Άνοιξε τελικά στο κοινό η σπηλιά του JR στην Pont Neuf, λίγες ημέρες μετά τις ζημιές που είχε υποστεί η μνημειακή εγκατάσταση από ισχυρούς ανέμους, λίγο πριν από την αρχικά προγραμματισμένη έναρξή της.
Η La Caverne du Pont-Neuf αποκαλύφθηκε το βράδυ της Δευτέρας 15 Ιουνίου, μετά το πράσινο φως της επιτροπής ασφαλείας. Ο JR ανακοίνωσε αιφνιδιαστικά το άνοιγμα με live βίντεο στα social media, μπαίνοντας πρώτος στην εγκατάσταση, ενώ περαστικοί που βρίσκονταν εκείνη την ώρα στη γέφυρα τον ακολούθησαν μέσα στη σπηλιά.
Το έργο του Γάλλου καλλιτέχνη είχε υποστεί σοβαρές ζημιές στις 3 Ιουνίου, τρεις ημέρες πριν από το αρχικά προγραμματισμένο άνοιγμά του. Ακολούθησαν δώδεκα ημέρες εντατικών εργασιών, με την ομάδα του project να προσπαθεί να σώσει μια από τις πιο φιλόδοξες δημόσιες εγκαταστάσεις που έχει δει το Παρίσι τα τελευταία χρόνια.
Τμήματα του φωτογραφικού καμβά στάλθηκαν στη Βρετάνη, κοντά στη Βαν, για να ραφτούν και να ενισχυθούν από την εταιρεία Air Toiles Concept. Ο JR, ωστόσο, επέλεξε να μην κρύψει τα σημάδια της επισκευής.
Οι ραφές έγιναν με σκούρα κλωστή, αφήνοντας ορατές γραμμές πάνω στο τοπίο της τεχνητής σπηλιάς, σαν ίχνη πάνω σε παγετώνα. Η απόφαση του καλλιτέχνη θυμίζει το kintsugi, την ιαπωνική τεχνική που δεν εξαφανίζει τις ρωγμές, αλλά τις αναδεικνύει.
Η αποκατάσταση δεν ήταν μόνο αισθητική. Τα δύο άκρα της κατασκευής τροποποιήθηκαν ώστε να επιτρέπουν καλύτερη ροή αέρα, ενώ προστέθηκε και ένα δίκτυο από σχοινιά που συγκρατεί την εγκατάσταση. Αυτό το νέο στοιχείο κάνει ακόμη πιο έντονη τη σύνδεση με τις μεγάλες παρεμβάσεις των Christo και Jeanne-Claude στον δημόσιο χώρο.
Η εγκατάσταση, που μετατρέπει την παλαιότερη γέφυρα του Παρισιού σε τεχνητό σπήλαιο, θα παραμείνει ανοιχτή δωρεάν, όλο το εικοσιτετράωρο, έως τις 28 Ιουνίου. Η είσοδος γίνεται από την Île de la Cité και η έξοδος μπροστά από τη La Samaritaine.
Στο εσωτερικό, η πόλη εξαφανίζεται για λίγα λεπτά. Οι επισκέπτες περνούν από τα λιθόστρωτα της Pont Neuf σε έναν σκοτεινό χώρο με φωτιζόμενες φωτογραφίες σπηλαίων από τη Γαλλία, την Ιταλία και την Ελλάδα. Σε ορισμένα σημεία, το τούνελ ανοίγει σε μεγαλύτερες κοιλότητες, με διαφορετική ακουστική και αίσθηση βάθους.
Η εγκατάσταση δεν βασίζεται μόνο στην εικόνα. Ο Thomas Bangalter, πρώην μέλος των Daft Punk, έχει συνθέσει ένα ηχητικό περιβάλλον εξ ολοκλήρου σε synthesizer, με χαμηλούς παλμούς, αντηχήσεις, θορύβους και ανάσες που λειτουργούν σαν «ηχητικό ύφασμα» μέσα στη σπηλιά.
Υπάρχει και οσφρητικό στοιχείο. Η Sarah Bouasse δημιούργησε δύο μυρωδιές που διαδέχονται η μία την άλλη στη διαδρομή: πρώτα τη χαρακτηριστική μυρωδιά της βρεγμένης γης, βασισμένη στη γεωσμίνη, και στη συνέχεια μια πιο διακριτική, θερμή και καπνισμένη νότα. Η σπηλιά του JR δεν ζητά μόνο να τη δεις. Ζητά να την περπατήσεις, να την ακούσεις και να τη μυρίσεις.
