Τρία χρόνια μετά τον θάνατό της, η φωνή, η οργή και η ανυπακοή της Ιρλανδής τραγουδίστριας μεταφέρονται στη σκηνή μέσα από το The Surge: An Ode to Sinéad O’Connor, ένα νέο χορευτικό έργο της βραβευμένης με Tony χορογράφου Sonya Tayeh.
Το έργο θα κάνει παγκόσμια πρεμιέρα στο Aviva Studios του Μάντσεστερ, από τις 25 έως τις 27 Ιουνίου, με μια ομάδα γυναικών χορευτριών άνω των 40. Η ηλικία δεν είναι λεπτομέρεια. Η Ο’ Κόνορ πέθανε στα 56 της, ενώ εξακολουθούσε να φτιάχνει μουσική, και η Tayeh ήθελε ένα έργο που να μιλά μέσα από σώματα που δεν θεωρούνται πια αυτονόητα ορατά στη σκηνή.
Η ιδέα γεννήθηκε από το πένθος. Όταν η Ο’ Κόνορ πέθανε τον Ιούλιο του 2023, η Tayeh ένιωσε, όπως λέει, συντετριμμένη. Άκουγε τους δίσκους της δυνατά, έκλαιγε και σκεφτόταν πόσο σκληρά ο κόσμος είχε αρνηθεί μια γυναίκα που υπήρξε πολύ μπροστά από την εποχή της.
Για την Tayeh, η σύνδεση με τη Σινέντ είχε ξεκινήσει πολύ νωρίτερα. Θυμάται να βλέπει το Saturday Night Live τον Οκτώβριο του 1992, όταν η Ο’ Κόνορ έσκισε τη φωτογραφία του Πάπα Ιωάννη Παύλου Β΄, λέγοντας «Fight the real enemy». Ήταν μια πράξη διαμαρτυρίας για τις κακοποιήσεις στην Καθολική Εκκλησία, αλλά τότε αντιμετωπίστηκε από μεγάλο μέρος του κοινού και της βιομηχανίας ως σκάνδαλο.
Για την έφηβη τότε Tayeh, που μεγάλωνε στο Ντιτρόιτ ως Λιβανοπαλαιστίνια σε μουσουλμανική οικογένεια, εκείνη η στιγμή λειτούργησε σαν αποκάλυψη. Η εικόνα μιας νεαρής γυναίκας με ξυρισμένο κεφάλι, μόνη μπροστά στην κάμερα, να αρνείται να ζητήσει συγγνώμη, της έδειξε έναν τρόπο να σταθεί απέναντι στον κόσμο.
Η ίδια έχει μιλήσει για σκληρό εκφοβισμό στην παιδική της ηλικία και για την εμπειρία του να μεγαλώνει ως το μόνο αραβικό παιδί στην κοινότητά της. Η μουσική της Ο’ Κόνορ, λέει, της έδωσε την αίσθηση ότι δεν θα πεθάνει από αυτό που κουβαλούσε μέσα της, αλλά θα μπορούσε να φτιάξει έναν κόσμο και μια φωνή για τον εαυτό της.
Το The Surge προέκυψε όταν η Tayeh άκουγε το Troy και είδε ξαφνικά την εικόνα: γυναίκες, ιδρωμένες γυναίκες, σε μια γραμμή. Από εκεί άρχισε να σχηματίζεται ένα έργο που δεν ήθελε να «εικονογραφήσει» τη ζωή της Σινέντ, αλλά να περάσει τη δύναμη της μουσικής της μέσα από σώματα.
Ο τίτλος μιλά για ένα κύμα ενέργειας, μια αφύπνιση, μια υπόγεια δόνηση που ανεβαίνει στο σώμα. Η μουσική της Ο’ Κόνορ, από το Troy και το Mandinka μέχρι το In This Heart και τη διασκευή της στο All Apologies των Nirvana, λειτουργεί όχι απλώς ως soundtrack αλλά ως υλικό κίνησης: προσευχή, θυμός, λύπη, έκρηξη, θεραπεία.
Η σκηνή του έργου έχει ξύλινα παγκάκια που θυμίζουν εκκλησιαστικά στασίδια. Οι δέκα γυναίκες γλιστρούν, σέρνονται, κάθονται, εξαφανίζονται ανάμεσα στις σειρές, σαν να βρίσκονται σε μια τελετουργία ανάμεσα σε εκκλησία, κοινότητα και γυναικεία μυσταγωγία. Η κίνηση έρχεται σε κύματα: κυλά, φουσκώνει, σπρώχνει, σπάει.
