Η γερμανική πόλη Χάιντεναου, κοντά στη Δρέσδη, αποφάσισε να σταματήσει την τοποθέτηση νέων Stolpersteine, των μικρών ορειχάλκινων πλακών μνήμης που ενσωματώνονται στα πεζοδρόμια μπροστά από σπίτια όπου έζησαν άνθρωποι που διώχθηκαν ή δολοφονήθηκαν από το ναζιστικό καθεστώς. Το δημοτικό συμβούλιο ενέκρινε την Πέμπτη τη σχετική πρόταση με 13 ψήφους υπέρ, 6 κατά και μία αποχή.
Η πρόταση είχε κατατεθεί από δημοτικούς συμβούλους της ακροδεξιάς Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD), της Χριστιανοδημοκρατικής Ένωσης (CDU) και της τοπικής πρωτοβουλίας Bürgerinitiative Oberelbe für mehr Demokratie. Προβλέπει ότι στο εξής δεν θα τοποθετούνται νέα Stolpersteine σε δημόσιους δρόμους και πεζοδρόμια και προκρίνει τη δημιουργία ή την επέκταση ενός κεντρικού χώρου μνήμης, κατά προτίμηση στο βόρειο νεκροταφείο της πόλης.
Οι εισηγητές θεωρούν ακατάλληλη την τοποθέτηση των ονομάτων των θυμάτων στο έδαφος, επειδή οι περαστικοί μπορούν να πατούν επάνω τους. Υποστηρίζουν ότι η μνήμη των θυμάτων του ναζισμού πρέπει να τιμάται σε διαφορετικό χώρο και πρότειναν το νεκροταφείο της πόλης. Παρόμοιες ενστάσεις έχουν διατυπωθεί και αλλού στη Γερμανία· στο Μόναχο, για παράδειγμα, η τοποθέτηση Stolpersteine σε δημοτικό έδαφος δεν επιτρέπεται.
Η δημοτική διοίκηση του Χάιντεναου είχε, ωστόσο, εισηγηθεί να μην εγκριθεί μια γενική απαγόρευση. Η θέση της ήταν ότι η μνήμη των θυμάτων πρέπει να παραμένει ορατή μέσα στην καθημερινή ζωή της πόλης και ότι ένας κεντρικός χώρος μνήμης μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά, όχι όμως να αντικαταστήσει τους πραγματικούς τόπους όπου οι άνθρωποι αυτοί έζησαν και εργάστηκαν.
Στο Χάιντεναου υπάρχουν ήδη Stolpersteine σε δύο σημεία της πόλης. Μία πλάκα τοποθετήθηκε το 2021 στη μνήμη του Πάουλ Γκρέγκερ, δημάρχου της πόλης έως το 1933, και άλλες το 2023 για την εβραϊκή οικογένεια εμπόρων Ράινερ. Το 2025 είχε κατατεθεί αίτημα για την τοποθέτηση ακόμη επτά πλακών.
Τα Stolpersteine ξεκίνησαν στις αρχές της δεκαετίας του 1990 από τον Γερμανό καλλιτέχνη Γκούντερ Ντέμνιγκ. Κάθε πλάκα φέρει το όνομα και βασικά στοιχεία της ζωής ενός ανθρώπου που διώχθηκε από τους ναζί και τοποθετείται συνήθως μπροστά από την τελευταία κατοικία που είχε επιλέξει ελεύθερα. Σύμφωνα με τον επίσημο φορέα του έργου, έχουν τοποθετηθεί μέχρι σήμερα περίπου 116.000 Stolpersteine σε περισσότερους από 1.860 δήμους 31 ευρωπαϊκών χωρών, σχηματίζοντας το μεγαλύτερο αποκεντρωμένο μνημείο στον κόσμο.
Ο ίδιος ο Ντέμνιγκ απέρριψε το επιχείρημα ότι οι πλάκες προσβάλλουν τα θύματα επειδή οι περαστικοί μπορούν να πατήσουν επάνω τους. Υποστήριξε ότι η μνήμη πρέπει να παραμένει ορατή στα μέρη όπου έζησαν οι άνθρωποι που διώχθηκαν και ότι τα Stolpersteine κάνουν αυτή την ιστορία απτή, ιδιαίτερα για τους νεότερους. Μετά την απόφαση του Χάιντεναου δήλωσε ότι σκοπεύει να συνεχίσει το έργο του «περισσότερο από ποτέ».
Η απόφαση έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στη Γερμανία. Η Διεθνής Επιτροπή του Άουσβιτς επέκρινε ιδιαίτερα τη συμμετοχή της CDU στην πρωτοβουλία, με τον εκτελεστικό αντιπρόεδρό της Κρίστοφ Χόιμπνερ να υποστηρίζει ότι η μεταφορά της μνήμης στο νεκροταφείο απομακρύνει συμβολικά τα θύματα από την ίδια την πόλη. Ο συμπρόεδρος των Πρασίνων Φέλιξ Μπάνασακ χαρακτήρισε την εξέλιξη «σκάνδαλο».
Η υπόθεση έχει αποκτήσει και ευρύτερη πολιτική διάσταση, καθώς επαναφέρει τη συζήτηση γύρω από το γερμανικό Brandmauer, το άτυπο «τείχος» πολιτικής απομόνωσης της AfD από τα υπόλοιπα μεγάλα κόμματα. Η άνοδος της AfD στις πρόσφατες περιφερειακές εκλογές έχει αυξήσει την πίεση πάνω σε αυτή τη στρατηγική, ενώ η στάση της CDU απέναντι στο ακροδεξιό κόμμα βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης.
Η διαμάχη στο Χάιντεναου αφορά τελικά όχι μόνο το αν θα τιμώνται τα θύματα του ναζισμού, αλλά και πού θα βρίσκεται αυτή η μνήμη. Η βασική ιδέα των Stolpersteine ήταν να επιστρέψουν τα ονόματα των θυμάτων στους δρόμους και στα σπίτια όπου κάποτε υπήρχε η ζωή τους. Η απόφαση του δημοτικού συμβουλίου επιλέγει στο εξής μια διαφορετική μορφή: τη συγκέντρωση των νέων μνημονεύσεων σε έναν κεντρικό χώρο.
Με στοιχεία από Deutsche Welle