Η Έλεν Μπέρστιν ανέβηκε στη σκηνή της Sala Grande στη Βενετία με περιπατητήρα, φορώντας ένα έντονο κίτρινο φόρεμα, και σχεδόν αμέσως λύγισε. Η 93χρονη ηθοποιός παρέλαβε τη Δευτέρα τον Χρυσό Λέοντα Συνολικής Προσφοράς στο 83ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας, ενώ η αίθουσα την υποδέχθηκε με παρατεταμένο standing ovation. «Με κάνετε να κλαίω», είπε στο κοινό, σκουπίζοντας τα δάκρυά της.
Η Μάγκι Τζίλενχαλ, που παρουσίασε την τιμητική απονομή, εξήγησε νωρίτερα ότι η Μπέρστιν είχε πρόσφατα μια πτώση, είναι καλά αλλά κινείται πιο αργά. Η ίδια η Μπέρστιν, με χιούμορ που έσπασε αμέσως τη συγκίνηση, θύμισε στο κοινό πως έχει ήδη κερδίσει Όσκαρ, Τόνι και Έμι. «Αλλά αυτό είναι πολύ», είπε, τοποθετώντας τον Χρυσό Λέοντα ανάμεσα στις πιο σημαντικές διακρίσεις της επτά δεκαετιών καριέρας της.
Στην ομιλία της, η Μπέρστιν μίλησε για το τι σημαίνει να παίρνεις ένα βραβείο συνολικής προσφοράς στα 93 σου. Δεν είναι μόνο απολογισμός όσων έκανες, είπε, αλλά και όσων έμαθες. Θυμήθηκε ένα γύρισμα από την «Αλίκη δεν μένει πια εδώ» του Μάρτιν Σκορσέζε, όταν έπρεπε να οδηγήσει νύχτα με τον σκηνοθέτη και τον διευθυντή φωτογραφίας πάνω στο καπό του αυτοκινήτου, μπλοκάροντάς της τη θέα. Τελικά, όπως είπε, κατάφερε να κρατήσει το αυτοκίνητο στη σωστή πορεία κοιτάζοντας τη λευκή γραμμή του δρόμου. Από αυτή την ιστορία πέρασε ευθέως στο παρόν, λέγοντας ότι ελπίζει και προσεύχεται η χώρα της να βρει τη δική της «λευκή γραμμή».
Η Μπέρστιν μίλησε και για τη θέση των γυναικών στο σινεμά, περιγράφοντας έναν κόσμο που, όταν ξεκινούσε εκείνη, ήταν σχεδόν αποκλειστικά ανδρικός. Δεν υπήρχαν γυναίκες στα συνεργεία, ούτε γυναίκες πίσω από την κάμερα, είπε. Αν μια γυναίκα βρισκόταν στο πλατό, συνήθως ήταν ηθοποιός. Η ίδια απέδωσε τη μεγάλη αλλαγή που ακολούθησε στο γυναικείο κίνημα και στη Γκλόρια Στάινεμ, λέγοντας ότι σήμερα οι γυναίκες έχουν ενταχθεί ουσιαστικά στα κινηματογραφικά συνεργεία, ακόμη κι αν η ισότητα δεν έχει φτάσει πλήρως στο 50/50.
Η δική της διαδρομή παραμένει ένα από τα πιο γερά κεφάλαια της αμερικανικής υποκριτικής. Κέρδισε το Όσκαρ για την «Αλίκη δεν μένει πια εδώ», τιμήθηκε με Tony για το «Same Time, Next Year» και απέσπασε δύο Emmy, για τα «Law & Order: Special Victims Unit» και «Political Animals». Μίλησε όμως και για το σωματικό κόστος της δουλειάς της, επιστρέφοντας στον «Εξορκιστή» του Γουίλιαμ Φρίντκιν. Τον περιέγραψε ως εξαιρετικά ταλαντούχο σκηνοθέτη, αλλά και ως δημιουργό που θα έκανε τα πάντα για να πετύχει το πλάνο που ήθελε, θυμίζοντας το γύρισμα που της άφησε μόνιμο τραυματισμό στη μέση.
Η βράβευση έγινε με αφορμή την προβολή του «Flesh Impact», της μικρού μήκους ταινίας της Μάγκι Τζίλενχαλ που είναι αφιερωμένη στα 100 χρόνια από τη γέννηση της Μέριλιν Μονρόε. Στην ταινία, η Ντακότα Τζόνσον υποδύεται τη Μονρόε στο απόγειο της φήμης της, ενώ η Μπέρστιν παίζει την εκδοχή της που ο κόσμος δεν είδε ποτέ: μια Μέριλιν που δεν πέθανε στα 36, αλλά έφτασε στα βαθιά γεράματα. Το εύρημα δεν λειτουργεί απλώς ως φαντασίωση πάνω σε ένα pop είδωλο, αλλά ως ερώτημα για το γυναικείο σώμα που το Χόλιγουντ πάγωσε για πάντα νέο.
Η Μπέρστιν είπε ότι δεν γνώρισε ποτέ τη Μονρόε, αλλά την είχε δει κάποτε σε νυχτερινό κέντρο, στην αρχή της δικής της καριέρας. Θυμήθηκε επίσης τον Ραλφ Ρόμπερτς, ηθοποιό και μασέρ πολλών σταρ, ο οποίος υπήρξε κοντινός άνθρωπος της Μονρόε και της μιλούσε συχνά γι’ αυτήν. Από εκείνη την έμμεση επαφή, η Μπέρστιν κράτησε κυρίως την ιδέα ότι η «Μέριλιν Μονρόε» ήταν μια κατασκευή, μια περσόνα που η ίδια η ηθοποιός είχε δημιουργήσει και ερμήνευε.
Στη Βενετία, η Μπέρστιν έχει ακόμη μία νέα ταινία, το «Place to Be» του Κορνέλ Μουντρουκσό, στο οποίο εμφανίζεται δίπλα στους Τάικα Γουαϊτίτι, Πάμελα Άντερσον, Έντγκαρ Ραμίρεζ, Λένα Γουέιθι και Μάρεϊ Μπάρτλετ. Το γεγονός ότι εξακολουθεί να δουλεύει στα 93 της δίνει στη βράβευση άλλο βάρος. Δεν τιμήθηκε μόνο ως πρόσωπο του παρελθόντος, αλλά ως ηθοποιός που εξακολουθεί να διαλέγει ρόλους, να συγκινείται, να γελά και να μετατρέπει την ηλικία της σε νέο υλικό για την οθόνη.
Η πιο δυνατή εικόνα της ημέρας δεν είναι μόνο τα δάκρυα της απονομής. Είναι μια γυναίκα που ξεκίνησε σε πλατό χωρίς γυναίκες πίσω από την κάμερα, παίρνει τον Χρυσό Λέοντα στα 93 της και την ίδια στιγμή εμφανίζεται ως μια Μέριλιν Μονρόε που απέκτησε, έστω στο σινεμά, το δικαίωμα να γεράσει. Η Μπέρστιν δεν παρέλαβε απλώς ένα βραβείο για όσα έκανε. Στάθηκε μπροστά στη Βενετία σαν απόδειξη ότι μια καριέρα, ένα σώμα και ένα πρόσωπο μπορούν να συνεχίσουν πολύ μετά το σημείο όπου το Χόλιγουντ συνήθως κατεβάζει τα φώτα.
Με στοιχεία από Variety
