Πριν από χιλιάδες χρόνια, ένας έφηβος που ζούσε στις τουρκικές ακτές κοίταξε μια μέρα προς τη θάλασσα και είδε ένα τσουνάμι ύψους έως και 26 μέτρων να κατευθύνεται με ορμή προς το σπίτι του. Το πρόβλημα στο πόδι του δεν του άφησε καμία πιθανότητα να προλάβει να φτάσει σε ασφαλές, υψηλότερο σημείο.
Η ανακάλυψη των λειψάνων του αγοριού, περισσότερα από 3.500 χρόνια μετά τον βίαιο θάνατό του, ενδέχεται να έδωσε την απάντηση σε ένα από τα μεγαλύτερα αρχαιολογικά μυστήρια που συνδέονται με τη Mινωική έκρηξη, η οποία φέρεται να οδήγησε στο τέλος του Μινωικού πολιτισμού.
Η ιστορία του θανάτου του αγοριού ξεκινά περίπου 225 χιλιόμετρα μακριά από την πατρίδα του, το Τσεσμέ της Τουρκίας, στην απέναντι πλευρά του Αιγαίου, στο νησί της Σαντορίνης.
Οι Μινωίτες, ένας σημαντικός πολιτισμός της Εποχής του Χαλκού στη Μεσόγειο, είχαν ως βασικό κέντρο την Κρήτη, αλλά είχαν δημιουργήσει και μια ακμάζουσα εγκατάσταση στην Ακρωτήρι της Σαντορίνης, ενός σημαντικού θαλάσσιου εμπορικού κέντρου. Η Σαντορίνη ήταν τότε γνωστή ως Θήρα και βρισκόταν στο απόγειο της ακμής της στα μέσα της 2ης χιλιετίας π.Χ.
Στο ντοκιμαντέρ Lost Treasures Of Ancient Greece: Pompeii’s Lost Twin, που θα προβληθεί την Κυριακή (9/8) από το National Geographic, η καθηγήτρια Μπέβερλι Γκούντμαν, από το Πανεπιστήμιο της Χάιφα, αναφέρει:
«Οι άνθρωποι της Ακρωτηρίου χαρακτηρίζονται από πραγματικά εντυπωσιακές τεχνολογικές καινοτομίες και από ένα επίπεδο εκλέπτυνσης που δεν συναντάται σε παλαιότερες περιόδους - μιλάμε για υδραυλικά συστήματα, για τοιχογραφίες».
Ωστόσο, η ακμή του Ακρωτηρίου θα έφτανε απότομα στο τέλος της εξαιτίας μιας τεράστιας ηφαιστειακής έκρηξης, εκατό φορές ισχυρότερης από εκείνη που έθαψε την Πομπηία.
Η Σαντορίνη καταστράφηκε και μετατράπηκε σε ένα σύμπλεγμα νησιών γύρω από το χείλος ενός πλημμυρισμένου κεντρικού κρατήρα. Το Ακρωτήρι έγινε γνωστό ως η «Πομπηία του Αιγαίου», όταν τα ερείπιά του ανακαλύφθηκαν τον 19ο αιώνα, διατηρημένα κάτω από ένα παχύ στρώμα ηφαιστειακής τέφρας.
Ωστόσο, στα ερείπια δεν υπήρχαν ίχνη ανθρώπινων λειψάνων.
«Σε αντίθεση με την Πομπηία, δεν έχουμε τους ανθρώπους», εξηγεί η Γκούντμαν. «Οι άνθρωποι που ζούσαν εδώ συχνά αποκαλούνται Μινωίτες… αλλά δυστυχώς δεν διαθέτουμε γραπτές πηγές που θα μας επέτρεπαν να γνωρίζουμε πώς αντιλαμβάνονταν τον κόσμο τους».
Οι Μινωίτες άρχισαν να παρακμάζουν από τα μέσα του 15ου αιώνα π.Χ. και μέχρι τον 12ο αιώνα π.Χ. είχαν σχεδόν εξαφανιστεί. Για αιώνες παρέμειναν σε μεγάλο βαθμό άγνωστοι στην ιστορία, μέχρι την ανακάλυψη του ανακτόρου της Κνωσού στην Κρήτη το 1900.
Η γραπτή γλώσσα τους δεν έχει αποκρυπτογραφηθεί πλήρως, γεγονός που διατηρεί ένα πέπλο μυστηρίου γύρω από τον τρόπο με τον οποίο ζούσαν και τους λόγους για τους οποίους εξαφανίστηκαν.
Η έκρηξη της Σαντορίνης εκτιμάται ότι εκτόξευσε στην ατμόσφαιρα περίπου 44 κυβικά χιλιόμετρα υλικού. Όταν το υλικό αυτό έπεσε στη θάλασσα, θα μπορούσε να προκαλέσει τσουνάμι που θα εξαπλώνονταν σε ολόκληρη τη Μεσόγειο.
Η Κρήτη θα ήταν μία από τις περιοχές που θα πλήττονταν, γεγονός που οδήγησε στη θεωρία ότι η έκρηξη της Σαντορίνης μπορεί να πυροδότησε την παρακμή του Μινωικού πολιτισμού.