Η επιλογή χορευτριών άνω των 40 δίνει στο έργο ένα ακόμη επίπεδο. Η Tayeh, 49 ετών η ίδια, αναρωτιέται πού βρίσκονται τα σώματα της ηλικίας της στη σκηνή. Πού είναι οι γυναίκες που μιλούν για τις εμπειρίες, τις αλλαγές, τη δύναμη και τα τραύματα του σώματος καθώς μεγαλώνει. Στο κάλεσμα για χορεύτριες ανταποκρίθηκαν πολλές γυναίκες, ακόμη και άνω των 80 ετών. Ο τελικός θίασος λέει χαμογελώντας έχει συνολική ηλικία 529 χρόνων.
Η Tayeh είναι γνωστή για τη χορογραφία της στο Moulin Rouge! The Musical, αλλά η διαδρομή της απλώνεται πολύ πέρα από το λαμπερό μουσικό θέατρο. Ξεκίνησε από τα clubs του Ντιτρόιτ τη δεκαετία του ’90, συνεργάστηκε με ποπ καλλιτέχνες όπως η Miley Cyrus, η Kylie και οι Florence + the Machine, ενώ έχει δουλέψει και με σημαντικά σχήματα σύγχρονου χορού, όπως η Martha Graham Dance Company.
Το The Surge μοιάζει, ωστόσο, με ένα από τα πιο προσωπικά της έργα. Η Tayeh έχει ακούσει ξανά και ξανά το ηχητικό βιβλίο των απομνημονευμάτων της Ο’ Κόνορ, Rememberings, το οποίο αφηγείται η ίδια η τραγουδίστρια. Εκεί βρίσκεται η ταραγμένη ιστορία μιας γυναίκας που υπέστη κακοποίηση από τη μητέρα της, έζησε ένα χαοτικό οικογενειακό περιβάλλον, στάλθηκε στα 15 της σε οικοτροφείο για «παραστρατημένα» κορίτσια δίπλα σε πρώην Magdalene laundry και μετέτρεψε την οργή, τη σύγχυση και την πνευματική αναζήτηση σε τραγούδια.
Η Ο’ Κόνορ υπήρξε καθολική, αντάρτισσα απέναντι στον Καθολικισμό, πνευματικά ανήσυχη, αργότερα συνδεδεμένη με άλλες θρησκευτικές διαδρομές και τελικά μουσουλμάνα. Για την Tayeh, αυτή η ασταμάτητη πνευματική αναζήτηση, μαζί με την άρνηση της Ο’ Κόνορ να γίνει η εύκολη εικόνα που ήθελε η βιομηχανία, είναι μέρος της δύναμής της.
Το έργο δεν αντιμετωπίζει τη Σινέντ Ο’ Κόνορ σαν αγία μετά θάνατον. Τη βλέπει ως γυναίκα που πλήρωσε ακριβά το δικαίωμα να μιλήσει όταν κανείς δεν ήθελε να ακούσει. Η ίδια κοινωνία που τη χλεύασε και τη θεώρησε υπερβολική, ασταθή ή δύσκολη, της πρόσφερε μετά τον θάνατό της μια χάρη που όσο ζούσε συχνά της αρνήθηκε.
Γι’ αυτό το The Surge έχει ενδιαφέρον. Δεν είναι απλώς φόρος τιμής. Είναι μια προσπάθεια να ακουστεί ξανά η ένταση μιας φωνής μέσα από άλλα σώματα. Να γίνει η μουσική της Ο’ Κόνορ χώρος για γυναίκες που δεν θέλουν να εξαφανιστούν από τη σκηνή επειδή μεγάλωσαν. Να μετατραπεί η μνήμη της σε ιδρώτα, αναπνοή, επαφή, κοινότητα.
Η Tayeh λέει ότι ελπίζει η Ο’ Κόνορ να ακούσει τον όγκο αυτών των σωμάτων μαζί, να νιώσει τα κτίρια όπου θα παρουσιαστεί το έργο να δονούνται μέχρι τα σύννεφα. Γιατί, όπως λέει, οι άνθρωποι την αγαπούν. Και κάποιοι την είχαν ανάγκη.
Με στοιχεία από Guardian.
