Ο Τζεφ Κουνς κέρδισε ακόμη μία δικαστική μάχη για τα πνευματικά δικαιώματα, αλλά η απόφαση δεν απαντά στο ερώτημα που συνοδεύει εδώ και δεκαετίες το έργο του: πότε η οικειοποίηση στην τέχνη είναι θεμιτή και πότε γίνεται αντιγραφή.
Ομοσπονδιακό εφετείο των ΗΠΑ επικύρωσε απόφαση υπέρ του Αμερικανού καλλιτέχνη σε υπόθεση που είχε ανοίξει ο γλύπτης Μάικλ Χέιντεν. Ο Χέιντεν υποστήριζε ότι ο Κουνς χρησιμοποίησε χωρίς άδεια ένα γλυπτό του με φίδι, δημιουργημένο στα τέλη της δεκαετίας του 1980 για την Τσιτσιολίνα, την Ιταλίδα πορνοστάρ και πολιτικό, της οποίας το πραγματικό όνομα είναι Ιλόνα Στάλερ.
Σύμφωνα με την αγωγή, ο Χέιντεν είχε φτιάξει σκηνικά και αντικείμενα για την Τσιτσιολίνα, ανάμεσά τους και ένα γλυπτό με φίδι τυλιγμένο γύρω από βράχο, πάνω στο οποίο εκείνη εμφανιζόταν το 1988. Έναν χρόνο αργότερα, ο Κουνς φωτογραφήθηκε με τη Στάλερ για τη σειρά Made in Heaven, ένα από τα πιο διαβόητα έργα της καριέρας του, όπου ο ίδιος και η Τσιτσιολίνα εμφανίζονταν σε ερωτικές σκηνές, μετατρέποντας τη σχέση τους, το σώμα τους και το σκάνδαλο σε υλικό τέχνης.
Η σειρά παρουσιάστηκε το 1990 στη Βενετία και προκάλεσε αμέσως τεράστιο θόρυβο στην Ιταλία και διεθνώς. Ο Κουνς και η Στάλερ παντρεύτηκαν το 1991 και χώρισαν το 1994. Ο Χέιντεν, όμως, προσέφυγε στη δικαιοσύνη μόλις το 2021.
Εκεί κρίθηκε τελικά η υπόθεση: όχι στο αν ο Κουνς είχε ή δεν είχε δικαίωμα να ενσωματώσει το αντικείμενο στο έργο του, αλλά στο αν ο Χέιντεν είχε κινηθεί εγκαίρως. Το δικαστήριο έκρινε ότι ο γλύπτης θα έπρεπε να είχε αντιληφθεί την πιθανή παραβίαση πολύ νωρίτερα, καθώς ζούσε στην Ιταλία την περίοδο που το Made in Heaven παρουσιάστηκε στη Βενετία και προκάλεσε μεγάλη δημόσια συζήτηση.
Στην απόφασή του, το εφετείο έλαβε υπόψη την πολυετή παρουσία του Χέιντεν στην Ιταλία, τη σχέση του με την Τσιτσιολίνα και τον χώρο της τέχνης, τη διεθνή αναγνωρισιμότητα της Στάλερ και του Κουνς, αλλά και το γεγονός ότι είχαν περάσει σχεδόν τρεις δεκαετίες μέχρι να κατατεθεί η αγωγή.
Η υπόθεση έχει ενδιαφέρον ακριβώς επειδή η δικαστική νίκη του Κουνς δεν είναι μια καθαρή νίκη υπέρ της καλλιτεχνικής οικειοποίησης. Δεν είναι μια απόφαση που λέει ότι το Made in Heaven μπορούσε να χρησιμοποιήσει ελεύθερα το γλυπτό. Είναι μια απόφαση που λέει ότι, όταν ένα έργο εκτίθεται δημόσια, γίνεται σκάνδαλο και ταξιδεύει μέσα από τα μέσα ενημέρωσης, το χρονόμετρο των πνευματικών δικαιωμάτων μπορεί να έχει ήδη ξεκινήσει.
Για έναν καλλιτέχνη όπως ο Κουνς, που έχει χτίσει μεγάλο μέρος της καριέρας του πάνω στην αναπαραγωγή, την επιφάνεια, την ποπ εικόνα και την πρόκληση, η υπόθεση μοιάζει σχεδόν ειρωνική. Το Made in Heaven είχε από την αρχή σχεδιαστεί για να προκαλέσει βλέμματα. Τελικά, αυτό ακριβώς το δημόσιο βλέμμα έγινε και το στοιχείο που έσωσε τον Κουνς στο δικαστήριο.
Με στοιχεία από Reuters
