Σε έναν από τους ορόφους του Depot Boijmans Van Beuningen στο Ρότερνταμ, η μυρωδιά του φυστικοβούτυρου φτάνει στους επισκέπτες πριν ακόμη δουν το έργο.
Περισσότερα από 390 κιλά φυστικοβούτυρου έχουν απλωθεί στο πάτωμα, σχηματίζοντας ένα εξάγωνο 25 τετραγωνικών μέτρων και πάχους περίπου δύο εκατοστών.
Η ποσότητα θα αρκούσε για περίπου 15.000 σάντουιτς. Εδώ, όμως, δεν προορίζεται ούτε για να φαγωθεί ούτε για να πατηθεί.
Πρόκειται για το «Pindakaasvloer», το «Πάτωμα από φυστικοβούτυρο» του Ολλανδού εννοιολογικού καλλιτέχνη Βιμ Τ. Σίπερς, το οποίο δημιουργήθηκε πρώτη φορά το 1969 και επανέρχεται τώρα ως φόρος τιμής στον δημιουργό του, που πέθανε τον περασμένο μήνα σε ηλικία 83 ετών.
Για την εγκατάσταση χρειάστηκαν 40 κουβάδες φυστικοβούτυρου και αρκετές ημέρες εργασίας. Δύο εργαζόμενοι του μουσείου το άπλωσαν με σπάτουλες πάνω στο δάπεδο, δημιουργώντας μια λεία, καφέ επιφάνεια που μοιάζει ταυτόχρονα οικεία και απαγορευτική.
Το έργο θα παραμείνει στο μουσείο για δύο μήνες.
Ο Σίπερς υπήρξε μια από τις πιο αγαπητές και απείθαρχες μορφές της ολλανδικής μεταπολεμικής κουλτούρας. Δημιουργούσε έργα παράλογα, παιγνιώδη και συχνά σκόπιμα γελοία, αμφισβητώντας τις βεβαιότητες του κοινού για το τι αξίζει να μπει σε ένα μουσείο.
Παράλληλα, είχε γίνει γνωστός στο ευρύ κοινό ως η ολλανδική φωνή του Έρνι και του Κέρμιτ του Βάτραχου στο «Sesame Street».
Το «Πάτωμα από φυστικοβούτυρο» ανήκε σε μια σειρά έργων με διαφορετικές επιστρώσεις δαπέδου. Ο καλλιτέχνης είχε δημιουργήσει επίσης πατώματα καλυμμένα με αλάτι και θραύσματα γυαλιού.
Το φυστικοβούτυρο, όμως, έγινε το πιο γνωστό από αυτά.
Δεν μεταμορφώνεται σε κάτι άλλο. Δεν σχηματίζει εικόνα, δεν κρύβει κάποιο περίτεχνο σύμβολο και δεν προσποιείται ότι είναι ευγενέστερο από το υλικό που αγοράζει κανείς από ένα σουπερμάρκετ.
Απλώς καταλαμβάνει το πάτωμα.
Και μέσα στο μουσείο παύει ξαφνικά να είναι τρόφιμο. Γίνεται επιφάνεια που δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιηθεί, υλικό που δεν επιτρέπεται να καταναλωθεί και αντικείμενο μπροστά στο οποίο το κοινό στέκεται και κοιτάζει.
«Δεν είναι φανταστικό που στεκόμαστε όλοι εδώ και κοιτάζουμε φυστικοβούτυρο;» είχε πει ο Σίπερς σε δημοσιογράφους το 1997, όταν το έργο παρουσιάστηκε για δεύτερη φορά, στο Centraal Museum της Ουτρέχτης.
Για όσους το έχουν δει από κοντά, η πιο έντονη ανάμνηση δεν είναι απαραίτητα η εικόνα αλλά η μυρωδιά.
Στα εγκαίνια της νέας παρουσίασης, το προσωπικό του μουσείου έλεγε στους επισκέπτες να «ακολουθήσουν τη μυρωδιά», η οποία έφτανε μέχρι το εκδοτήριο εισιτηρίων, τρεις ορόφους χαμηλότερα.
Το άρωμα του πρωινού και του σχολικού κολατσιού απλώνεται μέσα σε έναν χώρο αφιερωμένο στη φύλαξη και στην προβολή έργων τέχνης. Το καθημερινό γίνεται μνημειακό, αλλά παραμένει αστείο, λιπαρό και ελαφρώς αποκρουστικό.
Η εγκατάσταση δεν είναι, βέβαια, ακίνδυνη για όλους. Στην είσοδο υπάρχει προειδοποίηση για τους επισκέπτες με αλλεργία στα αράπικα φιστίκια, οι οποίοι καλούνται να αποφύγουν τον χώρο.
Σχεδόν έξι δεκαετίες μετά την πρώτη της εμφάνιση, η χειρονομία του Σίπερς εξακολουθεί να λειτουργεί επειδή δεν έχει πάψει να μοιάζει παράλογη.
Ένα μουσείο αφιερώνει χρόνο, εργασία και τετραγωνικά μέτρα σε κάτι που υπό κανονικές συνθήκες θα έπρεπε να βρίσκεται πάνω σε ψωμί. Οι επισκέπτες πλησιάζουν, μυρίζουν και προσπαθούν να καταλάβουν γιατί το κοιτάζουν.
Αυτό ακριβώς ήταν πάντα το έργο.
Όχι μόνο 390 κιλά φυστικοβούτυρου πάνω σε ένα πάτωμα, αλλά η στιγμή κατά την οποία ένα εντελώς συνηθισμένο υλικό περνά το κατώφλι του μουσείου και μας αναγκάζει να διαπραγματευτούμε ξανά την ίδια παλιά ερώτηση: ποιος αποφασίζει τι είναι τέχνη;
Στην αγγελία του θανάτου του υπήρχαν μόνο δύο σύντομες φράσεις: «Πέθανε. Δεν υπάρχει τίποτα».
Το μουσείο βρήκε έναν εξίσου χαρακτηριστικό τρόπο να τον αποχαιρετήσει.
Άπλωσε φυστικοβούτυρο στο πάτωμα και κάλεσε τον κόσμο να σταθεί γύρω του και να κοιτάξει.
με στοιχεία από Le monde
