«Πατέρας» της νεοελληνικής ζωγραφικής και ένας από τους βασικότερους εκπροσώπους της Σχολής του Μονάχου. Ζωγράφος που, αν και γοητεύτηκε από τον ιμπρεσιονισμό, παρέμεινε πιστός στην ακαδημαϊκή παράδοση.
Καλλιτέχνης που περπάτησε σε όλες σχεδόν τις θεματογραφικές περιοχές: πορτρέτα, νεκρές φύσεις, ιστορικές σκηνές και μυθολογικά θέματα. Ανανεωτής της προσωπογραφίας. Και πάνω απ’ όλα ο ζωγράφος που με τις ηθογραφικές του παραστάσεις κληροδότησε στην ελληνική ζωγραφική σκηνές από την ελληνική επαρχία και τον αστικό χώρο, την ελληνική οικογένεια και τον κόσμο του παιδιού, το τυχαίο της στιγμής, απεικονίσεις ιστορικών σκηνών αλλά και θέματα από τη μυστηριακή Ανατολή.
Η Εθνική Πινακοθήκη εργάζεται σε πυρετώδεις ρυθμούς καθώς σύντομα εγκαινιάζει μια μεγάλης κλίμακας, φιλόδοξη έκθεση για να τιμήσει τον κορυφαίο Τηνιακό, Νικηφόρο Λύτρα (1832-1904).
Η «Επιστροφή από το πανηγύρι», τα «Κάλαντα», η «Αναμονή», ο «Καλόγερος», ο «Ζεϊμπέκης», ο «Γαλατάς σε ώρα ανάπαυσης», το «Ψαριανό μοιρολόι», το «Παιδί που στρίβει τσιγάρο», το «Θυμίαμα στον τάφο», το «Παιδί που καπνίζει», το «Φίλημα», «Η Αντιγόνη εμπρός στο νεκρό Πολυνείκη», προσωπογραφίες της συζύγου του και οικείων του προσώπων, από τους αθηναϊκούς καλλιτεχνικούς κύκλους της εποχής του μέχρι τα ολόσωμα πορτρέτα του Όθωνα και της βασίλισσας Αμαλίας, είναι μερικοί από τους πιο εμβληματικούς του πίνακες.
Με σαφή προσπάθεια ψυχολογικής διείσδυσης στο εκάστοτε θέμα του, ο Λύτρας σφράγισε το καλλιτεχνικό τοπίο στην Ελλάδα κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα και εισήγαγε την ηθογραφία στην ελληνική ζωγραφική. Μια καθοριστική φυσιογνωμία της καλλιτεχνικής και πνευματικής ζωής της Αθήνας, που ανταποκρίθηκε στην κυρίαρχη ιδεολογία της αστικής τάξης για την απόδειξη της ιστορικής συνέχειας των Ελλήνων, συγχρόνως, όμως, ζωγράφιζε με μαεστρία, ακρίβεια και βαθύ συναίσθημα καθώς, όπως έλεγε: «Η αγάπη προς το ωραίον είναι η γέφυρα μεταξύ Θεού και ανθρώπου».
Η αναδρομικού χαρακτήρα έκθεση είναι η πρώτη ολοκληρωμένη παρουσίαση του έργου του σπουδαίου Έλληνα καλλιτέχνη. Εκτός από τα εμβληματικά έργα που ανήκουν στην Εθνική Πινακοθήκη, το κοινό θα έχει την ευκαιρία να δει σημαντικές δημιουργίες του που συγκεντρώθηκαν από μουσεία, οργανισμούς και ιδιωτικές συλλογές της Ελλάδας και του εξωτερικού.
Συνολικά περιμένουμε περισσότερα από 100 έργα ζωγραφικής, ορισμένα από τα οποία εμφανίζονται για πρώτη φορά ή έπειτα από πολλές δεκαετίες. Επιπλέον, περίπου 300 σχέδια, που είτε σχετίζονται με ολοκληρωμένες συνθέσεις είτε όχι και στη συντριπτική τους πλειονότητα ήταν αδημοσίευτα έως σήμερα, καθώς και ορισμένα τεκμήρια που ολοκληρώνουν το αφιέρωμα. Την έκθεση επιμελείται η Μαρία Κατσανάκη και αναμένεται να ξεκινήσει στα μέσα Δεκεμβρίου του 2026.
