειδική μονάδα νεογνών στο Κάρντιφ, ούτε στα κοντινά νοσοκομεία. Η οικογένεια βρέθηκε αντιμέτωπη με το ενδεχόμενο να χρειαστεί μεταφορά μακριά, μέσα σε κακοκαιρία. Για τον Owen, αυτή η στιγμή αποκάλυψε με απόλυτη καθαρότητα τι σημαίνουν οι περικοπές όταν πάψουν να είναι πολιτική έννοια και γίνουν σώμα, φόβος, μωρό, χρόνος.
Το Effi o Blaenau πατά πάνω σε αυτή την πραγματικότητα. Είναι μια ταινία για το τι συμβαίνει όταν η τραγωδία δεν έρχεται από τους θεούς, αλλά από ένα σύστημα που έχει συνηθίσει να αφήνει τους ανθρώπους χωρίς στήριξη και μετά να τους κατηγορεί που δεν αντέχουν.
Η επιλογή της ουαλικής γλώσσας προσθέτει ακόμη ένα επίπεδο. Σε μια εποχή όπου πολλές ταινίες μικρών εθνικών κινηματογραφιών πιέζονται να γίνουν στα αγγλικά για να ταξιδέψουν ευκολότερα, το Effi o Blaenau κάνει το αντίθετο. Επιμένει ότι η ιστορία της Effi δεν μπορεί να ειπωθεί έξω από τη γλώσσα και τον τόπο της. Η υποτίτλιση δεν παρουσιάζεται ως εμπόδιο, αλλά ως μέρος της ταυτότητας της ταινίας.
Κάπως έτσι, ένας ελληνικός μύθος επιστρέφει από την Ουαλία όχι ως αρχαιοπρεπές δράμα, αλλά ως σύγχρονη ιστορία για το ποιο σώμα πληρώνει πρώτο όταν μια κοινωνία διαλύει τις δομές φροντίδας της.
Η Ιφιγένεια δεν είναι πια κόρη βασιλιά. Είναι μια νεαρή γυναίκα σε μια πόλη που έμεινε πίσω, με eyeliner, βότκα, θυμό και μια ζωή που κανείς δεν θεώρησε αρκετά πολύτιμη μέχρι να γίνει τραγωδία.
με στοιχεία από Guardian
