Δύο πρωτότυπα θραύσματα από τον γλυπτό διάκοσμο του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο θα παρουσιαστούν σε έκθεση στη Φρανκφούρτη.
Το γερμανικό μουσείο είχε ζητήσει παράλληλα αρχαιότητες από τρία ελληνικά μουσεία, όμως το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο γνωμοδότησε ομόφωνα αρνητικά.
Μια νέα πτυχή προστίθεται στη μακρόχρονη διαμάχη για τα Γλυπτά του Παρθενώνα, αυτή τη φορά όχι γύρω από το ενδεχόμενο επιστροφής τους στην Αθήνα, αλλά γύρω από τη δυνατότητα του Βρετανικού Μουσείου να τα δανείζει σε τρίτους.
Το θέμα εξετάστηκε από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο την 1η Σεπτεμβρίου, το οποίο γνωμοδότησε ομόφωνα κατά του δανεισμού των ελληνικών αρχαιοτήτων για την έκθεση της Φρανκφούρτης.
Κατά τη συνεδρίαση έγινε γνωστό ότι το Βρετανικό Μουσείο έχει συμφωνήσει να συμμετάσχει στην έκθεση με 12 έργα: δέκα αντίγραφα και δύο πρωτότυπα θραύσματα του γλυπτού διακόσμου του Παρθενώνα. Η πληροφορία προέκυψε ύστερα από ερώτημα της Διεύθυνσης Αρχαιολογικών Μουσείων, Εκθέσεων και Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων προς τους διοργανωτές.
Αρνητική ήταν και η εισήγηση της Διεύθυνσης Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών του υπουργείου Πολιτισμού, με το σκεπτικό ότι η συμμετοχή ελληνικών αρχαιοτήτων σε μια έκθεση μαζί με Γλυπτά του Παρθενώνα που δανείζει το Βρετανικό Μουσείο θα ερχόταν σε αντίθεση με την πάγια ελληνική θέση για την επανένωσή τους.
Το αίτημα προς την Ελλάδα
Οι διοργανωτές της έκθεσης απευθύνθηκαν και στην ελληνική πλευρά, ζητώντας τον προσωρινό δανεισμό δώδεκα αρχαιοτήτων από το Μουσείο Ακρόπολης, το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο και την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πειραιώς και Νήσων.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονταν εννέα θραύσματα του Παρθενώνα από το Μουσείο Ακρόπολης, τα οποία επρόκειτο να παρουσιαστούν στην ίδια έκθεση με τα δύο θραύσματα που παραχωρεί το Βρετανικό Μουσείο.
Το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, ωστόσο, γνωμοδότησε ομόφωνα κατά της συμμετοχής των ελληνικών μουσείων.
Η αρνητική γνωμοδότηση δεν αφορά την επιστημονική αξία της έκθεσης. Το Liebieghaus επιχειρεί μια νέα ανασύνθεση του ανατολικού αετώματος του Παρθενώνα, αξιοποιώντας πολυετή έρευνα γύρω από την αρχική θέση των μορφών και την εικονογραφία της γέννησης της Αθηνάς.
Το ελληνικό «όχι» αφορά κυρίως το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα παρουσιάζονταν τα έργα.
Η πάγια ελληνική θέση είναι ότι τα Γλυπτά του Παρθενώνα δεν αποτελούν ανεξάρτητα αντικείμενα διαφορετικών συλλογών, αλλά τμήματα ενός ενιαίου μνημειακού συνόλου που έχει διαμελιστεί. Υπό αυτή την έννοια, η συμμετοχή ελληνικών μουσείων σε μια έκθεση όπου θραύσματα από την Αθήνα θα συνεκτίθεντο με θραύσματα που το Βρετανικό Μουσείο παραχωρεί ως δάνειο θα ερχόταν σε αντίθεση με τη θέση της Ελλάδας για την επανένωσή τους.
Η σημασία του «δανεισμού»
Για το Βρετανικό Μουσείο, οι διεθνείς δανεισμοί αποτελούν πάγια μουσειακή πρακτική. Αντικείμενα της συλλογής του ταξιδεύουν προσωρινά σε άλλα μουσεία, ενώ αντίστοιχα το Λονδίνο φιλοξενεί έργα από συλλογές του εξωτερικού.
Στην περίπτωση των Γλυπτών του Παρθενώνα, όμως, ο όρος «δάνειο» δεν είναι ουδέτερος για την ελληνική πλευρά. Προϋποθέτει ότι εκείνος που δανείζει ένα αντικείμενο έχει και το δικαίωμα να το διαθέτει.
Το Βρετανικό Μουσείο έχει τα τελευταία χρόνια δώσει μεγαλύτερη έμφαση στη λογική των διεθνών συνεργασιών και των αμοιβαίων δανεισμών ως πιθανό πλαίσιο και για μια μελλοντική συμφωνία γύρω από τα Γλυπτά του Παρθενώνα.
Ο διευθυντής του μουσείου, Νίκολας Κάλιναν, αναφέρθηκε πρόσφατα στη συμφωνία Βρετανίας και Γαλλίας για τον δανεισμό της Ταπισερί της Μπαγιέ στο Λονδίνο ως παράδειγμα του τι μπορούν να πετύχουν οι συνεργασίες μεταξύ μεγάλων μουσείων και κρατών.
Η σύγκριση, ωστόσο, έχει σαφή όρια. Στην περίπτωση της Ταπισερί της Μπαγιέ δεν υπάρχει διαφωνία ως προς την κυριότητα του έργου. Στην περίπτωση των Γλυπτών του Παρθενώνα, αντίθετα, το ζήτημα της κυριότητας και της νομιμότητας της απομάκρυνσής τους βρίσκεται στον πυρήνα της ελληνοβρετανικής διαφοράς.