Στο εσωτερικό υπάρχουν και QR codes που ενεργοποιούν στοιχεία επαυξημένης πραγματικότητας: φωτεινές δέσμες, νυχτερίδες, θραυσματικές κινήσεις και ψηφιακές μορφές που εμφανίζονται μέσα στον χώρο. Ο ίδιος ο JR έχει εξηγήσει ότι η ιδέα της σπηλιάς είναι να επιβραδύνει τον χρόνο, ώστε ο επισκέπτης να χάσει για λίγο την αίσθησή του και να αποσπαστεί από τον γρήγορο ρυθμό της καθημερινότητας.
Το έργο συνομιλεί ευθέως με την ιστορική παρέμβαση των Christo και Jeanne-Claude, οι οποίοι είχαν τυλίξει την Pont Neuf με ύφασμα το 1985. Η νέα εγκατάσταση δημιουργήθηκε με αφορμή τα 40 χρόνια από εκείνο το έργο. Ο Vladimir Yavachev, ανιψιός του Christo και επικεφαλής του Christo and Jeanne-Claude Foundation, ήταν εκείνος που πρότεινε στον JR να τιμήσει την επέτειο.
Η σύνδεση δεν είναι τυχαία. Ο JR και ο Christo είχαν γνωριστεί στη Νέα Υόρκη περίπου δώδεκα χρόνια νωρίτερα, μέσω του Yavachev. Και οι δύο καλλιτέχνες συνδέονται με έργα μεγάλης κλίμακας στον δημόσιο χώρο, που δεν απευθύνονται μόνο στο παραδοσιακό κοινό της τέχνης, αλλά στους περαστικούς, στους τουρίστες, στους ανθρώπους που συναντούν το έργο χωρίς να το έχουν προγραμματίσει.
Ο JR, που έγινε αρχικά γνωστός μέσα από μεγάλης κλίμακας φωτογραφικά πορτρέτα σε δημόσιους χώρους, έχει στραφεί τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερο σε εφήμερες αρχιτεκτονικές ψευδαισθήσεις και trompe-l’œil επεμβάσεις. Ανάμεσά τους ήταν οι παρεμβάσεις του στην Πυραμίδα του Λούβρου το 2016 και το 2019, αλλά και στην πρόσοψη της Opéra Garnier το 2023.
Η Pont Neuf, παρά το όνομά της, είναι η παλαιότερη γέφυρα που σώζεται στο Παρίσι. Ολοκληρώθηκε το 1607 και παραμένει ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σημεία της πόλης. Για λίγες ημέρες, όμως, η γνωστή γέφυρα αλλάζει λειτουργία: δεν είναι απλώς σημείο διέλευσης, αλλά ένας χώρος επιβράδυνσης, ψευδαίσθησης και σωματικής εμπειρίας.
Μέχρι τις 9 το βράδυ της πρώτης ημέρας είχαν ήδη περάσει μέσα από τη σπηλιά περίπου 5.200 επισκέπτες. Ανάμεσά τους Παριζιάνοι, τουρίστες, ζευγάρια, οικογένειες και περαστικοί που έμαθαν για το άνοιγμα από το Instagram ή απλώς βρέθηκαν μπροστά στην εγκατάσταση τη σωστή στιγμή.
Η εμπειρία φαίνεται να λειτουργεί ακριβώς επειδή διακόπτει κάτι πολύ καθημερινό: τη συνήθεια να περνά κανείς πάνω από μια γέφυρα χωρίς να την κοιτάζει. Μέσα στη σπηλιά, οι επισκέπτες αισθάνονται την καμπύλη της Pont Neuf κάτω από τα πόδια τους, μυρίζουν την τεχνητή υγρασία, ακούν τους παλμούς του Bangalter και για λίγο βρίσκονται σε έναν χώρο που δεν μοιάζει με Παρίσι, παρότι βρίσκεται στην καρδιά του Παρισιού.
Μετά τις 28 Ιουνίου, η La Caverne du Pont-Neuf θα αποσυναρμολογηθεί και τα υλικά της θα επαναχρησιμοποιηθούν ή θα ανακυκλωθούν. Η κυκλοφορία θα επιστρέψει, η Pont Neuf θα ξαναβρεί την καθημερινή της μορφή και η σπηλιά θα εξαφανιστεί όπως εμφανίστηκε: προσωρινά, θεαματικά, αφήνοντας πίσω της την εικόνα μιας γέφυρας που χάλασε, ράφτηκε ξανά και άνοιξε τελικά στο κοινό.
με στοιχεία από Le Monde