Η διαφωνία ετών
Ωστόσο, εδώ και χρόνια υπάρχει διαφωνία σχετικά με την ακριβή ημερομηνία της έκρηξης, εξαιτίας της αντίθεσης ανάμεσα στις επιστημονικές αναλύσεις οργανικών καταλοίπων και στα αρχαιολογικά στοιχεία που προέρχονται από ανθρώπινα αντικείμενα.
Η έκρηξη θεωρούνταν ότι είχε σημειωθεί περίπου το 1600 π.Χ., με βάση την ανάλυση απανθρακωμένου ξύλου που βρέθηκε μέσα στα στρώματα της ηφαιστειακής τέφρας.
Υπάρχουν όμως και αναφορές από περίπου το 1550 π.Χ. για μια μεγάλη καταιγίδα που έπληξε την Αίγυπτο και καταγράφηκε στη λεγόμενη Στήλη της Θύελλας (Tempest Stele). Ορισμένοι ερευνητές έχουν συνδέσει το γεγονός αυτό με την έκρηξη της Σαντορίνης.
Και οι δύο αυτές χρονολογίες, ωστόσο, απέχουν τουλάχιστον έναν αιώνα από την έναρξη της παρακμής των Μινωιτών, η οποία τοποθετείται γύρω στο 1450 π.Χ.
Γύρω από το Αιγαίο υπάρχει ένα λεπτό στρώμα ηφαιστειακής τέφρας μέσα στα πετρώματα, το οποίο αποτελεί γεωλογικό αποτύπωμα της έκρηξης της Σαντορίνης. Αντίστοιχο στρώμα έχει εντοπιστεί και στην αρχαιολογική θέση Τσεσμέ-Μπαγλαραράσι (Cesme-Baglararasi) στη δυτική Τουρκία.
«Μετά την έκρηξη της Σαντορίνης και την άφιξη των τσουνάμι, η ζωή στην περιοχή σταμάτησε για πάντα», δήλωσε ο καθηγητής Βασίφ Σαχόγλου από το Πανεπιστήμιο της Άγκυρας.
«Το Άγιο Δισκοπότηρο είναι να βρούμε την ακριβή ημερομηνία της έκρηξης», δήλωσε ο ίδιος χαρακτηριστικά.
Η απάντηση ενδέχεται να έχει πλέον βρεθεί.
Το σημαντικό εύρημα
Η ομάδα του Σαχόγλου ανακάλυψε τον σκελετό ενός αγοριού ηλικίας 15 ή 16 ετών, το οποίο βρέθηκε ξαπλωμένο ανάσκελα, σε μια εποχή κατά την οποία οι νεκροί θάβονταν συνήθως στο πλάι.
Σύμφωνα με περίληψη επιστημονικής μελέτης που έχει υποβληθεί για αξιολόγηση από άλλους επιστήμονες, πρόκειται για «το πρώτο ανθρώπινο θύμα που έχει εντοπιστεί μέσα σε αποθέσεις τσουνάμι οι οποίες συνδέονται άμεσα με την έκρηξη της Θήρας».
Πιθανότατα το αγόρι καταπλακώθηκε από συντρίμμια την ώρα που χτυπούσε το τσουνάμι.
Στα οστά του εντοπίστηκαν ενδείξεις ενός τραυματισμού που είχε υποστεί πριν από την καταστροφή στο γόνατο, ο οποίος «πιθανότατα του προκαλούσε χωλότητα», σύμφωνα με τη μελέτη.
«Αυτός ο άνθρωπος δεν μπορούσε να τρέξει για να ξεφύγει από τις συνέπειες του τσουνάμι», δήλωσε ο καθηγητής Γιλμάζ Σελίμ Ερντάλ από το Πανεπιστήμιο Χατζέτεπε.
Εκτιμάται ότι κατά τη διάρκεια του τσουνάμι υπέστη κάταγμα στο μηριαίο οστό και βαθιά τραύματα, τα οποία τελικά του προκάλεσαν τον θάνατο.
Το σημαντικότερο στοιχείο, ωστόσο, είναι ότι η ραδιοχρονολόγηση των οστών τοποθετεί τον θάνατό του περίπου στο 1500 π.Χ. και, σε κάθε περίπτωση, «όχι νωρίτερα από τις τελευταίες δεκαετίες του 16ου αιώνα π.Χ.».
Το εύρημα αυτό αποτελεί έναν «εξαιρετικά σημαντικό χρονικό δείκτη θανάτου», ο οποίος αποφεύγει πολλές από τις αβεβαιότητες που συνδέονται με τη χρονολόγηση κάρβουνου, σπόρων ή άλλων οργανικών υλικών, σημειώνει η έρευνα.
Το ντοκιμαντέρ καταλήγει: «Τα νέα αυτά ευρήματα τοποθετούν την έκρηξη σχεδόν 100 χρόνια αργότερα από την ευρέως αποδεκτή χρονολογία γύρω στο 1600 π.Χ. Έρχονται επίσης σε αντίθεση με τη χρονολογία που υποδεικνύει η Στήλη της Θύελλας στην Αίγυπτο. Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι συμφωνούν με την παρακμή του Μινωικού πολιτισμού, η οποία ξεκίνησε μέσα στα επόμενα 50 χρόνια».
Με πληροφορίες από The Times