Το δελτίο τύπου του Liebieghaus για την έκθεση
Φρανκφούρτη, 13 Αυγούστου 2026 – Χάρη στην εξαιρετική καλλιτεχνική και τεχνική του αρτιότητα, ο Παρθενώνας στην Ακρόπολη της Αθήνας θεωρείται ευρέως το σημαντικότερο μνημείο της αρχαίας Ελλάδας. Από τις 18 Νοεμβρίου 2026, το Liebieghaus Skulpturensammlung αφιερώνει μια μεγάλη έκθεση στα γλυπτά των αετωμάτων του εμβληματικού ναού, με επίκεντρο εντυπωσιακά νέα ευρήματα που προέκυψαν έπειτα από πολυετή έρευνα.
Η ομάδα υπό τον Βίντσεντς Μπρίνκμαν, επικεφαλής του Τμήματος Αρχαιοτήτων του Liebieghaus, αξιοποίησε καινοτόμες μεθόδους για να διατυπώσει, για πρώτη φορά, μια αρχαιολογικά τεκμηριωμένη πρόταση για την πλήρη ανασύνθεση των γλυπτών του ανατολικού αετώματος, προχωρώντας παράλληλα σε σημαντικές νέες ανακαλύψεις.
Η έκθεση «Athena, the Stage is Yours: The Parthenon Puzzle» παρουσιάζει για πρώτη φορά στο κοινό τα αποτελέσματα αυτής της έρευνας και συγκεντρώνει σημαντικά δάνεια, μεταξύ άλλων από το Βρετανικό Μουσείο του Λονδίνου, μαζί με επιλεγμένα εκθέματα από τη συλλογή του ίδιου του Liebieghaus.
Ο Παρθενώνας, που ανεγέρθηκε τον 5ο αιώνα π.Χ., ήταν αφιερωμένος στη θεά Αθηνά και αποτελούσε ταυτόχρονα ισχυρό σύμβολο του πλούτου, της επιρροής και του πολιτιστικού κύρους της Αθήνας. Το ανατολικό του αέτωμα απεικόνιζε τη γέννηση της Αθηνάς από την κεφαλή του Δία, ένα αρχέγονο κοσμολογικό γεγονός που είναι γνωστό από αρχαίες γραπτές πηγές.
Κατά τη διαδικασία εκχριστιανισμού, μεγάλα τμήματα της σύνθεσης, η οποία περιλάμβανε συνολικά 39 μορφές, καταστράφηκαν. Παρότι όλα τα γνωστά θραύσματα είχαν δημοσιευθεί ήδη από το 1910, βασικά ερωτήματα σχετικά με την αρχική διάταξη και τη μορφή του συνόλου παρέμεναν μέχρι σήμερα αναπάντητα.
Η ερευνητική ομάδα του Βίντσεντς Μπρίνκμαν υποστηρίζει ότι έχει πλέον πετύχει μια καθοριστική πρόοδο: πολυάριθμα θραύσματα αποδόθηκαν εκ νέου σε συγκεκριμένες μορφές και, με τη βοήθεια αρχαιολογικών, ιστορικοκαλλιτεχνικών και τεχνολογικών μεθόδων, συνδυάστηκαν για πρώτη φορά ώστε να προκύψει μια τεκμηριωμένη συνολική εικόνα της σύνθεσης.
Καθοριστικές ενδείξεις για την αρχική διάταξη έδωσαν παραστάσεις σε ανάγλυφα ρωμαϊκών σαρκοφάγων. Με τη χρήση σύγχρονων τεχνικών, όπως η τρισδιάστατη σάρωση, τα θραύσματα συναρμολογήθηκαν ψηφιακά και στη συνέχεια δημιουργήθηκε μοντέλο της γλυπτικής σύνθεσης σε φυσική κλίμακα.
«Με αυτή την έκθεση δείχνουμε πόσο ζωντανή και αποκαλυπτική μπορεί να είναι σήμερα η αρχαιολογική έρευνα. Τα νέα ευρήματα αλλάζουν ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε ένα από τα διασημότερα μνημεία της αρχαιότητας και, ταυτόχρονα, καταδεικνύουν πόσο στενά μπορούν να συνδεθούν η επιστημονική ακρίβεια και η μουσειακή παρουσίαση», δηλώνει ο Philipp Demandt, διευθυντής του Liebieghaus Skulpturensammlung.
«Τα γλυπτά του Παρθενώνα συγκαταλέγονται στα πλέον εμβληματικά έργα της αρχαιότητας και, ταυτόχρονα, στα μεγαλύτερα άλυτα αινίγματά της. Η έρευνά μας επιτρέπει, για πρώτη φορά, να επανεξετάσουμε κρίσιμα θραύσματα και να ανασυνθέσουμε τη μνημειακή σύνθεση του ανατολικού αετώματος σε στέρεη επιστημονική βάση. Με αυτόν τον τρόπο, ένα από τα σημαντικότερα εικονογραφικά προγράμματα της ελληνικής αρχαιότητας γίνεται και πάλι πιο προσιτό στην κατανόησή μας», εξηγεί ο Βίντσεντς Μπρίνκμαν, επικεφαλής του Τμήματος Αρχαιοτήτων του Liebieghaus.
Επιμελητής: Καθηγητής Δρ Βίντσεντς Μπρίνκμαν, επικεφαλής του Τμήματος Αρχαιοτήτων και Ασίας, Liebieghaus Skulpturensammlung
Υπεύθυνος έργου: Jakob Salzmann, επιμελητικός συνεργάτης, Τμήμα Αρχαιοτήτων και Ασίας, Liebieghaus Skulpturensammlung
